قوعام • 17 تامىز، 2020

قىمىز ءوندىرىسى قولداۋ كۇتەدى

138 رەت كورسەتىلدى

قوستاناي وبلىسىنىڭ مال شارۋاشىلىعىنا قولايلى وڭتۇستىك اۋداندارىندا جىل وتكەن سايىن بيە بايلاپ، كۇبى ىستاپ، اتاكاسىپ – قىمىز ءوندىرىسىن قولعا الىپ جاتقاندار كوبەيىپ كەلەدى. مىسالى، امانگەلدى اۋدانىنا قاراستى قۇمكەشۋ اۋىلدىق وكرۋگىندە 94 ءۇي ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىر. 400-گە جۋىق تۇرعىنى بار ەلدى مەكەندە وسىدان 4 جىل بۇرىن 2 ءۇي عانا بيە بايلايتىن. بيىل 15 شاقتى ءۇي قازاقتىڭ كونە­دەن جەتكەن شاعىن قىمىز زاۋىتى – قارا كۇبىنى كۇمپىلدەتە ءپىسىپ، قىرىق ءتۇرلى دەرتكە داۋا شيپالى سۋسىندى ساپىرىپ ساتىپ، تابىس كوزىنە اينالدىرىپ وتىر.

تورعاي قىمىزى توبىل وڭىرىندە ساتىلادى

ەرالى مىرزاباەۆ 2009 جىلدان بەرى جەڭىل كولىگىمەن قۇمكەشۋدەن قوستانايعا قىمىز تاسي باستادى. العاشقى جىلدارى قالاداعى ءبىرلى-جارىم تامىر-تانىستارى عانا بولماسا، قىمىز الاتىندار كوپ بولعان جوق. كەيىن كولىگىنىڭ سىرتىنا «تورعايدا جاسالعان قىمىز» دەگەن جارناما جازدىرتىپ، ونىڭ استىنا ۇيالى بايلانىس ءنومىرىن كورسەتىپ قويدى. وسىلايشا تۇتىنۋشىلارىن كوبەيتىپ الدى. 5 ليتر­دەن جوعارى تاپسىرىس بەرگەندەردىڭ ۇيىنە تەگىن جەتكىزىپ بەرەدى. سودان بەرى، مىنە، 10 جىلدان استى. قىسى-جازى ساۋ­داسى توقتامايدى. كاسىبىن دوڭگەلەتە ءجۇرىپ، توبىل قالاسىنىڭ ورتالىعىنان داڭعاراداي ءۇي تۇرعىزىپ الدى. ەندى قىمىزدىڭ ۇستىنە اۋىلدىڭ قۇرت-مايى مەن ەت سياقتى تاۋارلار قوسىلدى.

– ەڭ باستىسى، قىمىزدىڭ ساپاسىنا ءمان بەرۋ كەرەك. ءار تۇتىنۋشىنىڭ تالعامى ءارتۇرلى. مۇندا تەك ساتىپ قانا قويماي قىمىزدىڭ ەمدىك قاسيەتى تۋرالى دا تۇسىندىرۋگە تۋرا كەلەدى. ويتكەنى مۇلدە قىمىز ءىشىپ كورمەگەن ادامدار تاپسىرىس بەرىپ جاتادى. اسىرەسە پاندەميا باستالعالى قىمىزعا دەگەن سۇرانىس ارتىپ كەتتى. شيپالى سۋسىننىڭ يممۋنيتەتتى كوتەرۋگە سەپتىگى مول. ءتىپتى كولىگى بار كوپ جىگىتتەر اياق استىنان قىمىز ساتۋشى بولىپ شىعا كەلدى. ودان كەيىن پنەۆمونيا اسقىنىپ كەتتى دە، قوستانايدا ءبىر ليتر قىمىزدىڭ باعاسى 1000 تەڭگەدەن 1500 تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلدى. مەن قىمىزدى 500 شاقىرىم جەردەن تاسىپ جۇرسەم دە، باعانى باستاپقى 700 تەڭگەدەن اسىرعان جوقپىن. جىعىلعانعا جۇدىرىق الا جۇگىرۋ اقىلدىنىڭ ءىسى ەمەس. ايتپەسە، اۋىلدا وتىرىپ ءليترىن 800 تەڭگەدەن ساتقاندار بولدى.

سۇرانىس كوپ بولعاندىقتان، تاپسىرىس بەرگەن ادامدارعا قىمىز جەتپەي قالىپ جاتتى. سوندىقتان بارىنە جەتكىزۋ ءۇشىن 10 ليتر سۇراعان ادامعا 5 ليتر قىمىز اپارىپ بەرىپ ءجۇردىم. جالپى، وبلىسىمىزدا قىمىز ءوندىرىسى دامىماعان. سوندىقتان ۇلتتىق سۋسىن ءوندىرىسىن دامىتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك باعدارلاما جاسالۋى ءتيىس دەپ بىلەمىن. ءتيىمدى باعدارلاما، مەملەكەتتىك قولداۋ بولسا، نەگىزگى كۇنكورىسى مال شارۋاشىلىعىنا قاراپ وتىرعان تورعاي ءوڭىرى ءبىر سەرپىلىپ قالاتىن ەدى. وسى ماسەلەنى جان-جاقتى زەرتتەۋ قاجەت سياقتى. ايتپەسە قازىر تالپاق تاناۋعا دا 140 مىڭ تەڭگە سۋبسيديا بەرىلىپ جاتىر عوي. تازا قىمىزدىڭ ليترىنە 300 تەڭگە سۋبسيديا بەرىلسە، شيپالى سۋسىننىڭ باعاسى دا تۇراقتانىپ، ەلدىڭ سۇرانىسى دا وڭاي وتەلەر ەدى، – دەيدى كاسىپكەر.

 

دارىگەرلەر العىس ايتتى

«ساۋىن ساۋساڭ بيە ساۋ، بوز قىراۋ تۇسپەي، سۋالماس» دەگەن حالىق قاعيداسىن نىق ۇس­تان­عان دۇيسەنبەك مىرزەكەەۆ قۇمكەشۋدە 33 بيە بايلاپ وتىر.

– اراعا 3 ساعات سالىپ ءتورت مەزگىل ساۋا­مىز. تاۋلىگىنە 100 ليتر قىمىز الىپ وتىرمىز، – دەيدى ول. ۇلتتىق سۋسىندى 500 شاقى­رىم قاشىقتا جاتقان وبلىس ورتا­لىعىنا اپارىپ ساۋدالاپ جۇرگەن كاسىپكەر ەرالى مىرزاباەۆ تاۋارىنىڭ نەگىزگى بولىگىن وسى كىسىدەن الادى. مۇنىڭ سىرتىندا، بيىل جازدا جەلى باسىنا كەلىپ جىلى ساۋمال ىشەتىندەر كوبەيگەن. دۇيسەنبەك سوڭعى كەزدەرى اۋداندىق اۋرۋحاناعا قىمىز تاسىپ ءجۇر.

– امانگەلدىدەگى پروۆيزورلىق ستاتسيوناردا ماۋسىم ايىنىڭ سوڭى مەن شىلدەنىڭ 20-سىنا دەيىن 56 ادام جاتتى. سول كەزدە بيە بايلاپ وتىرعان اۋدان ەرىكتىلەرى بىرىگىپ، اۋرۋحاناعا تەگىن قىمىز جەتكىزىپ تۇردى. بىرەۋ 20 ليتر، بىرەۋ 30، بىرەۋ 40، ەندى بىرەۋ 100 ليتردەن اكەلىپ جاتتى. قىمىزدىڭ قاسيەتىن بۇرىننان بىلەسىز عوي، ناۋقاستىڭ يممۋنيتەتىن كوتەرەدى. قوس وكپەسى بىردەي قابىنىپ السىرەپ جاتقان سىرقاتتارعا شيپا بولدى. نورما بويىنشا كۇندەلىكتى تۇسكى تاماقتا جارتى ليتردەن بەرىپ وتىردىق. قىمىزدىڭ دا پايداسى تيگەن شىعار، بۇگىندە اۋرۋحانادا 12 ادام عانا قالدى. قالعانى قۇلان-تازا ايىعىپ، ۇيلەرىنە ورالدى. وسى ورايدا ىندەتكە قارسى كۇرەس بارىسىندا اۋرۋحاناعا ۇلتتىق سۋسىندى تەگىن ۇسىنىپ، ناۋقاستاردىڭ جىلدام اياققا تۇرىپ كەتۋىنە جاردەمدەسكەن باۋىرجان ءانۋاروۆ، ازامات قابدەنوۆ، دۇيسەنبەك مىرزەكەەۆ، مەلس بوجەنتاەۆ، ساعدات داۋعارين، شامشيت شاحيسلام سىن­دى ەل ازاماتتارىنا جانە جاستار رە­سۋرس­تىق ورتالىعى مەن اۋدانىمىزدىڭ ال­تىن كىتابىنا ەنگەن جاستارىمىزعا اۋرۋ­حانا جانە ەمدەلۋشىلەردىڭ اتىنان العىس اي­تامىز، – دەيدى امانگەلدى اۋداندىق اۋ­رۋ­حاناسىنىڭ باس دارىگەرى جانار راما­زان­قىزى.

1

 

اۋىلداعى قىمىزحانا

تورعايعا بەت العان جولاۋشى امانگەلدىنى اسىپ، قۇمكەشۋدىڭ ماڭىنا جەتە بەرگەندە تابيعاتتىڭ توسىن سۇلۋلىعىنا كۋا بولارى حاق. ءتاڭىردىڭ ءوزى ساحارا قۇمىنىڭ ءبىر پۇشپاعىن كەسىپ الىپ، ۇلان-عايىر تاتىر دالانىڭ وسى تۇسىنا توگە سالعان سياقتى. ەنى ەكى شاقىرىم، ۇزىننان العاندا ءۇش شاقىرىم اۋماقتى الىپ جاتقان شاعىل قۇم جوتا-جوتا بولىپ وسى توڭىرەكتى عانا اينالا كوشىپ جۇرەدى. قۇمىنا قۇت دارىعان قۇمكەشۋدىڭ ماڭىنداعى شاعىل توبەلەر – قىستا مالعا ىقتاسىن، جازدا شۇرايلى جايىلىمعا اينالادى. توسكەيى ءتورت ت ۇلىككە تولى اۋىلدىڭ تۇرمىسى دا بەرەكەلى.

قۇمكەشۋدىڭ ءۇش ازاماتى بىرىگىپ، جول بويىنداعى قۇمنىڭ ۇستىنە كيىز ءۇي تىگىپ، قىمىزحانا اشىپ قويعان.

 – باستاپقىدا ءبىراز ىركىلگەنىمىز راس. ەڭبەگىمىز اقتالماي قالا ما دەگەن قورقىنىش تا بولدى. كەيىن كەلۋشىلەر قاتارى كوبەيە باستاعان سوڭ، كوڭىلىمىز ورنىنا ءتۇستى. تۇتىنۋشىلار تالعامىنان شىعۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساپ باقتىق. قازىر اۋدان ورتالىعىنان، باسقا اۋىلداردان كەلەتىندەر جيىلەدى. ايالداپ توقتاپ، ءدام اۋىز ءتيىپ كەتەتىن جولاۋشىلار كوپ. بۇل كيىز ءۇيدى جالعا الىپ وتىرمىز، الداعى ءبىر جەتى كولەمىندە مۇنى يەسىنە تاپسىرىپ، ارنايى ەكى-ءۇش كيىز ءۇيدى قۇرعىمىز كەلەدى. قازىر تاپسىرىس بەرىپ تە قويدىق. ەشبىر قوسپاسىز، تابيعي تازا قىمىزعا سۇرانىس قاشاندا جوعارى بولادى، – دەيدى نۇرلان سەيىلحانوۆ.

اۋىل اكىمى اسلان يسمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا، قۇمكەشۋ ەتنوتۋريزمدى تۇلەتۋگە سۇرانىپ تۇر.

– ماسەلەن، اۋىلدىڭ ماڭىندا 22 اۋليە جاتىر. امانگەلدى جاساعى مەن اق پاتشا اسكەرىنىڭ قيان-كەسكى ۇرىسى بولعان اتاقتى قۇمكەشۋ شايقاسى دا وسى ارادا وتكەن. وسىنىڭ بارلىعىن دا ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاق ءبىلۋى كەرەك، – دەيدى اۋىل اكىمى.

 

قوستاناي وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار