رۋحانيات • 13 تامىز، 2020

قايران اۋا، قىمباتتاپ باراسىڭ با؟

76 رەت كورسەتىلدى

«ورمان دەگەنىمىز – دالانىڭ وكپەسى عوي» دەپ ەدى قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ مارشالى شەرحان مۇرتازا. قانداي ءدال ايتىلعان ءسوز. ادامدار نەگە تاۋ مەن ورمانعا، تەڭىز بەن وزەن-كولدەردىڭ جاعاسىنا قاراي ۇمتىلادى. تابيعات اياسى ەكەندىگى ءوز الدىنا، سونىمەن قاتار وندا اۋا قۇنارى بولەك بولادى.

ەلىمىزدىڭ شىعىسىنداعى ريددەردە بولعان ەدىم. قالانىڭ وزىندە ەمەس، ونىڭ شەتىندەگى شاعىن اۋىلدا تۇراتىن تۋىسقاننىڭ ۇيىندە. اۋا راحاتىن وسى جەردە سەزىندىم. بۇكىل دۇنيە جۇپار شاشىپ تۇرعانداي. توسەككە باسىڭ تيسە، تاس­تاي قاتىپ ۇيىقتايسىڭ. سەبەبى اۋىلدىڭ، ماڭايىنداعى بيىك تاۋلار تۇنعان اعاش. اۋىل ىشىندە وسكەن تەرەكتەردىڭ توبەسىنە شال­قايىپ تۇرىپ قاراساڭ، باسىڭ اينالادى. سەبەبى وتە بيىك.

تاياق شانشىساڭ، ورمان ءوسىپ شىعاتىن وسىناۋ ولكەدە تابيعاتتىڭ بار قۇنارىن بويىنا ءسىڭىرىپ ەركىن وسكەن جاڭاعى قاراعاي، شىرشا، سامىرسىن، تەرەكتەردىڭ ادام دەنساۋلىعى ءۇشىن اسا قاجەتتى وتتەگىنى ءسات سايىن ءوندىرىپ تۇراتىن مول قور ەكەندىگى، مۇنداي جەردە جەل ورنىنا جۇپار ەسەتىندىگى تۇسىنىكتى بولار.

دۇنيەنىڭ شىندىعى سالىستىرمالى تۇردە ايقىندالادى عوي قاشاندا. ەلورداعا قايتىپ كەلگەنىمدە مۇندا اۋانىڭ تاپشى ەكەندىگىن سەزىندىم. بالكىم، قىسىمى مەن قۇرامى بىردەي شىعار. بىراق بۇرقىراعان كوك ءيىسىن سەزبەيسىڭ، كوكىرەك كەرىپ جۇتا دا المايسىڭ. نەلىكتەن؟

ارينە ءبىز استانانىڭ اۋاسى ورماندى القاپتار اۋاسىنا قاراعاندا قۇرعاق كەلەتىنىن بىلەمىز، سوندىقتان جەڭىل جۇتى­لا­دى دا، ادامدار وزدەرىنىڭ تىنىس العان-الماعانىنا كوپ ءمان بەرە بەرمەيدى. ەكىن­شى­دەن، قاپتاعان كولىكتەر تاراتىپ جاتاتىن كومىرقىشقىل گازىنىڭ دا اسەرى مول. قارتايعان ادامداردا وسىدان ۇيقىسىزدىق پايدا بولۋى مۇمكىن. «اۋاداعى وتتەگىنىڭ مولشەرى تەحنوگەندىك فاكتورلار اسەرىنەن ازايىپ وتىرادى، ول مەحانيكالىق جانە حيميالىق جولمەن جۇرەدى. مەحانيكالىق اسەرلەر – گاز، شاڭ كۇيىندەگى حيميالىق زاتتار. حيميالىق ءوندىرىس شوعىرلانعان ايماقتاردا ەكولوگيالىق ماسەلەلەر ۋشى­عىپ وتىر، ال ۇلكەن قالالاردا بۇل ماسەلە اۆتوكولىكتەر اسەرىنەن شيەلەنىسۋدە» دەپ جازىلىپتى بۇل جايىندا ۋيكيپەديادا.

