"ازىرەت سۇلتان" مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنە قاراستى ەسكى تۇركىستان قالاسىنىڭ كونە شاحريستان جانە ورتاعاسىرلىق ماگيسترالدى كوشە بويىنان تابىلعان تاريحي نىساندار تەك قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس الەمدىك تۇرعىدا ارحەولوگيالىق قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن سەنساتسيالىق جاڭالىق بولىپ وتىر.
قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىڭ وڭتۇستىك بولىگىندە ورنالاسقان ەسكى تۇركىستان قالاسىنىڭ كونە شاحريستانىنان تابىلعان كوپتەگەن قۇندى دەرەكتەر بەرەتىن كەرۋەن ساراي, مونشا, كەراميكالىق تسەح, مەكتەپ ورىندارى XVIII-XIX عاسىرلارعا ءتان, وزىندىك ەرەكشە ماڭىزى بار سيرەك كەزدەسەتىن ورىندار.
تاكيا قاقپاسىنىڭ جانىنان تابىلعان ۇلكەن كەرۋەن سارايىنىڭ قابىرعالارىنداعى قۇجاتتار مەن باعالى زاتتار ساقتايتىن ارنايى قۋىستار ەرەكشە نازار اۋدارتادى.
كەرۋەن سارايىنىڭ قابىلداۋ بولمەسى, اۋلاسى, قويمالارى, كەرۋەنشىلەر تۇراتىن بولمەلەرى, نامازحاناسى, ء"مۇريچا" دەپ اتالاتىن ءبىر بولمەلى مونشاسى بار.
"ەسكى تۇركىستان قالاسىنىڭ كونە شاحريستانى XIX عاسىردىڭ 1843-49 جىلدارى قوقان يەلىگى كەزىندە سىرتىنان قورشالعان تاكيا قاقپاسىن كورىپ تۇرسىزدار. تاكيا قاقپاسىنىڭ تۇبىندە قالانىڭ كەرۋەن سارايى ورنالاسقان. ءتورت قاقپانىڭ بارلىعىنىڭ تۇبىندە كەرۋەن سارايى بولعان. سونىمەن بىرگە مونشاسى, كىشىگىرىم ءمۇريچا دەگەن مونشاسى بولعان. قازبادان تابىلعان ولجانى «تاكيا كەرۋەن سارايى» دەپ اتادىق. بۇل جەردە نەگىزگى ەسىگى ارقىلى قابىلداۋ بولمەسىنە كىرەتىن بولعان. قابىرعالارىندا ارنايى قۋىستارى كوپ, ياعني مۇندا كەلۋشىلەردىڭ قىمبات زاتتارى ساقتالعان. قاراما-قارسى بۇرىشتا وسى كەرۋەن ساراي باسشىسىنىڭ كەڭسەسى ورنالاسقان. ال, ورتاداعى الاڭعا كوشە ارقىلى كەرۋەن كەلگەن. ال, باتىس بەتىنە تۇگەل قويما سالىنعان. بۇل قويماعا جۇكتەرىن ءتۇسىرىپ, ساقتاپ وتىرعان. كەرۋەن سارايدىڭ كوپشىلىگى ەكى قاباتتى, ونىڭ ەكىنشى قاباتى «بالاحانا», ياعني جوعارىداعى بولمە دەپ اتالىپ كەرۋەنشىلەر دامىلداسا, ءبىرىنشى قاباتى مىندەتتى تۇردە قويماعا ارنالعان. كولەمى 35-40 مەتردەي بولاتىن بۇل قۇرىلىستى بيىلعى تابىلعان ۇلكەن جاڭالىقتىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى",- دەيدى, ارحەولوگ مارات تۇياقباەۆ.
مارات قىمىز ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, تاكيا قاقپاسىنا جاقىن جەردەن اشىلعان ۇلكەن مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى دا ەرەكشە نازار اۋداراتىن جاڭالىقتاردىڭ بىرەگەيى. بۇل تۇركىستاندا تابىلعان العاشقى مەكتەپ ەكەندىگىمەن ەرەكشە جانە قۇندى جاڭالىق.
