رۋحانيات • 14 تامىز، 2020

ءسىز نەگە تۇشكىرەسىز؟

61 رەت كورسەتىلدى

اجال تاۋ سىرتىندا ەمەس، تۋ سىرتىندا دەيدى قازاقتىڭ ىشكى ءپالساپاسى. ال ءبىز نەبىر الاپاتتى كورگەن اتا ماتەلىنە يلانۋعا بەيىلمىز. دۇنيە ديدارى بوياۋى اعىپ تۇسكەن سۇلۋداي. باياعىداي سۇقتانا قاراي المايسىڭ. ءارتۇرلى ويلاردىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ، قۇلاعىنا ق ۇلىق قاتىپ قالعان پەندەدەي جاقسىنىڭ ءسوزىن جۇرە قابىلداۋعا كوشتىك. الەۋمەتتىك جەلىنىڭ اۋەنىنە توڭكەرىلگەن الەۋمەتتى سابىرعا شاقىرىپ، باۋىرعا باسۋ مۇمكىن ەمەس. قورقىنىشىمىز بەن القىنىسىمىز قاتار شابۋدا. كوكتەن كەساپات تونگەسىن، جانىڭدى ۇرەي بيلەمەي قويا ما؟

بىزگە ءدال قازىر قوعامداعى الىپ­قاش­پا اڭگىمەلەردەن تۋعان كەرى ەمو­تسيا­لىق سىلكىنىستەردەن ارىلۋ قاجەت. عىلىمي تىلمەن استارلاساق، كاتارسيس، ياعني ىشتەي تازارۋىمىز شارت. مي دالادا مينا باسىپ كەتەردەي ءار ادىمىن اڭداپ باسقان سولداتتاي ادامزات. سوزگە ىلەسىپ ەكىلەنگەن، اي­تاققا ەرىپ دولىعان، قاتىباس حا­بار­لار­دىڭ اسەرىنەن دۇرلىككەن دۇنيە اتاۋلى پسيحولوگيالىق سوققى الۋدا. جامان ىندەت ءوز الدىنا، جامان جاڭالىقتاردان. توق مالدى قام­شى استىنا الىپ ايداپ قۋساڭ، القى­نىپ، ۇركىپ-شوشىپ، الاسۇراتىنى بار. ءتىپتى ارتىنان جايسىز كۇيگە ءتۇسىپ، جىنىگىپ اۋىرادى. قالا بەردى ارپالىسىپ، بۋلىعىپ قارا تەرگە تۇسەدى سوسىن. سول سەكىلدى جەلىدە جەل­دەي ۇيىتقىعان جامان حابارلار ساۋ ادامنىڭ ءوزىن بويىنان جانى شىعارداي شوشىتىپ، جۇرەگى جارىلار­داي كۇيگە تۇسىرۋدە. دەنى ساۋ، جانى ءبۇتىن جارا­تى­لىس يەسىنىڭ زارەسى ۇشقان قازىر. باسىندا كوزىنە دە ىلمەپ ەدى، ال قازىر قور­قى­نىش­تان قۇتىلا الماۋدا.

مەديتسينا «پنەۆمونيا» دەپ ايدار تاققان اۋرۋدى اۋىلداعى جۇرت بايىرعى بابا داستۇرىنە سالىپ «جامانعا» بالايدى. كوروناۆيرۋس دەي قالساڭ، «اتاما اتىوشكىردى» دەپ الدىڭدى ورايدى كەلىپ. كۇلەسىڭ دە قوياسىڭ. باياعىدا قازاق قويىنا قىرعيداي تيە مە دەپ قاسقىردى اتىمەن اتاماي، «مالعا يت-قۇس شاپتى» دەپ ارىدان سويلەيتىن ەدى. وسى ءبىر ىرىستى ىرىمعا جورتا قاراساڭىز، ۇلكەن ونەگەنىڭ ۇشىعى كورىنەتىندەي. ۇلكەندەردىڭ «جاماندىق شاقىرماي وتىر» دەگەن ءتالىمدى تىركەسى كوپ نارسەدەن حابار بەرەتىندەي مە، قالاي ءوزى؟ بۇعاناسى قاتقان بۇل عۇرىپ­تىڭ استارىندا الىپ ءمان بار. «جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس» دەيتىن ءموپ-ءمولدىر ءپالساپانى تىلگە تيەك ەتسەك دەيمىز. الىستا جۇرگەن ىندەتتى مەنمۇندالاپ شاقىراتىن اعايىننىڭ اۋزىنا قاقپاق بولا الماسپىز، تەك ءبىر تىيىپ قويۋعا تىكسىنە ۇمتىلىپ وتىرمىز. راس، ۇرەيى ۇدەگەن قايمانانىڭ قايسىسىنا باسۋ ايتاسىڭ، جاقىنىنان ايىرىلعان حا­لىق­­تىڭ قايسىبىرىنە كوڭىل ايتاسىڭ. ايت­قاننىڭ وزىندە دە مۇنداي جاعدايدا جۇرەك ءجىبي قويا ما؟ قاراقازان وكپەسىن قاي­دا توگەرىن بىلمەي وتىرعان قاراشاعا قا­زىر كەرەگى جاقسى ويلاۋدى مەڭگەرۋ سە­كىلدى.

ايگىلى يبن سينانىڭ ادەپتى سوز­دە­رىنىڭ بىرىنە كوز جۇگىرتەيىكشى. عۇ­لا­مانىڭ مىڭ جىل بۇرىن ايتقانى ءالى دە ساناڭا ساۋلە قۇيادى. دانىشپان دارىگەر سىرقاتى مەڭدەگەن ناۋقاسقا: ء«بىز ۇشەۋمىز: ءسىز جانە مەن، ءسىزدىڭ سىر­قاتىڭىز. كىمنىڭ جاعىنا شىق­سا­ڭىز، سول جەڭەدى» دەيدى. الدىنا قايتا-قايتا كەلگەن ءالسىز ادامعا رۋحىن كوتەرمەسە، اجالدىڭ اپانىنا تۇسەتىنىن مەڭزەيدى اقىلمان. ەمى جوق ىندەتكە يىلە قالساڭىز، ونە بويىڭىزدى بيلەپ الار پارمەنگە يە. دارىگەر پەيىلى دانەكەر. سوندىقتان جاۋمەن جالعىز كۇرەسۋدەن باسقا امال جوق. ماڭايىمىز تولعان مازاسىزدىق. دۇرلىككەن دۇنيە بۇگىن-ەرتەڭ تىنشىمايتىنى داۋ­سىز. ءۇمىت قاي جەردە دە بار. بۇل ءىزسىز ىندەت ءىزىم-قايىم جوعالۋ ءۇشىن الدىمەن سەنىمگە سۇيەنىپ، سوسىن ەرەجەگە باعىنۋ مىندەت.

ەرەجە دەگەننەن شىعادى، «ايتا-ايتا التايدى، جامال اپام قارتايدى» دەگەندەي مەملەكەت سىزىپ بەرگەن كارانتيندەگى ەرەجەگە باعىنۋ ەرتەڭگى ءومىرىڭىزدىڭ كەپىلى ىسپەتتى. مەيلى، ول جوسپارىڭىزدىڭ كۇل-تالقانىن شى­عار­سا دا. سول ارقىلى ءوزىڭىزدى عانا ەمەس، وزگەنىڭ دە ءومىرىن ساقتاپ قالاسىز. قا­لاي دەيسىز عوي؟ ۇكىمەت بەكىتكەن قا­عيدانى وزەك ەتە وتىرىپ، كەشەگى بول­عان وقيعاعا تۇز سەپسەك. ء«سىز نەگە تۇشكىرەسىز؟ الگى «جاماننان» ەمەس پە، ارىرەك وتىرىڭىزشى» دەيدى بەتپەردەلى جولاۋشى ساسقالاقتاپ. مۇرنىنا قۇجىناعان شىركەيدىڭ ءبىرى كىرىپ كەتىپ، بەتالدى تۇشكىرەتىندەي ورىستە جۇرگەن جوقپىز عوي. مۇنىكى دۇرىس دەيمىز، ءبىز ارىدا وتىرىپ اۋىز جىبىرلاتىپ. سىرقات ەكەنىن ءىشى سەزسە دە سىر بەرگىسى كەلمەگەن كىسى: «جازدا اللەرگيام قوزاتىن ەدى»، دەپ ءوز وتىرىگىنە ءوزى يلانعانداي، الاڭسىز وتىرا بەردى. مىنە، ءبىزدىڭ قوعامداعى كۇي وسى. بىرەۋگە قام ۋايىم، بىرەۋگە جان ۋايىم دەگەندەي. وسىنداي دا جازۋشى تۇرسىنجان شاپاي نە دەۋشى ەدى؟ «وتىرىك پەن تۇشكىرىكتىڭ قۇرامىنداعى «ىرىك» دەگەن سوزگە نازار اۋداردىڭىز با؟ «ىرىك!» – «توقتات!» دەگەن ەسكەرتپە. «ايتپەسە، جامان بولادى» دەپ ساقتاندىرۋ. وكىنىشكە قاراي، قازىرگى جۇرت ەكەۋىن دە ىركۋگە ق ۇلىقسىز... ەكەۋى دە ءمىردىڭ وعىنداي – ادامنىڭ ەڭ ءالسىز جەرىنە تۋرا بارىپ، ءدوپ تيەدى» دەيدى قا­لام­گەر. كوڭىلگە قوناتىن كورىكتى پايىم. ەندى بۇعان كوپشىلىكتى يلان­دىرۋ قاجەت.

كەيدە ويلايسىز، وسى قازاقتى قۇر­­تاتىن «وندا تۇرعان نە بار؟» دەگەن لەپىرمە لەپەس-اۋ. بىزدە قازىر قا­­پەرسىزدىك باسىم. قۇددى الەمدى ناعا­­شىلارىمىز بيلەپ تۇرعانداي، جال­­عان نامىستىڭ جەتەگىنە ەرىپ دان­داي­سيمىز. جەلىدە وتىرىپ جاقى­نى­مىز­­دى شوشىتامىز. حالىق ىندەتتەن ەمەس، قاپتاعان قارالى حا­باردان قا­جى­­عانداي. قازاقتىڭ تارت­پاسى بوس، شىلبىرى شۇبالاڭقى. كۇ­پىنسە ناي­زا­عاي وينايدى، كەۋدە قاق­سا كەرەگە سى­قىرلايدى. بۇقارانىڭ سال­عىرت­تى­­عىن سىناپ، بيلىكتىڭ «بەس» قاتە­سىن تۇ­زە­گەننەن «پايدا» قايسى؟ ۇيدەگى وشا­عىڭىز – وتاننىڭ ءبىر قانتامىرى. وشاعى ءبۇتىن ۇلتتىڭ وتى سونبەيدى. ء«سىز نەگە تۇشكىرەسىز؟». وسىعان ويلاندىڭىز با؟

سوڭعى جاڭالىقتار

ۆيرۋس مۋتاتسياعا ۇشىرادى

كوروناۆيرۋس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار