ءبىز الەمگە تاراعان «COVID-19» ۆيرۋسىمەن كۇرەسۋدەن شەت قالماۋدى ءوز بورىشىمىز دەپ بىلەمىز. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلىمىزدىڭ جەكەلەگەن ايماقتارىندا كەيبىر سۋىققولدى شەنەۋنىكتەردىڭ جەكە قورعانىس قۇرالدارىن, ءدارى-دارمەكتەر مەن مەديتسينالىق جابدىقتاردى ساتىپ الۋ كەزىندە ەلگە قىساستىق قىلىپ, ءوز قالتالارىن تولتىرۋعا تىرىسۋلارى اقىلعا سىيمايدى. بۇل ماسەلەنى تەك تۇتقىنداۋمەن شەشۋ مۇمكىن ەمەس.
وسىعان بايلانىستى, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ وبلىستىق دەپارتامەنتى جانىنان جۇمىس توبى قۇرىلىپ, ونىڭ مۇشەلەرى ءدارى-دارمەكتەرگە شەكتى باعانى كوتەرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وبلىس ءدارىحانالارى توڭىرەگىندە كۇندەلىكتى مونيتورينگ جۇرگىزەدى. توپ قۇرامىنا وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى, قوعامدىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, ەرىكتىلەر, سونداي-اق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار وكىلدەرى ەندى. پەتروپاۆل قالاسى بويىنشا بارلىعى وسىنداي 8 بريگادا قۇرىلىپ, ونىڭ ءاربىر مۇشەسى رەسپۋبليكادا ەڭ تاپشى بولىپ سانالاتىن دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ تىزبەسى تۋرالى حاباردار ەتىلدى.
مۇددەلى ۆەدومستۆولار مەن ۇيىمداردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ ءۇشىن پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ باستاماسى بويىنشا «احۋالدىق ورتالىق» تا قۇرىلدى, ول وبلىس اكىمىنىڭ وكىمىنە سايكەس كۇن سايىن پاندەمياعا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا جاعدايدى قاداعالاپ, تالدايدى. ورتالىقتىڭ قىزمەتىنە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ۆەدومستۆونىڭ, «قىزىلجار – ادالدىق الاڭى» جوبالىق كەڭسەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارى مەن قاداعالاۋ ۆەدومستۆوسىنىڭ وكىلدەرى بەلسەندى قاتىسۋدا.
بۇگىنگى تاڭدا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 7 كوتەرمە جەتكىزۋشىنىڭ بەسەۋى باسقا قالالارداعى ورتالىق كەڭسەلەرى ارقىلى پرەپاراتتار مەن مەديتسينالىق ونىمدەردى جەتكىزۋ بويىنشا قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋدا, 2 كوتەرمە جەتكىزۋشى وزدىگىنەن ءدارى-دارمەكتەر مەن مەديتسينالىق بۇيىمدارعا تاپسىرىس بەرىپ, ءدارىحانالار جەلىسىنە ساتادى. ءاربىر كوتەرمە جەتكىزۋشىمەن وبلىس اۋماعىنا جوعارى سۇرانىسقا يە دارىلىك زاتتاردى اكەلۋ ماسەلەسىن تالقىلاۋ بويىنشا جەكە كەزدەسۋ وتكىزىلدى. وبلىس اكىمى ق.اقساقالوۆتىڭ شەشىمى بويىنشا حالىققا ءدارى-دارمەك ساتىپ الۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا 200 ملن تەڭگە ءبولىندى. وسىنداي بىرلەسكەن ارەكەتتەر وڭىرگە ءدارى-دارمەكتەر مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى كەدەرگىسىز جەتكىزۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاسالدى.
ال كەلىپ تۇسكەن گۋمانيتارلىق كومەك وبلىستىڭ مەديتسينالىق مەكەمەلەرى اراسىندا بولىنۋدە. ءوز قۇزىرەتىمىزدىڭ اياسىندا ءبىز دە وسى جۇمىسقا قوسىلدىق. گۋمانيتارلىق كومەكتىڭ ساتىلىمعا شىعۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن ءار ونىمگە «تەگىن. ساتۋعا بولمايدى» دەگەن ءمور باستىرۋدامىز.
قالىپتاسقان جاعدايدى مونيتورينگىلەۋ بارىسىندا «احۋالدىق ورتالىق» مۇشەلەرى جانە ليدەر.kz قوزعالىسىنىڭ ەرىكتىلەرى وبلىستىڭ بارلىق پروۆيزورلىق جانە ينفەكتسيالىق ستاتسيونارلارىن ارالاپ شىقتى. ءوجج اپپاراتتارىنىڭ, وتتەگى كونتسەنتراتتارىنىڭ, مەديتسينالىق پرەپاراتتاردىڭ بولۋى تەكسەرىلدى. قوسىمشا ساتىپ الۋ ءۇشىن بار قاجەتتىلىكتەردى انىقتاپ, باياندادىق.
قوعام وكىلدەرى مەن ەرىكتىلەردىڭ يگى ىسكە ارالاسۋى – ولاردىڭ جەكە ەرلىگى مەن جانقيارلىعىنىڭ كورىنىسى ەكەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. قازاق ەلى ەشقاشان وسىنداي جومارت, باتىل ادامداردان كەندە بولماعان. ارقاشان, بارلىق ۋاقىتتا ءبىز كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرە وتىرىپ, كەز كەلگەن ناۋبەتكە قارسى تۇرا الامىز. بۇل قالىپتاسقان داستۇرلەرگە نەگىزدەلگەن جانە ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ قانىندا, ونىڭ گەنەتيكاسىندا ورىن العان قاسيەت.
قيىن جاعدايعا قاراماستان, ءبىز وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەۋگە باعىتتالعان اقپاراتتىق جۇمىستاردى دا جۇرگىزىپ جاتىرمىز. جاستاردىڭ قۇقىقتىق ساناسىن ارتتىرۋ جانە ادامگەرشىلىگىن نىعايتۋ ءۇشىن ءداستۇرلى ادىستەر عانا ەمەس, سونىمەن قاتار مانەرلى تاسىلدەر دە قولدانىلادى. مىسالى, بۇكىل الەم مويىنداعان ۇلى ويشىل ءال-ءفارابيدىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان «ادالدىق ساعاتى» بەينە-ءدارىسى ازىرلەنىپ, وتكىزىلدى. ول ءوز شىعارمالارىندا, ونىڭ ىشىندە «قايىرىمدى قالا تۇرعىندارى» ەڭبەگىندە تاربيە, مەيىرىمدىلىك, پاراساتتىلىق جانە ادىلدىك جايلى وي قوزعاعان. ۇلى ويشىلداردىڭ ەڭبەكتەرىن كەڭ كولەمدە دارىپتەۋ – سانالى ۇرپاقتى تاربيەلەۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى.
بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋدان باسقا مونيتورينگ جۇرگىزۋ كەزىندە مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ بويىنشا بيزنەس وكىلدەرىنە كومەك كورسەتۋ ىستەرى دە نازاردان تىس قالمايدى. وسى باعىتتا «بيزنەس پەن ينۆەستيتسيالاردى قورعاۋ» جوباسى بەلسەندى ىسكە اسىرىلۋدا.
دەپارتامەنتتىڭ نەگىزگى جوبالارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا دا جۇمىستار بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋدا. بۇل جوبالار قاتارىنا «قىزىلجار – ادالدىق الاڭى», «ادال كومەك», «ادال جول», «ساپالى جول» جانە ت.ب. ەنگەن. وسىلايشا, ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ جانە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى اياسىندا قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى سىندارلى ديالوگ قۇرۋ بويىنشا جاڭا كەزەڭ باستالدى.
وسىنىڭ ءبارى ءبىر ماقساتتاعى جۇمىستى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان. ءبىزدىڭ نەگىزگى يدەيامىز – سىبايلاس جەمقورلىقتان ادا قوعام قۇرۋعا باعىتتالعان كۇش-جىگەردى بىرىكتىرۋ. ءسويتىپ, ادامدارىمىزعا وزدەرىنىڭ ازاماتتىق قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋعىزۋ, ادالدىق پەن پاراساتتىلىق يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋ.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 6 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بىزدە 54 قىلمىس تىركەلگەن, ونىڭ ىشىندە 37-ءسى نەمەسە 69%-ى سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىلەرى. 84 قىلمىستىق ءىس ءوندىرىسى اياقتالىپ, 36 ءىس سوتقا جىبەرىلدى. اياقتالعان قىلمىستىق ىستەر بويىنشا كەلتىرىلگەن زالال 458,2 ملن تەڭگەنى قۇراسا سونىڭ 98,6% وتەلدى (451,8 ملن تگ.). مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ 5 ءبىرىنشى باسشىسى اشكەرەلەندى.
وسى باعىتتاعى جۇمىستار كۇشەيتىلە تۇسەتىنىن اگەنتتىك توراعاسى اليك شپەكباەۆ تا ايتقان بولاتىن. ۆەدومستۆو باسشىسى بيۋدجەت قاراجاتىن جىمقىرۋعا جول بەرمەي, «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا بارىنشا كىرىسۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. بىزدە دە تسيفرلىق دامۋ جانە ءبىلىم بەرۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالارىنا قاتىستى 2 قىلمىستىق ءىس تەرگەۋدە ەكەنىن حابارلاعىم كەلەدى.
قازاقستان ازاماتتارى الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە حالىق قاراجاتىن تالان-تاراجعا» سالۋدىڭ الدىن الۋ جانە جولىن كەسۋدى ورىندى تالاپ ەتەدى. الدىن الۋدىڭ ءتيىمدى شاراسى رەتىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءاۋديتتى اتاپ وتەر ەدىم. ويتكەنى, ول ىقتيمال ۇرلىق پەن تەرىس پايدالانۋدىڭ العىشارتتارىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, ءبىز الدىن الۋ كەڭىستىگىندە دە, سونداي-اق جەدەل-تەرگەۋ جولىمەن دە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى سۇيەمەلدەۋدى قامتاماسىز ەتۋگە نيەتتىمىز.
ەرنار بايانعازين,
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى
