ەلباسى اقجايىققا ەكى كۇندىك ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وسىنداي ءتۇيىن جاسادى
ەلىمىزدە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ەكونوميكالىق جاڭعىرۋلار مەن وزگەرىستەر, تۇپتەپ كەلگەندە, ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق دەڭگەيىن كوتەرۋگە, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا قىزمەت جاساۋعا ءتيىس. وسىنداي وڭ نىشاندار ەل وڭىرلەرىنەن دە انىق بايقالادى. سونىڭ ءبىرى رەسپۋبليكامىزدىڭ باتىستاعى قاقپاسى – ورال ءوڭىرى.
ەلباسى اقجايىققا ەكى كۇندىك ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وسىنداي ءتۇيىن جاسادى
ەلىمىزدە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ەكونوميكالىق جاڭعىرۋلار مەن وزگەرىستەر, تۇپتەپ كەلگەندە, ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق دەڭگەيىن كوتەرۋگە, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا قىزمەت جاساۋعا ءتيىس. وسىنداي وڭ نىشاندار ەل وڭىرلەرىنەن دە انىق بايقالادى. سونىڭ ءبىرى رەسپۋبليكامىزدىڭ باتىستاعى قاقپاسى – ورال ءوڭىرى.
ەۋرازيالىق ەندىككە كىرەتىن, تۇتاستاي مەملەكەتىمىز ءۇشىن گەوساياسي ءمانى مەن ماڭىزى جوعارى شەكارالاس ايماقتىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى قانداي؟ اعا ۇرپاق پەن بۇگىنگى بۋىن اراسىنداعى ساباقتاستىق ءوڭىردىڭ ودان ءارى وركەندەۋىنە نەندەي ىقپالى مەن يگى اسەرىن تيگىزىپ وتىر؟ وسىناۋ كوكەيكەستى ماسەلەلەردى ەكىنشى نەمەسە ءۇشىنشى كەزەكتەگى ءىس دەپ كەيىنگە ىسىرىپ تاستاي الامىز با؟ ارينە, ىسىرىپ تاستاي المايمىز.
ءدال سولاي بولعاندىقتان دا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقجايىققا ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنى قازاقستاندىق قوعامنىڭ بيىك الەمدىك ولشەمدەر دەڭگەيىندە قالىپتاسۋىنا سەپتىگىن تيگىزە الاتىن قۇندىلىقتار مەن رۋحاني ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى دەسەك, قاتەلەسە قويمايمىز. رۋحانيات الەمىنىڭ تامىرى دا, تابيعاتى دا مەيلىنشە تەرەڭدە. بۇگىنگى قازاقستان مەملەكەتتىلىگى جاعدايىندا بۇل, بىرىنشىدەن, وتكەن تاريحىمىزدى قاستەرلەۋ, اعا بۋىن وكىلدەرىنە قۇرمەت كورسەتۋ, ولاردىڭ ومىرلىك تاجىريبەلەرىن ەگەمەندى ەل مۇددەسىنە ورايلاستىرا, ىڭعايلاستىرا پايدالانا ءبىلۋ بولسا كەرەك.
ەلباسىنىڭ جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىندا قۇرىلىسى اياقتالعان ساياباقتىڭ جانىندا باتىسقازاقستاندىق ارداگەرلەرمەن كەزدەسىپ وي-پىكىر الماسۋعا ۋاقىت تابۋى – كىشىلىك پەن كىسىلىكتىڭ باستى كورىنىسىندەي اسەر قالدىردى. وسى ءبىر ساتتە ءبىز حالقىمىزدىڭ: « ۇلىق بولساڭ, كىشىك بول», دەگەن قاعيداسى تۇپ-تۋرا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا ايتىلعانداي اسقاق تا ادامي سەزىم اۋانىن باستان كەشتىك.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ اعا ۇرپاق وكىلدەرىنەن جاسىراتىن ەشقانداي سىرى بولعان ەمەس. بۇل جولى دا ەلباسى ولارعا ەگەمەن ەلىمىزدە اتقارىلىپ جاتقان ۇلان-اسىر ىستەر تۋرالى بايانداپ بەردى. ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ارتىقشىلىعى – ونىڭ ىزگىلىگىندە. ادامدارعا تۇراقتى قامقورلىق جاسالىپ, ۇنەمى ءىلتيپات ءبىلدىرىلىپ تۇرۋىندا. وسىنداي ادامي ىزگى نيەتتەگى جۇيەلى جۇمىستار كورىنىستەرى اقجايىقتا دا مول ەكەنىنە كوزىم جەتىپ وتىر. ەڭ باستىسى – بۇل ايماقتىڭ تاتۋ-ءتاتتى تىرلىگى مەن بەرەكەلى بىرلىگى ريزاشىلىق سەزىمىن تۋعىزادى. بۇل – ءبىزدىڭ بارلىق جەڭىستەرىمىز بەن تابىستارىمىزدىڭ باستاۋى. مۇنداي جاراسىمدى قارىم-قاتىناستى ورنىقتىرۋدا وزدەرىڭىزدىڭ قوسقان ەڭبەكتەرىڭىز قوماقتى دەپ ەسەپتەيمىن, دەدى ەلباسى باتىسقازاقستاندىق سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرىمەن كەزدەسۋ ساتىندە.
ءوز كەزەگىندە سامايلارىن اق قىراۋ شالعان, ءوڭىردىڭ وركەندەۋى مەن دامۋى ءۇشىن بار كۇش-قايراتتارىن سارپ ەتكەن قازىنالى قاريالار دا وزدەرىنىڭ ەلباسىنا دەگەن جۇرەكجاردى لەبىزدەرىن ىركىپ قالعان جوق.
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءبىز ءسىزدىڭ قاي كەزدە دە ارىدەن ويلاپ, تەرەڭنەن تولعاپ, كەڭىنەن پىشەتىن قاسيەتىڭىزدى ماقتان تۇتامىز. ءبارىمىزدىڭ ورتاق مەكەنىمىز – قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا كەم دەگەندە الداعى 40-50 جىلدىڭ بيىگى مەن بەدەرىنەن كوز تاستاپ, ناقتى ستراتەگيالىق مىندەتتەردى ايقىنداپ بەرگەنىڭىزگە سۇيسىنەمىز. ەڭ باستىسى – ءسىز ۇلكەندى سىيلاپ, وعان قاشان دا شەكسىز قۇرمەت كورسەتە بىلەسىز. تۇتاستاي ەل ازاماتتارى الدىنداعى پارىزىڭىز بەن قارىزىڭىزدى ۇمىتپاي, ەل-جۇرتپەن ەمەن-جارقىن جۇزدەسۋگە ۋاقىت تاۋىپ وتىراسىز. ءدال وسى ساتتەگى ءسىز بەن ءبىزدىڭ ۇنقاتىسۋىمىز دا الدىڭعى پىكىرىمنىڭ دالەلى. ەلدىڭ باعى مەن بولاشاعى ءۇشىن قاشان دا امان-ساۋ ءجۇرىڭىز. عۇمىر جاسىڭىز ۇزاق بولسىن, – دەدى ەلباسىمەن كەزدەسۋ ساتىندە ەسىمى ەلگە ەلەۋلى اقساقال, سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى يۆان گاپيچ.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار, سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ حال-جاعدايىنا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, كوڭىل كۇيى تۋرالى سۇراعان ەدى. وعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ جىميا تۇرىپ بىلاي دەپ جاۋاپ قايتاردى: بۇل بارلىق ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ, بارلىق پرەزيدەنتتەردىڭ باسىنداعى جاعداي – ادامدارعا قاشاندا مەملەكەت باسشىلارىنىڭ حال-جاعدايىن, دەنساۋلىعى قانداي ەكەنىن ءبىلۋ قىزىق كورىنەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ كورسەتكەندەي, قۇدايعا شۇكىر, وزىندە ءبارى دۇرىس.
– حالىق مەنى 2016 جىلدىڭ جەلتوقسانىنا دەيىن سايلادى, سول كەزگە دەيىن جۇمىس ىستەيمىز, ودان ءارى نە بولاتىنىن كورە جاتارمىز, – دەدى پرەزيدەنت.
بۇگىندە ورال قالاسىنىڭ جايىق وزەنى جاعالاۋىنداعى «جەڭىس الاڭى» تۇسى ادام تانىماستاي وزگەرگەن. ونىڭ بۇرىنعى قالالىق جاعاجاي جاعىنداعى بولىگىندە قۇرىلىسى اياقتالىپ كەلە جاتقان دەمالىس ساياباعى مۇندا تۇرعىنداردىڭ ەركىن دە الاڭسىز دەمالۋى ءۇشىن تاعى ءبىر ايرىقشا نىساننىڭ تۇساۋى كەسىلگەلى تۇرعانىنان حابار بەرەدى. قايتالانباس كەسكىن-كەلبەتى بار بۇل تاماشا دەمالىس ورنى قۇرىلىسىن حايدار قوششانوۆ باسقاراتىن «بولاشاق» جشس-ءنىڭ قۇرىلىسشىلارى جۇرگىزگەن. بيىلعى كوكتەمدە وسى «ساقالدى» قۇرىلىس جونىندە گازەتىمىزدە «باستالدى دا تاستالدى» دەگەن سىن ماقالا دا جاريالانعانىن ايتا كەتۋدىڭ ورايى كەلىپ تۇر. بۇل رەتتە ورىندى سىنعا دەر كەزىندە قۇلاق اسقان قالا, وبلىس اكىمدەرىنىڭ پاراساتتىلىعىنا ءتانتىمىز.
ايتايىن دەگەنىمىز, وسىنداي كوڭىلدى كوككە, قيالدى قياعا شاپتىرۋعا اسەرىن تيگىزە الاتىن ەرەكشە مۇيىستە ورال قالاسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا باتىس قاقپانىڭ تاياۋداعى تاكتيكاسى مەن الىستاعى ستراتەگياسى جونىندە بايانداپ بەردى. اتاپ ايتقاندا, 2030 جىلدارعا قاراي ورال قالاسىنىڭ تۇرعىندارى 500 مىڭعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. سوندىقتان ورتالىق كوشەلەردەگى بۇگىنگى اكىمشىلىك عيماراتتاردى قالانىڭ بوس, شەتكى ايماقتارىنا قاراي اۋىستىرۋعا تۋرا كەلەدى. قازىردىڭ وزىندە ورالدا تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ كەڭ اۋقىمدى باعدارلاماسى جاسالۋدا, دەدى قالا باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا.
باتىس قاقپانى كوركەيتۋ مەن ودان ءارى دامىتۋ جونىندەگى ۇسىنىستار مەن تىلەكتەر ەلباسى تاراپىنان قولداۋ تاپتى.
بۇگىندە ەلىمىزدە مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەپ بەرگەن «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسىنا سايكەس رەسپۋبليكا وڭىرلەرىندە جاڭا قۇرىلىس الاڭدارى وركەن جايىپ كەلەدى. باسپاسوزدە بۇعان دەيىن حابارلانعانىنداي, ورال وڭىرىندە وتانىمىزدا بالاماسى جوق جاس وتباسىلارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي جوباسى جۇزەگە اسۋدا. ونى وبلىس ورتالىعىنداعى «اقجايىق-جاس وتاۋ» جشس جۇرگىزۋدە. ەلباسى باتىس قازاقستان وبلىسىنا ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنى وسىناۋ بيۋدجەتتىك-ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ جاي-كۇيىمەن تانىستى. بۇل جونىندە مەملەكەت باسشىسىنا اتالعان قۇرىلىم ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اينۇر مەدەۋوۆا بايانداپ بەردى.
ماسەلەنىڭ ءمانىسى مىنادا. جاس وتباسىلارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قاجەتتى قاراجات وبلىستىق بيۋدجەتتەن بولىنەدى. وسى ۇيدەن پاتەر الۋعا ءوتىنىش بەرگەن جاس وتباسىلار ءۇش جىل ۋاقىت ارالىعىندا باسپانانىڭ جالپى قۇنىنىڭ 50 پايىزىن تولەۋگە ءتيىس. ال قالعان 50 پايىزىن وتەۋ ءۇشىن ولارعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلمەك. ءبىر ەسكەرەتىن جايت – پاتەر الۋدان ۇمىتكەر جاستاردىڭ بەلگىلى ءبىر جۇمىس ورنى بولۋى قاجەت. ورال قالاسىندا مۇنداي تۇڭعىش ءۇيدىڭ قۇرىلىسى 2008 جىلدىڭ تامىزىندا اياقتالعان. بۇدان كەيىنگى كەزەكتەگى تۇرعىزىلاتىن تۇرعىن ۇيلەرگە العاشقى پاتەرلەردى ساتۋدان تۇسكەن قايتارىمدى قاراجات جۇمسالاتىنى – «جاس وتاۋ» جوباسىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى.
جايىق جاستارى ءوز وڭىرىندەگى اتالعان جوبانىڭ وكىل اكەسى ەلباسىنىڭ ءوزى دەپ ەسەپتەيدى. بۇلاي بولاتىن ءجونى دە بار. ەگەر, جاس وتباسىلارعا ارنالىپ تۇرعىزىلعان العاشقى ءۇيدىڭ لەنتاسىن جوعارىدا ايتىلعانداي, وسىدان بەس جىل بۇرىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى قيعان بولسا, وسىلاي دەمەگەندە نە دەۋگە بولادى. قازىر بۇل ءۇيدىڭ تۇرعىندارى قارىزدارىنان تولىق قۇتىلعان. ءسويتىپ, پاتەرلەر وزدەرىنىڭ مەنشىگىنە باسىبايلى كوشكەن.
جاس وتباسىلارعا ارنالعان سىڭعىرلاعان جاڭا 108 پاتەرلىك ءۇيدىڭ بىرىنە كىرىپ تانىسىپ شىققان سوڭ, ەلباسى وسى جەرگە جينالعان تۇرعىندارعا قازاقستانداعى قولجەتىمدى باسپانانىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى تۋرالى ايتىپ بەردى. ياعني, مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەندەي, بۇگىندە ەلىمىزدە جالعا بەرىلەتىن ۇيلەرگە سۇرانىس ءوسىپ كەلەدى. سونىمەن بىرگە, قازاقستاندىقتار اراسىندا جەكە مەنشىك ءۇي سالۋ ءۇردىسى دە ارتا تۇسۋدە. بۇعان «تۇرعىنۇيجيناقبانكى» اق ارقىلى تۇرعىندارعا نەسيە بەرۋ تۇتقاسى پايدالانىلۋدا. بۇعان قوسا, سوڭعى جىلدارى مىڭداعان قازاقستاندىقتار تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق جۇيەسى ارقىلى ءوز ۇيلەرى مەن پاتەرلەرىن جاڭعىرتۋعا قول جەتكىزۋدە. ونىڭ كولەمى 7-8 ميلليون شارشى مەتردى قۇرايدى, دەدى بۇدان ءارى ەلباسى.
– مەنىڭ باتىس قازاقستان وبلىسىنا ساپارىم اياقتالدى. ەندى مەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىنا قاتىسۋ ءۇشىن مينسكىگە ۇشىپ بارامىن. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ بىرقاتار وڭىرىمەن شەكارالاس جاتقان باتىس قازاقستان وبلىسى ءۇشىن ينتەگراتسيا ماسەلەسى وزەكتى بولىپ سانالادى. وبلىس تۇرعىندارى ءوزارا ساۋدانى جانداندىرۋدى, ادامدار مەن كاپيتالدىڭ ەركىن قوزعالىسىن قامتيتىن وزدەرى ءۇشىن ءتيىمدى ماسەلەلەردى تىكەلەي سەزىنەدى. بۇگىنگى جاعدايدا ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ وبەكتيۆتى قاجەتتىلىك ەكەنىن تاعى دا قايتالايمىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر قازىردىڭ وزىندە تۇراقتى ءوسىم كورسەتىپ وتىرعان وبلىس دامۋىنىڭ قوسىمشا فاكتورى ەكەنىن جەتكىزدى.
– كەيبىر كورسەتكىشتەر جونىنەن وبلىس رەسپۋبليكاداعى جەتەكشى وڭىرلەر اراسىندا كەلەدى. مەكتەپكە دەيىنگى جانە ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جاقسى كورسەتكىشتەر قامتاماسىز ەتىلگەن. الەۋمەتتىك نىساندار, جولدار سالىنۋدا, گازداندىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. وسىنىڭ ءبارى وبلىستا لايىقتى جۇمىستار جاسالىپ جاتقانىن بىلدىرەدى. سونىمەن قاتار, مەن اتاپ وتكەن كەمشىلىكتەر دە بار. ولاردى تۇزەتۋ كەرەك. ءوڭىردىڭ تۇرعىندارىنا مەن شىن جۇرەكتەن تابىس جانە باق-بەرەكە تىلەيمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ساپارىنىڭ قورىتىندىسىندا.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.
-----------------------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