وسى رەتتە ەلوردانىڭ ىشىنە ادامدار دەمالاتىن باقتاردىڭ ءجيى سالىنۋى، اينالاسى ونداعان مىڭ گەكتارلاردى قۇرايتىن جاساندى ورمان القاپتارىمەن قورشالۋى وتە دۇرىس بولىپ وتىر. بۇلار تەحنوگەندىك فاكتورلار ەسەبىنەن تۋىندايتىن ءتۇرلى گازدى، سونىڭ ىشىندە كومىرقىشقىل گازىن بويىنا ءسىڭىرىپ، ورنىنا وتتەگىنى ءبولىپ شىعارادى.

بۇل دۇنيەدە وسى ۋاقىتقا دەيىن ادام بالاسىنىڭ ەڭ ءجيى قولداناتىن باستى ەكى مۇقتاجى اۋا مەن سۋ تەگىن ەدى. سۋدىڭ قازىر ساۋداعا شىققانىن كورىپ وتىرمىز. ەندى قالعانى – اۋا. ادام ونى ءسات سايىن، سەكۋند سايىن پايدالانادى. سوندىقتان اۋانى ساتۋ مۇمكىن ەمەستەي. بىراق بۇل تۇجىرىمعا دا ەپتەپ جاناما جولدار ارقىلى وزگەرىستەر ەنە باستاعان سەكىلدى. ونى قالاداعى ساياباقتار، وزەن جاعالاۋلارىنا جاقىن سالىنعان ۇيلەردىڭ باسقالارعا قاراعاندا قىمباتىراق تۇراتىندىعىنا قاراپ اڭعارۋعا بولادى. ەندى وسى ۇدەرىس ودان ءارى تەرەڭدەي بەرەتىن سەكىلدى. ماسەلەن، قازىر ءوسىپ تۇرعان ادەمى اعاشتاردىڭ باعاسى جيھاز باعاسىنان ارزان ەمەس. ءتىپتى قازىر ونى بۇلدىرمەي قازىپ الىپ، ۇيىڭىزگە اكەلىپ ورناتىپ بەرەتىن تەحنيكالار شىعارىلىپ، قىزمەتتەر جۇمىس ىستەۋدە.

ەكىنشىدەن، جۇرتتىڭ ءبارىن شۋلاتىپ، دۇنيەگە ۇلكەن وزگەرىسىن اكەلگەن كوروناۆيرۋسىڭىز بۇل ماسەلەگە دە اسەرىن تيگىزگەنى انىق سەزىلەدى. ىندەت ءار نارسەنى ءوز ورنىنا قويۋدا. ماسەلەن بۇرىن ادامدار جاڭاعى اعاشتاردى ءبىرىنشى كەزەكتە كورنەكىلىك ءۇشىن ورناتاتىن. ەندى ونىڭ قاجەتتىلىگى العا شىعا باستاعان سەكىلدى. سەبەبى كوروناۆيرۋستىڭ ءوزى ادامدى تىنىس الاتىن مۇشەسى وكپەدەن كەلىپ شىرماۋدا. وسىعان بايلانىستى ادامزات ءۇشىن ەندىگى جەردە دەمالاتىن ساپالى اۋانىڭ ماڭىزى الدەقايدا ارتا ءتۇستى. اۋرۋحانالاردا ناۋقاستارعا وكپەنى جاساندى جەلدەتەتىن اپپاراتتار جەتىسپەي جاتىر. ەستۋىمىزشە، قازىر مۇنداي اپپاراتتار مەن وتتەگى باللوندارىنىڭ باعاسى دا بۇرىنعىعا قاراعاندا قىمباتتاپ كەتكەن.

ء«بىر جاماندىقتىڭ ءبىر جاقسىلىعى بولادى» دەگەندەي، وسى كوروناۆيرۋس ارقىلى ادامدار ءومىردىڭ قادىرىن، اۋانىڭ ماڭىزىن ۇققانى سەزىلەدى. قازىر نۇر-سۇلتانداعى بوتانيكالىق باقتا تاڭعى ساعات بەس جارىم-التىلار كەزىنەن باستاپ جۇگىرۋگە شىققان ادامداردىڭ مول قاراسىن كورەمىز. مۇنىڭ ءوزى ساياباقتار قاسىنداعى ۇيلەردىڭ تاعى دا قىمباتتاي تۇسەتىندىگىن بىلدىرەتىندەي.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الىستان جەتكەن العىس

ايماقتار • بۇگىن، 14:10

ۇقساس جاڭالىقتار