ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
1,4 ملن ادام جۇمىس ىستەيدى
قۇرىلعانىنا ءبىر جىل تولعان مينيسترلىك كارانتين شارالارىمەن بايلانىستى كەدەرگىلەرمەن حال-قادەرىنشە كۇرەسىپ كەلەدى. الەمدىك سۇرانىس قۇبىلىپ جاتقان تۇستا ساۋدا تىزبەكتەرى ءۇزىلىپ قالۋىنا جول بەرمەۋگە تىرىسۋدا.
بۇل سالانى ءوز الدىنا دەربەس ۆەدومستۆوعا ءبولىپ شىعارۋ ماڭىزدى شەشىم بولعانى داۋسىز. سودان بەرگى ارالىقتا ساۋدا سالاسىنىڭ ۇلەسى ءىجو-ءنىڭ 17 پايىزىنا جەتتى, ەكونوميكانىڭ ءىرى سەكتورىنىڭ بىرىنە اينالىپ ۇلگەردى. رەسپۋبليكا بويىنشا 1,4 ملن ادام وسى سالادا جۇمىسپەن قامتىلعان. باسقا سالالار سياقتى پاندەميا ساۋدا سالاسىنداعى مۇمكىندىكتەردى دە بارىنشا شەكتەپ جاتقانى تۇسىنىكتى.
ۆەدومستۆو باسشىسى باقىت سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك ءبىر جىل ىشىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە ساۋداداعى 16 كەدەرگىنى جويدى. كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردى ەۋرازيا ەكونوميكالىق كوميسسياسىندا قاراۋ مەرزىمىن 3 ايعا دەيىن قىسقارتىپ, ساۋدا بايلانىسىن ۇلعايتتى. بۇرىن وسى پروتسەسس جىل بويى سوزىلاتىن.
– قازاقستاندا باسەكەلەس ءونىمدى جاساۋ ماسەلەسى عانا ەمەس, سونداي-اق ونى شەتەلگە – جەردىڭ قيىر شەتىنە ەۋروپاعا نەمەسە امەريكاعا جەتكىزىپ, ساتۋ ماسەلەسى تۇر. مۇنداي شالعاي ەلدەرگە مامانداندىرىلعان تاۋارلاردى عانا شىعارعان ءتيىمدى. وكىنىشكە قاراي, كوپتەگەن جەڭىل ونىمدەر بويىنشا باسەكەلەسۋ بىزگە قيىندىق تۋدىرۋدا. سوندىقتان ارقاشان جاقىن جەردەگى كورشىلەرمەن ساۋدالاسۋعا بەيىلمىز, – دەيدى ول.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, كوپتەگەن ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەر ساۋدا بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋدا. ال ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ىشكى ساۋدا كورسەتكىشى وتە تومەن.
بۇدان بولەك, نۇر-سۇلتان قالاسى سەريالىق ءونىمنىڭ شىعۋ تەگى تۋرالى سەرتيفيكات جۇيەسىن ەنگىزۋگە قول جەتكىزدى. ەندىگى ۋاقىتتا ەكسپورتتاۋشىلار جارتى جىلدا ءبىر رەت سەرتيفيكاتىن راستاسا جەتكىلىكتى. قازاقستاندىق ەكسپورتتاۋشىلارعا, مىسالى, ءسۇت ونىمىنە ءار ەكسپورتتىق ايران پارتياسىنا سەرتيفيكات الىپ كەرەگى جوق.
قازىرگى تاڭدا ەلىمىز شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋدىڭ بەلسەندى ساياساتىن جۇرگىزۋدە. الدىن الا تالداۋ ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي, نەگىزگى 16 ءتۇرلى تاۋار بويىنشا ەكسپورتتىق الەۋەت 17 ملرد دوللاردان اسادى.
وتكەن جىلى مينيسترلىكتىڭ كومەگىمەن 300-دەن استام قازاقستاندىق كومپانيا شەت مەملەكەتتەردە وتكەن 50 كورمەگە قاتىسىپ, جالپى كولەمى 114 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 63 ەكسپورتتىق كەلىسىمشارت جاساستى. وڭدەلگەن ءونىم وندىرۋشىلەردى مەملەكەتتىك قولداۋ 2 جىل ىشىندە ەكسپورتقا باعدار ۇستانعان 277 كاسىپورىنىڭ كولىك شىعىستارىن 6,8 ملرد تەڭگەگە تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. ال بوساتىلعان قاراجاتتى كاسىپورىندار ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋعا ينۆەستيتسيا رەتىندە سالدى. ناتيجەسىندە, ولاردىڭ سالىق اۋدارىمدارى 45 پايىزعا وسكەن.
ەكسپورتتاۋشىلار, سونداي-اق جەڭىلدەتىلگەن كرەديتتەر مەن كەلىسىمشارتتارعا ساقتاندىرۋ قولداۋىن دا الادى. مىسالى, وتكەن جىلى Kazakhexport كومپانياسى 82 ەكسپورتتاۋشىنىڭ 97,1 ملرد تەڭگە ساقتاندىرۋ مىندەتتەمەلەرىن قابىلداپتى. بيىلعى كورسەتكىش تە الدىن الا بولجامدار بويىنشا بۇدان كەم بولماۋعا ءتيىس.
ۇلتتىق تاۋار وتكىزۋ جۇيەسى قۇرىلادى
وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋ, ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋ باعىتىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن ءبىر باستاما بار. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, ساۋدا سالاسىن جاڭعىرتۋ شەڭبەرىندە ءبىرتۇتاس جانە ءتيىمدى ساۋدا-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم – ۇلتتىق تاۋار وتكىزۋ جۇيەسىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىس قولعا الىنىپتى. بۇل وندىرۋشىدەن تۇتىنۋشىعا دەيىن ءونىم جەتكىزۋ تىزبەگىن وڭتايلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن باستاما. وعان قوسا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-تۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن 45 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋگە جول اشادى.
قازاقستان فەرمەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى جيگۋلي دايراباەۆ بۇل باستاما تۇتىنۋشىلار ءۇشىن تاپتىرماس شەشىم ەكەنىن ايتادى.
– ۇلتتىق تاۋار وتكىزۋ جۇيەسى – ءونىمدى ساقتاۋ, ءتيىمدى ءبولۋ جانە وتكىزۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاسايدى. تاۋار شىعىندارىن ازايتۋ فەرمەرلەرگە ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا قوسىمشا ينۆەستيتسيالاۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇدان باسقا جەكە ءوندىرۋشىنىڭ وتكىزۋ نارىقتارىنا جانە ساتۋ الدىنداعى ساۋدا ينفراقۇرىلىمىنا تولىق تىكەلەي قول جەتكىزۋى مەنشىك يەسىنىڭ دە, جالپى سالانىڭ دا كىرىستەرىن ارتتىرادى. ەڭ باستىسى ناۋرىز-ءساۋىر ايلارىندا كورگەنىمىزدەي, ماۋسىمدىق تاپشىلىقتاردى بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرۋىمەن ماڭىزدى, – دەيدى ج.دايراباەۆ.
سونىمەن قاتار مينيسترلىك ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ تولەم جۇيەسى ارقىلى ەلەكتروندىق كوممەرتسيانى دامىتۋدى ىنتالاندىرماق. وسى رەتتە جىل سوڭىنا دەيىن ونلاين ساتىپ الۋ ەلدەگى بارلىق بولشەك ساۋدانىڭ 900 ملرد تەڭگەسىن قۇراۋى مۇمكىن.
ەلەكتروندى كوممەرتسيانى دامىتۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىن ساراپشىلار دا ايتىپ وتىر.
– قازاقستاندا 18 ميلليون تۇتىنۋشى بار. وسى 18 ميلليون ادام تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن تالاپ ەتەتىن باقىلاۋشى ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون. وسى سالاعا قاتىستى زاڭناماعا ەنگىزىلگەن سوڭعى وزگەرىستەر نارىقتاعى تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن قوعامدىق باقىلاۋ قۇرالدارىن كەڭەيتىپ قانا قويعان جوق, سونداي-اق تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ تولىققاندى ۇلتتىق جۇيەسىن قۇرۋعا جول اشتى, – دەيدى ەكونوميست دياس باباش.
43 كومپانيا Alibaba-دا ساۋدا جاسايدى
بۇگىنگى تاڭدا 43 قازاقستاندىق كومپانيا اسا ءىرى Alibaba پلاتفورماسىندا ساۋدا جاسايدى. 2022 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي Wildberries كومپانياسى قازاقستاندا جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرماق. بۇل نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالالارىندا 5 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلادى دەگەن ءسوز. ءارى وسى جوبانىڭ اياسىندا جالپى كولەمى 100 مىڭ شارشى مەترگە جۋىق لوگيستيكالىق ورتالىقتار سالىنادى.
مينيسترلىكتىڭ ەسەبى بويىنشا, جىل سوڭىنا دەيىن ونلاين ساۋدانىڭ كولەمى 900 ملرد تەڭگەگە جەتۋگە ءتيىس. ال 2022 جىلعا قاراي ونىڭ ۇلەسى بارلىق بولشەك ساۋدانىڭ 13 پايىزىن قۇراپ, 2 ترلن تەڭگەگە تەڭەلمەك. بەس جىل ىشىندە ەلەكتروندى كوممەرتسيانىڭ ۇلەسى جالپى نارىقتىڭ 15 پايىزىنا جەتەدى دەگەن بولجام بار.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆتىڭ ەسەپ بەرۋ جيىنىندا ايتىلعانداي, بىلتىر ەلىمىزدەگى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ورگاندارىنا 6 مىڭنان استام ءوتىنىش ءتۇسىپتى. جىل باسىنان بەرى توقتاتىلعان كونتسەرتتەر, تويلار نەمەسە تۋريستىك ساپارلار ءۇشىن اقشا قايتارۋ ماسەلەسى بويىنشا ارىز-شاعىمدار وتە كوپ. ال جالپى 1,5 جىل ىشىندە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنە 12 مىڭنان استام شاعىم تۇسكەن ەكەن.
– 6 اي ىشىندە جالپى سوماسى 709 620 تەڭگەگە باس تارتىلعان ءىس-شارالار ءۇشىن 23 ءوتىنىش ءتۇستى, ونىڭ ىشىندە 449 620 تەڭگە قايتارىلعان. نۇر-سۇلتاندا رەسەيلىك ونەرپازداردىڭ كونتسەرتتەرىنە, بەلگورودتا وتۋگە ءتيىس بولعان «نارودنوە تۆورچەستۆو» فەستيۆالىنە, «استانا-وپەرا» تەاترىنىڭ قويىلىمدارىنا جانە باسقا ءىس-شارالارعا بيلەتتەر «ticketon.kz» سايتى, ياندەكس پوشتا ارقىلى, كونتسەرت زالدارىنىڭ كاسسالارى ارقىلى ساتىپ الىنعان. مەيرامحانالار مەن ءدامحانالاردا وتپەي قالعان ءارتۇرلى وتباسىلىق سالتاناتتارعا جالپى 8 ملن 810 مىڭ تەڭگەدەن استام سوماسىن قايتارۋ ماسەلەسى بويىنشا 50 ءوتىنىش تۇسكەن. ونىڭ ىشىندە 7 895 مىڭ تەڭگە قايتارىلدى, قالعان وتىنىشتەر بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە, – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى ب.سۇلتانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى باس تارتىلعان رەيستەر ءۇشىن بيلەتتەردىڭ قۇنىن قايتارۋ بويىنشا SCAT, Air Astana جانە FlyArystan اۋەكومپانيالارىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋدە.
