ساياسات • 26 تامىز, 2020

رەسمي سايتتارعا قاشان كوڭىل تولادى؟

363 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

«Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ 2017 جىلعى 8 جەلتوقسانداعى نومىرىندە «مەملەكەتتىك سايتتار اتاۋى نەگە مەملەكەتتىك تىلدە ەمەس؟» دەگەن ماقالا جاريالاعان ەدىك. اتالعان ماقالادا ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ سايتىنداعى ولقىلىقتاردى ءتىزىپ شىققان بولاتىنبىز. ءۇش جىل بۇرىن جازىلعان ماقالادان كەيىن نە وزگەردى؟ ايتىلعان سىننان قورىتىندى شىقتى ما؟ وسىنى ءبىلۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ ۆەب-رەسۋرستارىن تاعى ءبىر شولىپ شىقتىق.

رەسمي سايتتارعا قاشان كوڭىل تولادى؟

ءۇش جىل بۇرىن ۇكىمەت قۇرا­مىن­داعى 16 مينيسترلىكتىڭ تورتەۋى ءوز سايتتارىن ورىسشا اتاعانىن حابارلاعان ەدىك. سول ماقالادا ءسوز بولعان دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جانە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى سايتتارىنىڭ دو­مەندىك اتاۋىن وزگەرتكەن ەكەن. بۇگىن­دە العاشقى ەكەۋى قازاق تىلىندەگى نۇس­قانى تاڭداسا (dsm, qriim) كەيىنگىلەرى اعىلشىن تىلىندەگى اتاۋدى قولدانۋدى دۇرىس كورگەن (moa, mcs).

دومەندىك اتاۋىن قازاق تىلىندە جازعان مينيسترلىكتەر قاتارىندا ادىلەت مينيسترلىگى – adilet.gov.kz, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى  – enbek.gov.kz, سونداي-اق اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى – qogam.gov.kz. قالعانى تۇگەلدەي اعىلشىن تىلىندە. 

وسى ورايدا, مىنا ماسەلەنى ايتا كەتكەن ءجون. ۇكىمەت قۇرامىنداعى مينيسترلىكتەر مەن وبلىس اكىم­دىك­تەرىنىڭ سايتتارى قازىرگى تاڭدا ءبىر دومەندىك اتاۋعا (gov.kz) بىرىك­تىرىلگەن. ياعني بۇكىل ۆەب-رەسۋرس ءبىر شاڭىراق استىنا جينالعاندىقتان, مينيسترلىكتەردىڭ سايتتارىندا بىرىز­دىلىك بار.

ءۇش جىل بۇرىنعى ماقالادا اي­تىل­­عان وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ ينتەر­نەت-رەسۋرستارىنىڭ دومەندىك اتاۋى وزگەرمەگەن, سول قالپى. ماسە­لەن, شىعىس قازاقستان وبلىسى – akimvko, قاراعاندى وبلىسى – karaganda دومەندىك اتاۋىن قولدانعان.

سونداي-اق جوعارىدا ايتىلعان ماقالادا جوعارعى سوتتىڭ (sud.gov.kz), ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كومي­تە­تىنىڭ (knb.kz), قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءىس باسقار­ماسىنىڭ (udp-rk.kz – ۋپراۆلەنيە دەلامي پرەزيدەنتا رك), قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپوداقتار فەدە­را­تسياسىنىڭ (fprk.kz – فەدەراتسيا پروفسويۋزوۆ رك) مەن بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ (enpf.kz – ەدينىي ناكوپيتەلنىي پەنسيوننىي فوند) دومەندىك اتاۋ­لارى ورىس تىلىندە جازىلعانىن حا­بار­لاعان ەدىك. سودان بەرى ءۇش جىل وتسە دە, «باياعى جارتاس ءبىر جارتاس­تىڭ» كەرى كەلىپ تۇر.

مينيسترلىكتىڭ دومەندىك اتاۋ­لار­ىنداعى جاعداي ءبىرشاما تۇزەلگە­نىمەن, ولارعا قاراستى كوميتەتتەر ءالى كۇنگە ورىس ءتىلدى دومەنگە شەڭ­گەلدەپ جابىسىپ العان سىڭايلى. ماسە­لەن, قارجى مينيسترلىگىنىڭ قار­جى مونيتورينگى كوميتەتى (kfm.gov.kz – كوميتەت پو فينانسوۆومۋ موني­تورينگۋ), تاۋارلار مەن كورسەتى­لەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپ­سىزدىگىن باقىلاۋ كوميتەتى (kkkbtu – كوميتەت كونتروليا كاچەستۆا ي بەزو­پاسنوستي توۆاروۆ ي ۋسلۋگ), ين­دۋستريالىق دامۋ جانە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى (comprom – كوميتەت يندۋستريالنوگو رازۆيتيا ي پرومىشلەننوي بەزوپاسنوستي), قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى كوميتەتى (kds – كوميتەت پو دەلام سترويتەلستۆا ي جيليششنو-كوممۋنالنوگو حوزيايستۆا) سەكىلدى بىرقاتار كوميتەت بار. تەرروريزمگە قارسى ورتالىقتىڭ سايتى دا ورىسشا اتاۋدى تاڭداۋدى ءجون كورگەن ەكەن (antiterrosticheskiy-centr).

بۇكىل مينيسترلىكتەر مەن اكىم­دىك­تەر سايتى ءبىر شاڭىراق استىنا جيىل­عانىمەن, ءالى كۇنگە كەي بولىمدەردە اقپارات تولىق ەمەس. ماسە­لەن, پاۆلودار وبلىسى اكىمدىگى­نىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىنداعى «جالپى اقپا­رات» بولىمىندە اكىمدىك تۋرالى ورىسشا جازىلعان. ال «ونەركا­سىپ جانە بيزنەس» بولىمىندە مۇل­دەم اقپارات جوق. پاۆلودار ەل ەكونومي­كا­سىنداعى جەتەكشى وبلىستارىنىڭ ءبىرى سانالادى. وڭىردە ونەركاسىپ تە, بيزنەس تە قىزۋ ءجۇرىپ جاتقانى تۇسىنىكتى. بىراق وبلىس اكىمدىگىنىڭ سايتىندا بۇل جونىندە اقپارات بولماۋى تاڭعالدىرادى.

سونداي-اق بۇكىل مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەردىڭ سايتتارىن اش­قاندا ينتەرنەت-رەسۋرستار نەگىزىنەن ورىسشاعا بەيىمدەلگەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ماسەلەن, «جالپى اق­پارات» ءبولىمىن اشقاندا شەكەسىندە «وبششايا ينفورماتسيا» دەپ تۇرۋى, ءتىلدى قازاقشاعا اۋىستىرعاندا «سكاچيۆانيە يازىكوۆ» دەپ شىعۋى بۇكىل سايتقا ءتان كەمشىلىك بار ەكەنىن انىق اڭعارتادى.

وبلىس سايتتارىنىڭ جايى تۇسى­نىك­تى بولعان سوڭ, اۋدان اكىمدىكتەرىنىڭ سايتىن شولىپ شىققان ەدىك. بىر­نەشە ۆەب-رەسۋرستى اقتارعاننان كەيىن قالعانىن اشۋعا جۇرەك داۋالا­مادى. ماسەلەن, جامبىل وبلىسى­نىڭ بايزاق جانە مويىنقۇم اۋدان­دارى سايتتارىنىڭ اتاۋى ورىسشا جازىلعان. «اكيمات بايزاكسكوگو رايونا» دەگەن جازۋ قازاق تىلىنە اۋىس­تىرساق تا, ورىس تىلىنە اۋىستىرساق تا وزگەرمەدى. ونىڭ ۇستىنە, ينتەرنەت-رەسۋرستاردىڭ قالاي بولسا سولاي جاسالعانى كوزگە انىق كورىنىپ تۇر.

نەگىزى ءبىز ايتقان ماسەلەلەردى شەشۋ وڭاي شارۋا. دومەندىك اتاۋ مەن ونى ءبىر جىلعا سوزدىرتۋ قۇنى قىمبات ەمەس. قازاق تىلىندەگى بولىم­دەر­دەگى اقپاراتتى تولتىرۋ دا كوپ قاراجات پەن ۋاقىت تالاپ ەتپەيتىنى دە تۇسىنىكتى.

مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ قىز­مەتى ينتەرنەتتەگى ۆەب-رەسۋرس­تا­رىن­داعى كەمشىلىكتەرمەن باعالان­بايتىنى تۇسىنىكتى. ءتىلدىڭ ماسەلەسى دە دومەندىك اتاۋدى قازاقشالاۋمەن شەشىلمەيتىنى بەلگىلى. بىراق قا­زاق­ستاننىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى قازاق ءتىلى ەكەنىن ەسكەرسەك, جو­عارىدا ايتىلعان مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەر انا تىلىمىزگە قۇرمەتپەن قاراسا, وڭ قادام بولار ەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار