الدىمەن سۇيەكشىلىك ونەر حاقىندا. اتتىڭ جالىندا, تۇيەنىڭ قومىندا كۇن كەشكەن ارىداعى اتا تىم تەگىن بولماسا كەرەك. ون ساۋساعىنان ونەر تامعاندىعىن, كونە بۇيىمداردى كورىپ تۇرىپ ساناڭا سىڭىرەسىڭ.
مالدىڭ, نە اڭنىڭ مۇيىزىنەن پىشاققا ساپ جاسالعاندىعىن جالپاق جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. ءتىپتى, ەلىكتىڭ سيراعىن قامشىعا ساپ قىلعان. تۇيمە, تاراق, تۇيرەۋىشتەردى دە سۇيەكتەن ءسۇپ-سۇيكىمدى ەتىپ جاساعان. ونى ايتاسىز, سۇيەكتەن جاسالعان سىرعا, قاپسىرما, مونشاقتار بۇرىنعىنىڭ حاس سۇلۋلارىنا ايرىقشا ءسان بەرگەن. ادالباقان جاساعاندا ارقار مەن بۇعىنىڭ ءمۇيىزىن دە پايدالانعان. ءتىپتى, دومبىرانىڭ تيەگىن دە سۇيەكتەن جاساپتى.
سۇيەكتەن جاسالعان بۇيىمداردى تىزبەلەي بەرسەك ۇزاققا قۇلاش سىلتەر ەدىك. جادىگەردىڭ بىرەۋىنە عانا مايدان قىل سۋىرعانداي ەتىپ توقتالالىق. مىنە, مىناۋ سۇيەكتەن جاسالعان قوسباستى وجاۋ ءحىح عاسىردىڭ جادىگەرى. ەل ءىشىن ارالاپ, ەسكى دۇنيەنى ەستەلىككە جيناعان مۋزەي قىزمەتكەرلەرى بۇل وجاۋدى توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا ايىرتاۋ اۋدانىنا قاراستى قازىرگى قىزىلاسكەر اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ساركەن ءاشىموۆادان اتتاي قالاپ العان ەكەن. اجەيدىڭ وجاۋىن بىردەن بەرگىسى كەلمەۋىنىڭ شىنايى سەبەبى, قىز جاساۋىمەن بىرگە كەلگەندىكتەن كوزىنە تىم ىستىق. توزىپ كەتپەۋ ءۇشىن سۇيەكتەن جاسالعان وجاۋدى ءار قولدانعاننان كەيىن مۇقيات جۋىپ, مايلاپ وتىرىپتى.
قوسباستى وجاۋدى تۇيەنىڭ جامباس سۇيەگىننەن ويىپ جاساپتى. وجاۋدىڭ قوسباستى قىلىپ جاسالۋىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. قوسباستى وجاۋلار قىمىزعا باتپايدى. سۋ بەتىندە ەركىن جۇزگەن قۇستان اينىمايدى. وجاۋدىڭ سابى تۇيەنىڭ قابىرعاسىنان جاسالعان. وجاۋ سابى بەرىك بولۋى ءۇشىن قوس قاپتالىنان تىرەۋ بەكىتىلگەن. قابىرعا سۇيەگىنەن دوڭگەلەتىلىپ, ءار جەرىنە بۋناق ءتۇسىرىلىپ جاسالعان وجاۋ سابىنىڭ ۇستاۋعا ىڭعايلى بولۋىمەن قاتار ءساندى بولۋىنا دا ءمان بەرىلگەن. كوپ قولدانىلعاندىقتان وجاۋ ءتۇبى تەسىلىپ تە قالعانعا ۇقسايدى. بىراق, سۇيەك وجاۋدىڭ تەگىسىن سۇيەكپەن قايتا بىتەپتى.
كون تەرىدەن تىگىلگەن كونەك
كەز-كەلگەن حالىقتىڭ ادەت-عۇرپى مەن ءومىر سالتىن, تاريحىن تانۋ ءۇشىن بۇرىڭعىلاردان قالعان ءسوزدى وقۋ كەرەك. ءسوز ادام جانىنىڭ كورىنىسى عانا ەمەس, حالىقتىڭ تولقۇجاتى ءتارىزدى. بابالاردان قالعان ەسكى سوزدەردى وقىپ وتىرساڭىز, بۇگىنگىنىڭ بالاسىنا بەيمالىم قانشاما اتاۋلارعا تاپ بولاسىز. زاماننىڭ وزگەرۋىنە قاراي ادامزات بالاسىنىڭ اۋزىنداعى ءسوز دە ەسكىرىپ, ەستەن شىعادى. ورنىن جاڭا سوزدەر باسادى. باعى جانعان كەيبىر ەسكى سوزدەر قايتا تۇلەپ, جاڭا سيپاتقا يە بولىپ جاتاتىنى دا بار.
مۋزەيدەگى كونە جادىگەردىڭ ءبىرى – كونەك. اتام قازاقتا "كونەكتەن شوشىعان بيە وڭباس, كوپتەن بولىنگەن ءۇي وڭباس" دەگەن ءسوز بار. انىعىندا كونەك بيە ساۋاتىن ىدىس. تەرىدەن جاسالعان سوڭ جەڭىل, ءارى مەتالل ىدىستار سياقتى داڭعىرلاپ دىبىس شىعارمايتىندىقتان ساۋىن مال ۇرىكپەي ءيىپ, ءسۇتىن مول بەرەدى. كونەكتى كوبىنەسە جىلقىنىڭ جون تەرىسىنەن نەمەسە تۇيەنىڭ مويناعىنان بىتەۋ سويۋ ارقىلى جاسايدى. تۇگى تۇسىرىلگەن كون تەرىدەن تىگىلگەن سوڭ, ىدىس كونەك دەپ اتالسا كەرەك. ول ءۇشىن جاس تەرىسىن تۇگىنەن ارىلتىپ, مويناقتىڭ كەڭ جاعىن تۇپتەپ تارامىسپەن تىگەدى. كونەكتىڭ اۋىز جاعىنا جاس توبىلعىدان ءيىپ شەڭبەر سالىپ, ونى سىرتىنا قاراي تەرىمەن كومكەرەدى.
سودان سوڭ كونەكتىڭ ىشىنە قۇم تولتىرىپ, جاس تەرى كولەڭكەدە ابدەن كەۋىپ, كونگە اينالعان سوڭ ىشىندەگى قۇمدى توگىپ تاستايدى. تەرى كەپكەندە ءمۇيىز سىزعىشپەن باتىرا ورنەك سالادى. ءىشى-سىرتىنا تۇزدالماعان جىلقى مايىن سىڭىرە جاعادى دا, توبىلعى, ارشا ءتارىزدى اعاشتاردىڭ جاس بۇتاقتارىن جالىنداتپاي بىقسىتىپ جاعىپ, تۇتىنىنە ىدىستىڭ اۋزىن توڭكەرە ءىلىپ, بىرنەشە ساعات ىستايدى. ىس سىڭگەن سوڭ تەرى قىزىل قوڭىر تۇسكە ەنىپ, ارلەنە تۇسەدى, ءارى قۇيىلعان استىڭ ءيىسى مۇرنىڭدى جارىپ بابىنا كەلەدى. كونەكتىڭ ەكى بۇيىرىنەن مەتالل شىعىرىقتار ورناتىلادى دا, وعان قايىستان ورىلگەن باۋ تاعىلادى.
جاقسى ىستالعان كونەككە ءبىر-ەكى كۇن اشىعان ايران قۇيىپ, شيكى ءدامىن كەتىرگەن سوڭ پايدالانا بەرۋگە بولادى. تەرىدەن جاسالعان ىدىستار وڭەزدەنىپ, كوگەرىپ كەتپەۋى ءۇشىن ايىنا بىرنەشە رەت مايلاپ, ىستاپ وتىرعان ءجون.
كونە كونەكتى كوكشە وڭىرىنە ەسىمى بەلگىلى ءانشى-سازگەر, مارقۇم كارىم ىلياستەگى 1990 جىلدىڭ 7 اقپانىندا تاپسىرعان ەكەن. زەرەندى اۋدانىنداعى ەلتاي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى تاۋاريح جاساۋيەۆتەن الىپتى. كونەك اتاسى جاساۋيدان قالعان مۇرا.
اعاش تاباق
كوشپەندى حالىقتار ءمولدىر بۇلاقتىڭ كوزىن اشقان, جاس بۇتاقتى سىندىرماعان, كوك ءشوپتى جۇلماعان. وزدەرىنىڭ ءومىر سالتىنا ىرىمدار مەن تىيىمدار ارقىلى ەش قاعازعا جازىلماعان زاڭدىلىقتار ەنگىزىپ, ۇلكەن مادەنيەت پەن قورشاعان ورتاعا دەگەن قامقورلىقتىڭ نەگىزىن قالاعان.
اعاش تاباق – قوڭىر ءتۇستى, سالماعى جەڭىل تۇرمىستىق بۇيىم. دوڭگەلەك ءپىشىندى ىدىس قاراعاي اعاشىنان جونا وتىرىپ, ويىپ جاسالعان. ەرنەۋىنە ەكى قاتار سىزىق سىزىپ, ءسان بەرگەن.
قازىرگى ۋاقىتتا استى كوبىندە استاۋمەن تارتىپ جاتادى, بۇرىڭعى ۋاقىتتاردا ەتتى تاباقپەن تارتقان بولۋى كەرەك. سەبەبى, قازاق حالىق اراسىندا تاباق اتاۋىنا قاتىستى ادەت-عۇرىپتار كوپتەپ كەزدەسەدى. كەرەك دەسەڭىز, اتام قازاق تاباق تارتۋدى ونەر دەپ تە ساناعان. تاباق تارتقاندا ونىڭ قۇرمەت دارەجەسىن قاراي قۇدا تاباق, قۇداعي تاباق, جەڭگە تاباق, بەتاشار تاباق, كۇيەۋ تاباق, قىز تاباق, قۇرداس تاباق, اياق تاباق, بالا تاباق دەپ اتاعان.
–وسى تاباقتى 1990 جىلدىڭ قاراشانىڭ 19-ى كۇنى مۋزەي قورىنا تاپسىردىم,–دەيدى مۋزەي ديرەكتورى نۇربەك نۇرالى,–بۇگىندە ەستە جوق ەسكى كەزەڭنەن قالعان مول مۇرا حالقىمىزدىڭ ونەرى مەن مادەنيەتىن, سالتى مەن ءداستۇرىن ساباقتاستىرىپ تۇر.
وتكەننىڭ ءوڭدى ەلەسى جالپاق جۇرتتىڭ ساناسىنا سىزدىقتاتىپ ساۋلە قۇيىپ, حالىق دانالىعىن دارىپتەيدى ەمەس پە؟! جامان تۇماۋ جان القىمىڭنان العاندا قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرعان قانشاما حالىق رۋحاني ءنار الىپ ۇلگەردى. وعان دا تاۋبە.
