كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى جەڭىس قاسىمبەكپەن اڭگىمە
– جەڭىس ماحمۇت ۇلى, مينيسترلىكتىڭ «قازاقستاننىڭ كولىكتىك ينفراقۇرىلىمىن 2020 جىلعا دەيىنگى دامىتۋ باعدارلاماسى» ازىرلەنىپ جاتقانىن بىلەمىز. بۇل قۇجاتتىڭ مۇنىڭ الدىنداعى وسىعان ۇقساس قۇجاتتاردان ايىرماشىلىعى قانداي؟
كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى جەڭىس قاسىمبەكپەن اڭگىمە
– جەڭىس ماحمۇت ۇلى, مينيسترلىكتىڭ «قازاقستاننىڭ كولىكتىك ينفراقۇرىلىمىن 2020 جىلعا دەيىنگى دامىتۋ باعدارلاماسى» ازىرلەنىپ جاتقانىن بىلەمىز. بۇل قۇجاتتىڭ مۇنىڭ الدىنداعى وسىعان ۇقساس قۇجاتتاردان ايىرماشىلىعى قانداي؟
– بۇل قۇجاتتا اۋقىمدى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن, ياعني باعدارلاما قازاقستاننىڭ كولىك جۇيەسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن, ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, سونىمەن بىرگە, كولىكتە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق, ازىرلەنىپ جاتقان قۇجات ۇلتتىق ساپا ستاندارتتارىنىڭ ەنگىزىلۋىن كوزدەيدى.
– سوندا قانداي ۇلتتىق ستاندارتتار ەنگىزىلەتىن بولادى؟
– ايتالىق, جولاۋشىلار تاسىمالى ۇلتتىق ستاندارتتارعا سايكەس قىزمەت كورسەتىپ, جاڭا اۆتوۆوكزالدار مەن اۆتوبەكەتتەر, تەمىرجول ۆوكزالدارى, اەرودرومدار سالىنىپ, قولدانىستاعىلارى قايتا جاڭارتۋدان وتەتىن بولادى. اتاپ ايتسام, 2020 جىلعا قاراي قالالار مەن اۋدان ورتالىقتارىندا جاڭا 10 اۆتوۆوكزال مەن 50 اۆتوبەكەت, ال سەلو مەن اۋىلداردا جولاۋشىلارعا قىزمەت كورسەتەتىن پۋنكتتەر, قالالاردا تاكسي تۇراقتارى سالىنباق. بۇدان تىس, 2014-2020 جىلدار ارالىعىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ 11 320 كيلومەترىن قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارىمەن قامتۋ كوزدەلگەن. حالىقارالىق 6 كولىك ءدالىزىن قايتا جاڭعىرتۋدى اياقتاۋ جوسپارلانۋدا.
– اۆتوۆوكزالدار مەن اۆتوبەكەتتەردەن بولەك, ەلىمىزدەگى كەيبىر تەمىر جول ۆوكزالدارى مەن اۋەجايلاردىڭ دا جاعدايى سىن كوتەرمەيدى. باعدارلامادا بۇل ماسەلە قاراستىرىلعان با؟
– ارينە, قاراستىرىلعان. قازاقستاننىڭ كولىكتىك ينفراقۇرىلىمىن 2020 جىلعا دەيىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ۆوكزال شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ شارالارى قولعا الىندى. جەكەلەي العاندا, جىلدىڭ باسىنان بەرى 80 ۆوكزالعا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل جۇمىستاردى اعىمداعى جىلدىڭ قازان-قاراشا ايلارىندا اياقتاۋ كوزدەلۋدە. ال, الداعى جىلى تاعى 38 ۆوكزالعا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانعان. سونىڭ ىشىندە استانا مەن الماتى جانە كوكشەتاۋ, قاراعاندى قالالارىنىڭ تەمىرجول ۆوكزالدارىن قايتا قۇرىلىمداۋ جۇمىسى دا كەلەسى جىلى قولعا الىنباق. ال, 2017 جىلعا دەيىن ەلىمىزدەگى بارلىق اۋەجايلار حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرىلەتىن بولادى. بۇگىندە 11 اۋەجايدىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاقتارى, 9 تەرمينال جاڭارتۋدان ءوتتى. بيىل تاراز اۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن قايتا سالۋ جۇمىسى اياقتالماق. سونداي-اق, ەكسپو-2017 كورمەسىنە دايىندىق اياسىندا استانا جانە الماتى قالالارىنداعى اۋەجايلاردىڭ جولاۋشىلار تەرمينالىنىڭ وتكىزۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بۇدان باسقا جەرگىلىكتى اۋە جەلىلەرى اەرودرومدارىنىڭ جەلىسىن دامىتۋ دا كوزدەلىپ وتىر.
– قازىرگى كۇنى قالاارالىق باعىتتارداعى اۆتوبۋستاردىڭ كوبى ەسكى. اۆتوبۋس پاركىن جاڭالاۋ قاراستىرىلعان با؟
– بۇل باعىتتا مينيسترلىك بىرقاتار ءىس-شارالاردى قولعا الدى. وتكەن جىلى قابىلدانعان قاۋلىعا سايكەس, تاسىمالداۋشىلار 3 جىلعا دەيىنگى مەرزىمدە پايدالانىلعان اۆتوبۋستاردى ەلگە كەدەندىك باج سالىعىنسىز اكەلۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل ەلىمىزدىڭ اۆتوبۋس پاركىن جاڭارتۋعا ايتارلىقتاي سەپتىگىن تيگىزۋدە. بۇدان باسقا, رەسمي تاسمالداۋشىلاردىڭ قاتارى دا ارتتى. اۆتوۆوكزالداردى ۇلتتىق ساپا ستاندارتتارىنا سايكەستەندىرۋدىڭ جوسپارى ازىرلەنىپ, ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جەرسەرىكتىك ناۆيگاتسيا نەگىزىندە ەلەكتروندى ديسپەتچەرلەۋ جۇيەسى بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدىڭ 9 وڭىرىندە جۇزەگە اسىرىلۋدا. 2015 جىلعا قاراي بۇل تەحنولوگيا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە قولدانىلاتىن بولادى. بۇدان باسقا, تەمىرجول كولىگىندەگىدەي, قالاارالىق جانە حالىقارالىق باعىتتارعا قاتىنايتىن اۆتوبۋستارعا بيلەتتى ەلەكتروندى جۇيە ارقىلى ساتۋدى ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
– جوعارىدا قۇجاتتىڭ قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا دا باعىتتالعانىن ايتىپ ءوتتىڭىز. بۇل باعىتتا قانداي شارالار اتقارىلاتىن بولادى؟
– باعدارلامانى ازىرلەۋدەگى تاپسىرمالاردىڭ ءبىرى قازاقستان ارقىلى ترانزيتتىك جۇك تاسىمالىن 2020 جىلعا قاراي 2 ەسەگە, ال 2050 جىلعا قاراي 10 ەسەگە ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدا «SILKWIND» (قىتاي – تۇركيا, شىعىس ەۋروپا) جوباسى بويىنشا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتىپ وتكەن ءجون. اتاپ ايتقاندا, دوستىق ستانساسىن دامىتۋ, «قورعاس – شىعىس قاقپا» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا قۇرعاق جۇك پورتىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. بۇدان تىس, اقتاۋ تەڭىز پورتىندا قۇرعاق جۇككە ارنالعان 3 تەرمينالدىڭ قۇرىلىسى مەن پارومدىق پارك قۇرۋ دا جوسپاردا بار. سونداي-اق, تاسىمالدىڭ بارلىق تۇرلەرى بويىنشا كولىك ۇدەرىسىن اۆتوماتتاندىرۋ كوزدەلۋدە.
وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, سالماق ولشەۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن ىسكە قوسىپ جاتىرمىز. بۇل سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىن جويۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك, سەبەبى, كولىكتىك باقىلاۋ قىزمەتكەرلەرى مەن جۇرگىزۋشىلەردىڭ تىكەلەي ءوزارا جۇزدەسۋى بولمايدى. جۇك كولىگىنىڭ سالماق پارامەترلەرى اۆتوماتتى تۇردە انىقتالادى. ونىڭ سالماعى رۇقسات ەتىلگەن مولشەردەن ارتىق بولعان جاعدايدا اۆتوكولىك يەسىنە ايىپپۇل سالىنادى. بۇل جۇيە جۇك جەتكىزۋ ۋاقىتىن قىسقارتىپ قانا قويمايدى (ورتاشا ءجۇرۋ جىلدامدىعى ساعاتىنا 17 كيلومەتردەن 60-70 كيلومەترگە دەيىن ارتادى), سونىمەن بىرگە, تاسىمالدىڭ وزىندىك قۇنىن ازايتىپ, جولداردىڭ ساپاسىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىنگى كۇنى سالماق ولشەۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان 11 جۇيەسى تەستىك تارتىپتە جۇمىس ىستەپ تۇر. جالپى, باقىلاۋ اركالارىنىڭ سانى 80-گە جەتكىزىلىپ, قازىرگى كۇنى جۇك اۆتوكولىكتەرىنىڭ اعىنىن باقىلاۋدى 30 پايىز عانا قامتىپ وتىرعان بارلىق ستاتسيونارلىق بەكەتتەر جابىلاتىن بولادى.
– ترانزيتتىك الەۋەت تۋرالى ايتقان ەكەنبىز, وسى ورايدا «عاسىر جوباسى» اتالعان, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ قۇرىلىسى بارىسىنا دا توقتالىپ وتسەك.
– جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 2009 جىلى كىرىسكەنىمىزدى كوپشىلىك بىلەدى. بۇگىندە قۇرىلىس جۇمىستارى بەس وبلىستا جۇرگىزىلۋدە. ولار اقتوبە, قىزىلوردا, جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان جانە الماتى وبلىستارى. قۇرىلىس جۇمىستارىمەن 1 854 كيلومەتردى قۇرايتىن 23 ۋچاسكە قامتىلعان. جوبانى ىسكە اسىرا باستاعاننان بەرگى ۋاقىتتا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىزىنىڭ قازاقستاندىق ۋچاسكەسىنىڭ 1 613 كيلومەترى اياقتالدى. وتكەن جىلى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك جوباسىنىڭ 700 كم. ۋچاسكەسىندە جول قوزعالىسىن اشتىق. بيىل ءدالىزدىڭ 806 كيلومەتر جول قوزعالىسىن اشۋ جوسپارلانۋدا, بۇگىنگى كۇنگە اۆتوجولدىڭ 724 كيلومەترى سالىندى. قازاقستاندىق ۋچاسكەدەگى قۇرىلىستىڭ تولىق اياقتالۋى جانە پايدالانۋعا بەرىلۋى 2015 جىلعا جوسپارلانعان. جوبا بارلىق حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس سالىنۋدا, جولدىڭ جارتىسى I تەحنيكالىق ساناتقا سايكەس 4 جولاقتى, ال, قىزىلوردادان اقتوبەگە دەيىنگى بولىگى II تەحنيكالىق ساناتقا ساي 2 جولاقتى ەتىپ سالىنۋدا. بۇگىنگى كۇنى ماگيسترال قۇرىلىسىنا 10 مىڭ بىرلىك تەحنيكا مەن 35 مىڭ ادامنىڭ جۇمىسقا تارتىلعانىن ايتىپ ءوتۋ كەرەك. ونىڭ ىشىندە شەتەلدىك مامانداردىڭ سانى 500 ادامدى عانا قۇرايدى, قالعاندارى جەرگىلىكتى تۇرعىندار.
«باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ ماڭىزدى ۋچاسكەسىنىڭ ءبىرى – «الماتى – قورعاس» تاسجولى ەكەنى بەلگىلى. بۇگىنگى كۇنى مەردىگەر كومپانيالار انىقتالىپ, كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى. قۇرىلىس كومپانيالارى جۇمىسقا كىرىسىپ كەتتى.
– بيىل كوپشىلىك كوپتەن كۇتكەن, پروبلەمالى «استانا-تەمىرتاۋ» جانە «استانا-پاۆلودار» جولدارىندا قۇرىلىس جۇمىستارىن باستادىڭىزدار. تەگىس جولدارمەن قاشان زۋلايتىن بولامىز؟
– وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, مەملەكەت باسشىسى اۆتوجول سالاسىندا ءۇش: ورتالىق –وڭتۇستىك (استانا – قاراعاندى – بالقاش – قاپشاعاي – الماتى), ورتالىق – شىعىس (استانا – پاۆلودار – سەمەي – قالباتاۋ – وسكەمەن) جانە ورتالىق – باتىس (استانا – ارقالىق – تورعاي – ىرعىز – شالقار – بەينەۋ – اقتاۋ) باعىتىنداعى جوبالاردىڭ قۇرىلىسىن باستاۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنان كەيىن جولداردى جاڭارتۋدىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن ازىرلەۋگە بىردەن كىرىستىك. ارينە, جول سالۋ وتە كۇردەلى پروتسەسس. قاي جەردە كوپىر سالۋ قاجەت, جول وتپەلەرىنىڭ ورىندارىن, جول ايرىقتارىن بەلگىلەپ الۋ كەرەك. كەيبىر ۋچاسكەلەردەگى دوڭەس جەرلەردى تەگىستەۋ كەرەك دەگەندەي ماسەلەلەردى دە شەشۋ قاجەت.
«ورتالىق – وڭتۇستىك», «ورتالىق – شىعىس» باعىتتارى بويىنشا جوبانى جۇزەگە اسىرۋ اعىمداعى جىلى قولعا الىندى. قۇرىلىس جۇمىستارى 2 شىلدە كۇنى «استانا – تەمىرتاۋ» جانە «استانا – پاۆلودار» باعىتتارىندا باستالدى. اتالعان جولدار I تەحنيكالىق ساناتقا سايكەس 4 جولاقتى بولادى. «استانا – تەمىرتاۋ» جولى تۋرالى ايتاتىن بولسام, قازىرگى كۇنى 22 كيلومەتردە قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, جاقىن ۋاقىتتا 21 كم. قۇرايتىن ۋچاسكەسىنىڭ مەردىگەرى انىقتالعان سوڭ, دايىندىق جۇمىستارى باستالادى. قالعان 126 كم. بويىنشا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن ازىرلەۋدى اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاپ, كەلەر جىلى ماگيسترالدى قۇرىلىس جۇمىستارىمەن تولىعىمەن قامتاماسىز ەتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ال, «استانا – پاۆلودار» جولى تۋرالى ايتسام, بۇگىنگى كۇنگە 37 كم. قۇرايتىن ۋچاسكەسىندە جۇمىستار باستالدى. جاقىندا 22 كم. قۇرايتىن ۋچاسكەسىندە جۇمىس جۇرگىزەتىن مەردىگەر انىقتالدى. قالعان ۋچاسكەلەر بويىنشا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنۋدە. ول جۇمىستى كەلەر جىلدىڭ باسىندا اياقتايمىز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. جالپى, 2014 جىلى «استانا-پاۆلودار» جولىنىڭ بارلىق 413 كيلومەترى قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىمەن تولىعىمەن قامتىلماق. ال, بۇل جۇمىستاردى اياقتاۋ 2016 جىلعا جوسپارلانعان.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
