تەلعارا – تورعاي وزەنىنە قۇياتىن 1400 شارشى شاقىرىم سۋ جايىلاتىن القابى بار وزەن. ونىڭ سۋ شاياتىن القاپتارى مەن جايىلماسىندا قامىس, تال, قوعا, جىڭعىل, جۋسان, بايالىش, بيدايىق, تاعى باسقا دا الۋان ءتۇرلى وسىمدىكتەر وسەدى ەكەن. بيىل ىرعىز وزەنى تاسىماي, توبىقتان كەلەتىندەي بولىپ قالسا دا, نۇرا بويىنداعى سۋدىڭ ارناسى تايىزداي قويماپتى. بۇل اۋىل تۇرعىندارىنىڭ بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزدى. سۋلى جەر قانداي شارۋانى دوڭگەلەتىپ اكەتۋگە دە قولايلى. نۇرا اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى جولاۋشىباي تولەبايدىڭ ايتۋىنشا, «داۋرەنبەك», «اتامەكەن», «ابىلاي», «ايبەك» شارۋا قوجالىقتارى كوكونىس پەن جەمىس اعاشتارى تۇرلەرىن ءوسىرۋدى قولعا العان. ءونىمدى وتكىزۋ ءىسى اۋدان-وبلىس ورتالىعىنداعى كوتەرمە ساۋدا ورىندارى مەن الدىن الا كەلىسىمشارت جاساۋ ارقىلى شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. دارۋمەنگە باي جەرگىلىكتى باۋ-باقشا ونىمدەرىنە سۇرانىس قاي كەزدە دە مول.
«دەرتكە ەم, ساۋعا قۋات – ءدارى قىمىز» دەپ جامبىل اتامىز جىرعا قوسقانداي, بيە بايلاپ, ساۋمال ازىرلەپ, قىمىز اشىتىپ, ۇلتتىق سۋسىن ءوندىرۋدى وندىرىستىك جولعا قويا بىلگەن وتباسى يەلەرى دا بار. سولاردىڭ ءبىرى ساقي مەن قازيرا ەسىمدى ەرلى-زايىپتى جانداردىڭ قولىنان ءدام تاتتىق. كۇن ساۋلەسىنەن قۋات الاتىن تەگىن جارىقتى قولدانىپ وتىرعان ولاردىڭ جاڭاشىلدىققا جاندارى ءۇيىر. وكرۋگ اۋماعى «ىرعىز-تورعاي» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتى» قۇرامىنا كىرەتىنى – ەڭبەكقور اۋىلدىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى. نۇرا بويىنداعى وزەندەر مەن كولدەردە اققۋلاردىڭ جۇپتارى جازىلماي, قاتار جىلجىپ جۇرگەندەرى, جابايى ۇيرەكتەر مەن قازداردىڭ ەشكىمنەن ۇرىكپەي ايدىنعا مامىرلاي ۇشىپ قونىپ جاتقانى – كىم كىمنىڭ دە كوڭىلىنىڭ پەرنەسىن ءدىر ەتكىزبەي قويمايدى. اۋىل ىرگەسىندەگى جىڭعىل مەن شىلىكتىڭ اراسىنان تۇرا قاشقان قوياندار مەن قارساقتار, بورسىقتار دا كوزىمىزگە ءىلىندى. اڭ مەن قۇستاردىڭ ەلدى مەكەندەردىڭ جانىنا جاقىن ءجۇرۋى ادامداردىڭ جاناشىرلىعىن سەزىنگەنى شىعار-اۋ دەگەن ويعا كەلدىك.
نۇرا بويىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى وتە تومەن. ءتىپتى جوققا ءتان. ارينە بۇل ماسەلەدە اۋىل اكىمدىگىنىڭ تۇرعىنداردى تۇراقتى جانە ۋاقىتشا جۇمىستارعا جانە اقىلى قوعامدىق ءىس-شارالارعا, جاستار پراكتيكاسىنا تارتۋداعى بەلسەندى ءىس-قيمىلىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. ايتسە دە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ وزدەرىن وزدەرى جۇمىسپەن قامتۋعا دەگەن تالپىنىسى بيىك. نۇرالىقتاردىڭ باستى كاسىبى – مال ءوسىرۋ. وكرۋگكە قاراستى شارۋا قوجالىقتارىندا دا, جەكە تۇرعىندار قولىندا دا مال باسى اجەپتاۋىر. ء«تورت ت ۇلىك ءتولىنىڭ ەسەبىنەن وسەدى» دەگەندەي, مال باسى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. شاعىن اۋىلعا 71 باس اتان تۇيەنىڭ ءوزى ازدىق ەتپەسە كەرەك. ءار وتباسىنداعى ساۋىن سيىردىڭ سانى بەس-التىدان كەم تۇسپەيدى. ءۇي يەلەرى ءسۇت ونىمدەرىنىڭ ءتۇر-ءتۇرىن تۇتىنىپ, ارتىعىن وتباسى بيۋدجەتىنىڭ ەسەبىنە كادەگە جاراتادى. قازىر كوپ جەردە كەزدەسەتىن ەرىنشەكتىك وكرۋگكە قاراستى نۇرا, مامىر, دۇكەن جانە بەلشەر اۋىلدارىندا جوق دەۋگە بولادى.
اقتوبە وبلىسى,
ىرعىز اۋدانى,
نۇرا اۋىلى
