ءوزىنىڭ باي ءارى بىرەگەي تابيعاتىنىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ قورى ايتارلىقتاي قۋاتتى. بۇل باعىتتا ەكسپورتتىق الەۋەتى دە جوعارى. بالىق ونەركاسىبى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى تۇرلەرى — بالىق اۋلاۋ, بالىق ءوسىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ. ەلىمىزدىڭ بالىق جانە بالىق ونىمدەرى نارىعىنىڭ جالپى كولەمى 2019 جىلى شامامەن 66 مىڭ توننانى قۇرادى. ونىڭ قۇرىلىمى كەلەسىدەي: بالىق اۋلاۋ – 45 مىڭ توننا; بالىق ءوسىرۋ – 7,4 مىڭعا جۋىق توننا; ەكسپورت – 30 مىڭ توننا; يمپورت – 43,5 مىڭ توننا.
قازاقستان مۇحيت بالىقتارى مەن تەڭىز ونىمدەرىن يمپورتتايدى. ولار: مايشاباق, سكۋمبريا, كرەۆەتكا, ميديا جانە تاعى باسقالارى. يمپورت نورۆەگيا, رەسەي, يسلانديا, قىتاي جانە بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىنە تيەسىلى. ءوز كەزەگىندە, قازاقستان جىل سايىن جاقىن جانە الىس شەتەلدىڭ 36 ەلىنە شامامەن $60 ملن سوماسىنا 30 مىڭ توننا بالىق ونىمدەرىن ەكسپورتتايدى.
«نەگىزىنەن ءبىز بالىق فيلەسىن, كەپتىرىلگەن-ىستالعان ونىمدەردى جانە بالىقتىڭ توڭازىتىلعان ەتىن ەكسپورتتايمىز. مىسالى, كوكسەركە فيلەسى ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە (گەرمانيا, نيدەرلاندى) قازاقستاندىق برەند بولىپ تابىلادى. ال كەپتىرىلگەن-ىستالعان ونىمدەر رەسەي, ۋكراينا, ليتۆا, قىتاي جانە باسقا ەلدەرگە ەكسپورتتالادى. بۇل رەتتە, ءبىزدىڭ قاسىمىزدا ەكسپورت ءۇشىن ايتارلىقتاي پوتەنتسيالدى نارىقتار بار», — دەدى م. مىرزاعاليەۆ.
قازاقستاندا جان باسىنا شاققاندا بالىقتى از تۇتىنادى. ايتالىق, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ادام باسىنا شاققاندا جىلىنا 16 كەلىدەن كەم ەمەس بالىق تۇتىنۋدى ۇسىنسا, قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش ءبىر ادامعا 4 كەلىدەن كەلەدى. ءوز كەزەگىندە, كورشىلەس رەسەيدە ادام باسىنا 23 كەلى, قىتايدا 45 كەلى بالىق تۇتىنىلادى. وسىلايشا, شەكارا ماڭىنداعى اۋدانداردى ەسكەرگەندە, بالىق ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتىق پوتەنتسيالى 3 ملن توننادان اسىپ ءتۇسۋى مۇمكىن.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا مىڭنان استام بالىق شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرى جۇمىس ىستەيدى. ولارعا 1646 بالىق شارۋاشىلىعى سۋ ايدىنى مەن ولاردىڭ ۋچاسكەلەرى بەكىتىلگەن. سالادا 11 مىڭنان استام ادام جۇمىس جاسايدى. 2019 جىلى 45 مىڭ توننا بالىق اۋلانعان. نەگىزگى بالىق اۋلاۋ اتىراۋ, الماتى, شىعىس قازاقستان جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا ىسكە اسادى. بالىق ءوسىرۋ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنداعى ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىنىڭ (فاو) مالىمەتى بويىنشا, اكۆاوسىرۋ سالاسى اقۋىز ونىمدەرىن وندىرۋدە الەمدە ەڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان باعىت بولىپ تابىلادى. ماسەلەن, وسىرىلەتىن بالىقتىڭ الەمدىك كولەمى 60 جىل بۇرىن نەبارى 1 ملن توننانى قۇراسا, بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 82 ملن توننادان اسىپ تۇسەدى. بۇل رەتتە, سوڭعى 25 جىلدىڭ وزىندە اكۆاوسىرۋ كولەمى 67 ملن تونناعا نەمەسە 450%-عا ءوستى. ال بالىق اۋلاۋ كولەمى, تۇراقتى دەڭگەيدە. قازاقستاندا بالىق ءوسىرۋ سالاسىنىڭ پوتەنتسيالى وتە جوعارى.
سوڭعى 7 جىلدا وسىرىلگەن بالىق كولەمى 9 ەسە, ياعني 800 توننادان 7,4 تونناعا دەيىن ءوستى. ەلىمىزدە وسى شارۋاشىلىقپەن 180 بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىعى اينالىسادى, وندا مىڭنان استام ادام (1126) جۇمىس ىستەيدى. م. مىرزاعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەتكىلىكسىز.
«جاساندى بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىقتارى بۇدان دا كوپ بولۋى كەرەك. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ۇسىنعان جان باسىنا شاققاندا 16 كەلى بالىق تۇتىنۋ نورماسىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن شامامەن 300 مىڭ توننا بالىق ءوسىرۋ قاجەت», — دەدى ول.
بالىقتى جاساندى ءوسىرۋ بويىنشا تۇركىستان وبلىسى كوشباسشى بولىپ تابىلادى, ونىڭ كولەمى 5 مىڭ توننا (68,7%). ال الماتى وبلىسىندا شامامەن 1000 توننا (12,8%), سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 380 توننا جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىندا شامامەن 300 توننا بالىق وسىرىلەدى. اعىمداعى جىلدىڭ اقپان ايىندا اتىراۋ قالاسىندا بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندە وتكەن كوشپەلى جيىندا پرەمەر-مينيستر ا. مامين سالانىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن نەگىزگى بارەرلەردى انىقتاۋعا باعىتتالعان بىرقاتار تاپسىرما بەردى. قر ەگترم وسى تاپسىرمانى ورىنداۋ ءۇشىن بيزنەسپەن بىرگە تالداۋ جۇرگىزىپ, 3 باستى ماسەلەنى انىقتادى. ولار — سۋ قويمالارىن بالىق اۋلاۋدان بالىق وسىرۋگە بەيىمدەۋ, زاڭناماعا قاجەتتى وزگەرىستەر ەنگىزۋ, مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ارتتىرۋ. ءبىرىنشى. ەلىمىزدەگى سۋ قويمالارىن زەرتتەۋ ناتيجەسىندە اراسىندا پوتەنتسيالى جوعارى دەگەن سۋ قويمالارى انىقتالدى. وتكىزگەن زەرتەۋدىڭ اياسىندا وسى جەرلەردە جىلىنا 600 مىڭ توننا بالىق وسىرۋگە بولاتىنى بەلگىلى بولدى. وسىنى نەگىزگە الا وتىرا, بالىق ءوسىرۋ وڭىرلەرگە ءبولىنىپ, سحەماسى جاسالدى. مىسالى, تۇركىستان وبلىسىنداعى شاردارا سۋ قويماسى كارپ جانە بەكىرە تۇقىمداس بالىق تۇرلەرىن ءوسىرۋ ءۇشىن قولايلى بولسا, شىعىس قازاقستانداعى وسكەمەن, بۇقتىرما سۋ قويمالارىندا فورەل, سيگ تۇقىمداس بالىقتاردى وسىرۋگە بولادى.
ال الماتى وبلىسىنداعى بارتوعاي جانە قاپشاعاي سۋ قويمالارى مەن بالقاش كولى فورەل, كارپ بالىقتارىن, سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي, اقمولا وبلىستارى سيگ جانە كارپ تۇرلەرىن ءوسىرۋ ءۇشىن قولايلى. ءوز كەزەگىندە, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا لوسوس جانە بەكىرە بالىقتارىن, قىزىلوردا وبلىسىنداعى ارال تەڭىزىندە كارپ بالىقتارىن وسىرۋگە بولادى. سونىمەن بىرگە, وڭىرلەر ۋزۆ, ياعني تۇيىقتالعان سۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن تەحنولوگياسىن پايدالانا وتىرىپ, توعان جانە باسسەيندىك شارۋاشىلىقتار سياقتى بالىق ءوسىرۋدىڭ باسقا دا باعىتتارىن دامىتا الادى. بالىق شارۋاشىلىعى عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعى بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىقتارىنىڭ تيپتىك جوبالارىن ازىرلەدى. بۇل بيزنەسكە قارجىلىق مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, قولايلى شارۋاشىلىق ءتيپىن, وسىرىلەتىن بالىق ءتۇرىن تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەكىنشى. قر ەگترم قولدانىستاعى زاڭناماعا تالداۋ جاساپ, مىناداي باستى پروبلەمالاردى انىقتادى. 1. سۋ قورعاۋ بەلدەۋىندە بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىقتارى مەن قۇرىلىستارىن سالۋعا تىيىم سالىنۋى. 2. بالىق ءوسىرۋ كەزىندە سۋدى تۇتىنۋ ءۇشىن ارتىق تولەم الىنۋى.بۇل جەردە, بالىق وسىرۋشىلەر الىنعان سۋدىڭ بارلىق كولەمى ءۇشىن تولەيدى, ال قايتارىلاتىن سۋدىڭ كولەمى ەسكەرىلمەيدى. وسىلايشا, بۋلانۋ جانە سۇزگىلەۋ تۇرىندەگى شىعىندار ءۇشىن عانا تولەم تولەۋدى ەسكەرۋ قاجەت. 3. جەرگىلىكتى ماڭىزى بار سۋ ايدىندارىنىڭ كوپ بولىگى بەرىلمەگەن (49%). 4. توعاندار مەن بالىق ءوسىرۋ باسسەيندەرىنىڭ قۇرىلىسىنا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەۋ جانە مەملەكەتتىك ساراپتامادان ءوتۋ قاجەتتىلىگى. 5. اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەرگە بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىقتارىن سالۋ كەزىندە شىعىندى وتەۋ قاجەتتىگى. بۇگىندە تەك بالىق وسىرەتىن پيتومنيكتەر عانا شىعىندى وتەۋدەن بوساتىلعان. مينيسترلىك سالىق, سۋ, جەر كودەكستەرنە, سونداي-اق «جانۋارلار الەمىن قورعاۋ, ءوسىرۋ جانە پايدالانۋ», «ارحيتەكتۋرا, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس جۇمىستارى تۋرالى» زاڭدارعا وزگەرىستەر ازىرلەپ, ولاردى ءتيىستى زاڭناماعا ەنگىزدى. تۇزەتۋلەر مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەلىسىلگەن جانە كۇزدە پارلامەنتكە ەنگىزىلەتىن بولادى.
م. مىرزاعاليەۆ اكۆاوسىرۋ ءساتتى دامىعان بىرقاتار ەلدەردە بالىقتى جاساندى ءوسىرۋ سالاسىنداعى قاتىناستاردى رەتتەيتىن جەكە زاڭ بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان قر ەگترم «اكۆاوسىرۋ تۋرالى» زاڭدى ازىرلەۋ قاجەت دەپ سانايدى. ءۇشىنشى. بالىق ءوسىرۋدى دامىتۋعا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى جەتكىلىكسىز بولىپ تۇر. بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى بالىق پيتومنيكتەرى مەن كول-تاۋارلى بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىقتارىنا ارنالعان جەم, تەحنيكا مەن جابدىقتارعا ارنالعان. الايدا, كوبىنەسە اكىمدىكتەر بالىق ءوسىرۋدى سۋبسيديالاۋ ءۇشىن قاراجاتتى قالدىق قاعيدات بويىنشا عانا ءبولىپ وتىر, بالىق ءوسىرۋدى باسىم باعىتقا سانامايدى. «جۇرگىزىلگەن تالداۋعا سايكەس, 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بالىق ازىعىنا 407 ملن تەڭگە سۋبسيديا ءبولىندى. سۋبسيديالاۋدىڭ جالپى كولەمىنىڭ سەكسەن 81,5% نەمەسە 33) مل. تەڭگەسى تۇركىستان وبلىسىنا تيەسىلى. جوعارىدا اتاپ وتكەنىمدەي, بۇل ايماق بالىق ءوندىرۋ بويىنشا كوشباسشى بولىپ تۇر. باسقاشا ايتقاندا, بۇل بالىق سالاسىن دامىتۋدىڭ بولىنەتىن سۋبسيديالاۋ كولەمىنە تىكەلەي تاۋەلدى ەكەنىن بىلدىرەدى. وسىعان وراي, بالىق ءوسىرۋدى سۋبسيديالاۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە ترانسفەرت كولەمىن ۇلعايتۋدى سۇرايمىز», — دەدى مينيستر.
وسىعان بايلانىستى, قر ەگترم قولدانىستاعى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن قوسىمشا سۋبسيديالاۋمەن كەڭەيتۋ ماسەلەسىن پىسىقتادى. ءبىرىنشى. سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا تۇرلەرىن ەنگىزۋ ماسەلەسى. بۇل بالىق ءوسىرۋ-بيولوگيالىق نەگىزدەمەلەر قۇنىنىڭ 50% دەيىنگى سۋبسيديالار, بالىق شاباقتارى مەن باعالى بالىق تۇرلەرىنىڭ انالىق تابىندارىن ساتىپ الۋ جانە ۇستاۋ شىعىندارى جانە ت. ب. ەكىنشى. بۇل تور ىشىندە بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىعىن, سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ تۇيىق تسيكلى بار بالىق ءوسىرۋ شارۋاشىلىعىن, سونداي-اق قايتا وڭدەۋ جونىندەگى كەشەندەردى قۇرۋعا جانە كەڭەيتۋگە جۇمسالعان شىعىنداردى وتەۋ.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن وبلىس اكىمدىكتەرى بۇل ۇسىنىستاردى قولدادى. وسىلايشا, ەلىمىزدەگى سۋ رەسۋرستارىن ەسكەرە وتىرىپ, وسىرىلگەن بالىق كولەمىن 600 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتىرۋعا, ەكسپورت كولەمىن 10 ەسەگە ۇلعايتۋعا, شامامەن 500 ملرد تەڭگە كولەمىندە جەكە ينۆەستيتسيالار تارتۋعا بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ الەۋەتى جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇدان باسقا, بۇل شامامەن 10 مىڭ قوسىمشا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا جانە حالىقتىڭ تابىسىن كوبىنە اۋىلدىق جەرلەردە ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.
ءسوز سوڭىندا م. مىرزاعاليەۆ پروبلەمالىق ماسەلەلەردى كەشەندى شەشۋ ءۇشىن مينيسترلىك بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستى جالعاستىراتىنىن جەتكىزدى.
قازاقستانداعى جانە الەمدەگى سوڭعى جاڭالىقتاردى ءبىرىنشى بولىپ وقۋ ءۇشىن Telegram جەلىسىندە بىزگە جازىلىڭىز.
