100 • 13 تامىز، 2020

قازاقپارات حابارلايدى... ۇلتتىق اقپارات اگەنتتىگىنىڭ قىزمەتىنە – 100 جىل

58 رەت كورسەتىلدى

بايلانىس جانە اقپارات تەحنولوگيالارى قارىشتاپ دامىعان، ءتۇرلى مەسسەنجەرلەر مەن الەۋمەتتىك جەلىلەرى كەڭىنەن تارالعان ءححى عاسىردىڭ وزىندە دە الەم مەملەكەتتەرى جەدەل حابار تاراتاتىن اقپارات اگەنتتىكتەرىنەن باس تارتقان جوق. قايتا اقيقاتىنان بۇرىن داۋرىقپاسىمەن دۇنيەنى دۇرلىكتىرەتىن جالعان-فەيك اقپاراتتاردىڭ جاھاندىق اۋقىمداعى تولاسسىز تاسقىنى اراسىندا سەنىمدى، دايەكتى دەرەككە قۇرىلعان، ساپالى ءارى جەدەل حابار ۇسىناتىن مەديانىڭ قوعامدىق-ساياسي ءھام الەۋمەتتىك ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. بۇگىندە ۇلتتىق اقپارات مايدانىنىڭ العى شەبىنەن ورىن العان، الاش جۇرتىنىڭ جاڭالىقتارىن الەمنىڭ بەس تىلىندە جاھانعا جاريالاپ وتىرعان «قازاقپارات» حالىقارالىق اقپارات اگەنتتىگى دە وسى قاتاردا.

ءتۇپ تاريحى سوناۋ 1920 جىلدان باستالاتىن كەشەگى قازتاگ – بۇ­گىنگى قازاقپارات بيىل 100 جىلدىق بە­لەسىنە شىعىپ، كوپشىلىك باق-قا بۇيى­را بەرمەيتىن مەرەيلى مەجەنى باعىن­دىرىپ وتىر. وسى ءبىر عاسىرلىق شەجى­رەنىڭ سوڭعى 20 جىلدىق ۇزىگىنە ءبىز­دىڭ دە ازعانتاي قاتىسىمىز بولعان­دىق­تان، از-كەم ءسوز ارناعاندى ءجون كوردىك.

جالپى، كەڭەستىك كە­زەڭدە قازتاگ-تىڭ ماڭىزى قان­داي بولعانىن، پار­تياعا تىكەلەي با­عى­نىس­تى رەسپۋب­ليكالىق، وڭىرلىك (وب­لىستىق)، قالا­لىق رەداكتسيالار قازتاگ تەلەتاي­پىمەن «ساۋ بولىڭدار» دەگەن قوش­تاسۋ ءسوزى جەتپەيىنشە، گازەت­تەرىن باس­پاعا جىبەرە الماي تاڭ­دى تاڭعا ۇرىپ جۇرەتىنىن الدىڭعى لەكتەگى اعا بۋىن ءالى كۇنگە جىر قىلىپ ايتادى. الايدا، تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى الاساپىران، 90-جىل­دارداعى قارجى-ەكونوميكالىق داع­دارىس اگەنتتىككە دە زاردابىن تيگىزدى. سالماعى مەن تەگەۋرىنى تسك-نىڭ وزىنەن ءبىر كەم سوقپايتىن باستى مەملەكەتتىك اقپا­رات قۇرالى بولعان اگەنتتىككە دەگەن كوزقاراس سول ءبىر وتپەلى شاقتا مۇلدە باسەڭسىدى. قارجىلاندىرۋ ناشارلاپ، ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇ­ر­عىدان تيىسىنشە قامتاماسىز ەتىلمەدى. اسىرەسە، 1997 جىلى قازااگ بولىپ قايتا قۇرىلعان اگەنتتىكتىڭ جاع­دايى ءماز بولا قويمادى. ەڭ جاڭا اقپا­راتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنيكالارمەن جابدىقتالۋعا، سول ارقىلى مۇلدە اشىق-شاشىق قالعان ۇلتتىق اقپارات ايدىنىنداعى باسەكەگە جاس مەملەكەتتىڭ تۋىن بيىك ۇستاپ كىرۋگە ءتيىس بولعان اگەنتتىكتە دەنى دۇرىس كوم­پيۋتەر بولماپتى. جالاقىنىڭ ءوزى ۋا­قىتىندا بەرىلمەدى.

ۋنيۆەرسيتەت بىتىرە سالا استاناعا الىپ ۇشىپ جەتكەن، 2000 جىلدىڭ 23 شىلدەسىندە اگەنتتىكتىڭ تابالدىرىعىن العاش اتتاعان جاس تىلشىگە «ازۋىن ايعا بىلەگەن قازتاگ-قا جۇمىسقا تۇ­رۋ» قۋانىشىنىڭ اسەرىنەن ءا دەگەندە بىلىنبەگەنىمەن، رەداكتسيادا جىلدار بويى شەشىلمەي كەلە جاتقان ماسە­لە­لەردىڭ سالدارى قانداي ەكەنى كوپ ۇزاماي-اق ايقىن اڭعارىلىپ قالعان ەدى. اكىمشىلىك، ەسەپ-قيساپ جا­عىن قوسپاعاندا، باس رەداكتور مەن ەكى ورىنباسارىندا، ەكى-ءۇش تە­رىم­شى-وپە­راتوردا عانا كومپيۋتەر بار. مەن جۋرناليست اعالارىم – كوش­كىن­باي كەنەباي، مارقۇم جۇماتاي سا­­بىر­جان ۇلى جانە تولەۋتاي داميەۆ وتىرعان كابينەتكە ءتورتىنشى بولىپ قوسىلدىم. كابينەتتە ءبىر عانا كومپيۋتەر بار ەكەن، بىراق قوسىلماعان. قوسىپ كورۋگە ەشكىم تالپىنباعان دا سياقتى. جۋرفاكتا ازداپ كومپيۋتەردە جازۋدى ۇيرەنگەنىم بار ەدى، وقتىن-وقتىن قاراپ قويىپ، مەن دە اعالار سالعان سارا جولمەن – قولمەن جازۋعا كىرىسىپ كەتتىم. بىراق دوڭەس مونيتورلى كومپيۋتەردىڭ بۇرىشتان قاراپ تۇرعانى مازا بەرمەدى. اقىرى باتىلىم جەتىپ سۇراپ ەدىم: مىڭ بول­عىر ء«ايتيشى» قۋانا-قۋانا قوسىپ بەردى. كومپيۋتەردىڭ اتى – كومپيۋتەر. بۇعان دەيىن ءار اقپاراتىمدى تەرىمشىگە وتكىزبەس بۇرىن تۇزەپ-كۇزەپ، اق قاعازعا كەمى بەس رەت كوشىرىپ جازاتىن بولسام، ەندى راحات. تۇزەۋگە – وڭاي، قاعازعا – ۇنەم. ءسويتىپ تىلشىلەردەن ءبىرىنشى بولىپ «تىڭعا تۇرەن» سالدىم. ال ارىپ­تەس اعالارىم جاڭالىعىن قولمەن جا­زۋىن جالعاستىرا بەردى (ول كىسىلەر سول كەزدىڭ وزىندە ەلۋدى القىمداپ قالعان ەدى).

تەرىمشى تەرگەن اقپارات رەداكتورعا تۇسەدى. ال رەداكتورىمىز – «انا ءتىلى» گازەتىن اسقاقتاتقان العاشقى باس رەداكتورى، جازۋشى-جۋرناليست جا­رىلقاپ اعا بەيسەنباي ۇلى! بۇل كىسى سول كەزدە اعا بۋىن ىشىنەن كومپيۋ­تەردى مەڭگەرگەن جالعىز رەداكتور دەسەم، اقيقاتتان الىس كەتپەسپىن. رەداك­توردان وتكەن ماتەريال ارى قاراي ەلەك­تروندى پوشتامەن جازدىرىپ الاتىن مەكەمەلەرگە تارايدى.

 

العاشقى nokia ءھام جاڭالىق ءۇشىن جارىس

پلانشەتتەر مەن ءتۇرلى مەسسەنجەرلەر زامانىنا تاپ كەلگەن قازىرگى جاس تىلشىلەر وقىسا، سەنبەيتىن شىعار. الايدا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە، ۇكىمەت ۇيىندە ەرتەڭگىسىن وتكەن ءىس-شارالار مەن ءباسپاسوز ءماسليحاتتارىن، ماڭىزدى وقيعالاردى يتار-تاسس، ينتەرفاكس-قازاقستان اگەنتتىكتەرى جەدەل تۇردە 1-2 ساعات اينالاسىندا يگەرىپ تاستاسا، قازااگ اسىقپاي، تۇستەن كەيىن جاڭالىق تاراتاتىن. بۇل كەزدە ونىڭ ەش قۇنى قالمايتىن. قازاق راديوسىنىڭ ءوزى اتالعان اقپارات اگەنتتىكتەرىنىڭ تۇستەن كەيىنگى سونى جاڭالىقتارىن اۋدارىپ الىپ، ەفيردەن وقىپ جاتاتىن.

جاڭالىقتى بۇلايشا كەشىكتىرىپ بەرۋدىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. بىرىن­شىدەن، تىلشىلەردىڭ دەنى ىلدىم-جىل­دىم جۇگىرە قوياتىن جاس ەمەس، ەلۋدى القىمداعان، جايباراقات گازەت جۇمى­سىنا ۇيرەنىپ قالعان اعالار. جىلدام اقپارات بەرمەدىڭىز دەپ وكپەلەۋدىڭ ءوزى ءجونسىز. جۇمىستا ارى-بەرى تەز جەتكىزە قوياتىن كولىك تە جوق. ۇيالى تەلەفون تۇرماق، تسيفرلى فورماتتا جازاتىن ديكتوفون دا قولجەتىمسىز. قازىرگى كۇن تۇرعىسىنان قاراعاندا، اقىلعا سىيماسى انىق. الايدا شىنايى احۋال وسىنداي ەدى.

سوعان قاراماستان مۇرات ارەنوۆ، جارىلقاپ بەيسەنباي ۇلى، تىلەۋجان ەسىلباەۆ، تالعات بايمۇحامەدوۆ، بەي­بىت ساحانوۆ، قالامقاس اسكەرقىزى سىن­­دى اعا-اپكەلەر بار ىنتا-جىگەرىمەن قى­زمەت ەتتى. ال ءبىز سياقتى جاستاردىڭ كەم-كەتىگىن تۇزەپ، بىلمەگەنىن ۇيرەتتى، ۇسى­­نىستارىن ءاردايىم قولداپ وتىردى.

جالپى، 2001 جىلدىڭ باسىنان قار­­جىلاندىرۋ استا-توك بولماسا دا، ازداپ تۇزەلدى. ەڭ باستىسى، ايلىق ەڭبەكاقى كەشىكپەيتىن بول­­عانى قۋانتتى. ال 2002 جىلى قاڭ­تار­دا العاش رەت ۆەب-سايتى اشىلدى. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە اگەنت­­تىكتىڭ باسشىسى (ول كەزدە اگەنت­تىك رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپ­ورىن فورماسىندا بولاتىن) مۇرات مايحان ۇلى ارەنوۆ تىلشىلەر جەدەل حابار تاراتۋى ءۇشىن رەداكتسيا ەسەبى­نەن ارقايسىمىزعا ءبىر-ءبىر nokia ۇيا­لى بايلانىس تەلەفونىن الىپ بەر­دى. با­سەكەلەستىككە ۇمتىلۋدىڭ ال­عاش­قى قادامدارى وسىلاي باستالدى.

ۇيالى تەلەفونعا قول جەتكەننەن كەيىن ءبىز دە تىكەلەي ۇكىمەت ۇيى­نەن رە­­داكتسياداعى تەرىمشىگە حابار­لاسىپ، اقپاراتتى تەلەفون ارقى­لى بايانداۋعا كوشتىك. بۇل ءتاسىل جاڭا­لىقتىڭ جەدەلدىگىن بۇرىعىدان قا­لاي ەسەلەپ ارتتىرعانىن باعامداي بەرىڭىز. وسىلاي-وسىلاي يتار-تاسس، ينتەر­فاكس-قازاقستان اگەنتتىكتەرىمەن كادىمگىدەي باسەكەگە ءتۇسىپ، ولار دا بىزبەن ساناساتىن، ۇلكەن ءىس-شارالاردا «قازاقپارات نە بەرىپ جاتىر ەكەن» دەپ ءبىز جاققا الاڭدايتىن جاعدايعا جەتتى. ويتكەنى، بۇل كەزدە جۋرناليس­تەر قاتارى دا نەگىزىنەن جاس تىلشى­لەرمەن تولىعىپ، جەدەلدىك ءۇشىن باسە­كە سىرتتا دا، ىشتە دە قىزۋ ءجۇرىپ جاتتى. سىرتتا وزگە اگەنتتىكتەرمەن تايتا­لاسساق، ءوز ىشىمىزدە قازاق جانە ورىس رەداكتسياسى بولىپ جاڭالىقتى كىم بۇرىن بەرەدى دەپ جارىستىق.

وسى كەزگە قاراي اقپاراتتىق-يدەو­­لوگيالىق كەڭىستىكتە باسەكەگە قابى­لەتتى، قۋاتتى ۇلتتىق اقپارات اگەنت­تىگى قاجەت ەكەنىن سالالىق مينيسترلىك تە، ۇكىمەت تە تۇسىنە باس­تاعان ەدى. نا­­تي­­جە­سىندە، ءسال العا وزىپ ايتساق، «قاز­اقپارات» ۇلتتىق كومپانياسى قۇ­رىلدى.

 رەتى كەلگەسىن، 2003 جىلى قىر­كۇيەكتە استانادا وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ ءى سەزىنەن اقپارات تاراتۋ بارىسىنا اي­رىقشا توقتالعاندى ءجون كورىپ وتىرمىن. ەل ومىرىندەگى اسا ماڭىز­دى ءارى حالىقارالىق قاتىسۋ گەو­گرافياسى اۋقىمدى بولعان وسى سەزدە قازاقپارات تىلشىلەرى ساپا مەن جەدەلدىك تۇرعىسىنان العاشقى سىننان سۇرىنبەي ءوتتى. سول كەزدەگى «كون­گرەسس-حولل» عيماراتىنىڭ فويە­­سىندە قۇرىلعان ءباسپاسوز ورتا­لىعىندا تىلشىلەر الەمنىڭ الپاۋىت اقپارات اگەنتتىكتەرىنەن قالىسپاي جۇمىس ىستەپ، اۋقىمدى ءىس-شارالار بارىسىنداعى جاڭالىقتاردى جەدەل يگەرۋدىڭ وزىق تاجىريبەسىن قالىپ­تاستىردى. سەزدە دەلەگاتسيا باس­شى­لارىنىڭ سوزدەرىندە ايتىلعان جاڭا­لىقتاردى باس-اياعى 10-15 مينۋتتان كەشىكتىرمەي سايتقا سالىپ وتىردى. ەگەر سەزدىڭ ءتىلى نەگىزىنەن ورىس جانە اعىلشىن ءتىلى بولعانىن جانە ونى اۋدارۋعا اجەپتاۋىر ۋاقىت كەتەتىنىن ەسكەرسەك، قازاقپاراتتىڭ قازاق رەداك­تسياسىنىڭ تىلشىلەرى قانداي جانقيار ابجىلدىكپەن جۇمىس ىستەگەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.

وسى سەزدەن كەيىن قازاقپاراتقا قاتىستى قالىپتاسىپ قالعان ستەرەو­تيپ ءبىرجولا جويىلىپ، ارىپتەستەر اراسىندا جىلدام ءارى ساپالى، سەنىمدى اقپارات كوزى رەتىندە تانىلا باستادى. ءتىپتى كەيىننەن قازاقپاراتقا سەنىپ، سۇيەنىپ العانى سونشا، تەلەراديودا، وبلىستىق گازەتتەردە ىستەيتىن كەيبىر ارىپتەستەرىمىزدىڭ ءىس-شارالارعا بارىپ كەلگەسىن ەشتەڭە جازباي، ەركىن جۇرگەنىن كورىپ «ماتەريالدى قاشان بەرەسىڭ؟» دەپ سۇراعان باسشىلارىنا: «قازىر، قازاقپاراتتان الا سالام عوي» دەپ شىنايى جاۋاپ بەرگەن ساتتەرى كوپ بولعانىن تالاي ەستىدىك.

ەلباسىنىڭ شەتەلدەرگە ساپارلارى، ونداعى كەزدەسۋلەر مەن كەلىس­سوزدەردىڭ بارىسى تۋرالى اقپارا­ت­تاردى دا تەلەفونمەن تىكەلەي «ديكتوۆكا» جاساۋ ارقىلى ەڭ ءبىرىنشى بولىپ قازاق اقپارات اگەنتتىگى تاراتاتىن بولدى. ءسويتىپ، قازاق تىلىندەگى ءتول (اۋدارما ەمەس) اقپاراتتى دا ساپالى جازىپ، ۋاقىت تالابىنا ساي جىلدام تاراتۋعا بولاتىنىنا كوپشىلىكتىڭ كوزى جەتە باستادى.

سۋرەتتە: ەقىۇ  سامميتىنەن حابار تاراتقان وتاندىق جانە شەتەلدىك باق وكىلدەرى

سۋرەتتە: ەقىۇ  سامميتىنەن حابار تاراتقان وتاندىق جانە شەتەلدىك باق وكىلدەرى 

 

الىستاعى اعايىن مەن اتاجۇرت اراسىنداعى التىن كوپىر

اگەنتتىكتىڭ ءوز سايتى ىسكە قوسىل­عاننان كەيىن الەمدىك اقپارات كەڭىس­تىگىنە ەسىك اشىلدى. جارىلقاپ بەي­سەنباي ۇلى اعامىزدىڭ باستاماسىمەن قازاق رەداكتسياسى دۇنيە جۇزىنە تارىداي شاشىلعان الاش بالاسىنىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەسى – اتاجۇرتپەن رۋحاني-اقپاراتتىق بايلانىستى جول­عا قويۋعا كىرىستى. ءالى ەشبىر وتان­دىق گازەت جەكە ۆەب-سايتىن اشا قويماعان سول كەزەڭدە ءدال وسى مىندەتتى ءبىرىنشى بولىپ قازاقپارات اتقارا باستادى.

اتاپ ايتقاندا، inform.kz ساي­تىنىڭ لاتىن الىپبيىندەگى نۇسقاسى ازىرلەنىپ، ىسكە قوسىلدى. بۇل – كيريلشە ءالىپبيدى وقي المايتىن تۇركيا مەن ەۋروپاداعى قانداستارىمىزدىڭ ءوتىنىش-تىلەكتەرىن ەسكەرىپ، اتاجۇرت­تىڭ جاڭالىقتارىمەن تانىستىرۋعا، ءتىلدى ۇمىتا باستاعان دياسپورا جاستارىمەن رۋحاني بايلانىس ورناتۋعا باعىتتالعان العاشقى قادامداردىڭ ءبىرى ەدى. سوندىقتان بۇل جاڭالىققا شەتتەگى قازاقتار، اسىرەسە وزگە ەل­دىڭ ورتاسىندا ءوسىپ كەلە جاتقان جاس­­تارىنىڭ انا تىلىنەن ال­شاقتاپ بارا جاتقانىنا الاڭداپ جۇرگەن سون­داعى ەل اعالارى قاتتى قۋاندى. بۇعان ەلباسىنىڭ اۋسترياعا، شۆە­تسياعا رەسمي ساپارلارى كەزىندە قازاق دياس­پوراسىنىڭ وكىلدەرىمەن بولعان كەزدەسۋلەردە ءوزىمىز دە كۋا بولدىق.

كەيىننەن قىتاي مەن يرانداعى قانداستارىمىزعا ارنالعان توتە جازۋ سايتى ىسكە قوسىلدى. قازاقستان جا­ڭالىقتارىنا سۋساپ وتىرعان سول اعايىنداردىڭ ارقاسىندا سايتتىڭ وقىلىمى مەن كورىلىمى كۇرت ارتتى.

 

زاماناۋي مەديا-حولدينگ

ودان بەرى دە ءبىراز ۋاقىت سىر­عىپ ءوتتى. تالاي وزگەرىستەر مەن قيىن­دىقتار كەزدەستى. قازاقپارات ءبارىن ەڭ­سەردى. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىن­دەر ليدەرلەرىنىڭ كەزەكتى سەزدەرى، مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءتۇر­لى باسقوسۋلارى، ەقىۇ-نىڭ اس­تا­نا ءسامميتى، ازيادا ويىندارى، ەكسپو-2017 كورمەسى سىندى حالىق­ارالىق اۋقىمدى ءىس-شارالاردا الەمدىك اقپارات اگەنتتىكتەرىمەن ءبىر دەڭگەيدە حابار تاراتتى. بۇگىندە اس­قار ۋماروۆ مىرزا باسقاراتىن قازاقپارات «حالىقارالىق اقپارات اگەنتتىگى» مارتەبەسىن يەلەنىپ، الەم­گە بەس تىلدە – قازاق، ورىس، اعىل­شىن، قىتاي جانە وزبەك تىلىندە جاڭا­لىق­تار تاراتىپ، ەلىمىزدى جاھان جۇرت­شى­لىعىنا تانىتىپ وتىر. شەت مەم­­لەكەتتەر قازاقستاننىڭ رەسمي جا­­ڭالىقتارىن ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقپاراتتان وقيدى، شەتەلدىك مە­­ديالار دا قازاقپاراتقا سىلتەمە جاسايدى. حالىقارالىق بايلانىسقا ايرىقشا ماڭىز بەرىلىپ، بۇگىندە قىرىقتان اسا اگەنتتىكپەن ارىپتەستىك تۋرالى مەموراندۋم جاسالعان. ونعا جۋىق مەملەكەتتە مەنشىكتى تىل­شى­لەرى قىزمەت ەتەدى. ەلورداداعى باس كەڭسەسىندە – جەكە وزىنە ارنالعان زا­ما­ناۋي عيماراتتا قىزمەتكەرلەر ءۇشىن قاجەتتى جايلى جاعداي جاسالعان. ءباس­پاسوز ورتالىعى مەن قازىرگى كەز كەلگەن باق ءۇشىن قاجەت­تى­لىك­كە اينالىپ كەلە جاتقان ستۋدياسى دا بار.

بۇرىن كەرى بايلانىس اگەنتتىك ونىمدەرىن تۇتىناتىن اقپارات قۇ­رال­دارىمەن ارادا عانا بولسا، بۇ­گىندە تۇتاس اۋديتوريامەن، ياعني قا­راپايىم وقىرماندارمەن تىكەلەي بايلانىس ورناعان. ناتيجەسىندە، سوڭعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە وقىرمان سانى ءتورت ەسەگە ءوسىپ، 5،5 ملن-نان اسىپ وتىر. ەڭ باستى جەتىستىك تە وسى ەكەنى انىق.

ءتۇيىپ ايتار بولساق، قازاقپارات بۇگىنگى قوعامنىڭ ساياساتتان باس­تاپ، سپورتقا دەيىنگى بارلىق سالاسىن قامتىعان، جەكەلەگەن اۋديتوريالارعا ارنالعان ارنايى جوبالارى بار ءىرى كوپسالالى مەديا-حولدينگ رەتىندە تولىققاندى ءارى تۋرا ماعىناسىنداعى ۇلتتىق اقپارات اگەنتتىگى قىزمەتىن اتقارىپ وتىر. ونىڭ ءمانى مەن ماڭىزى قازىرگى الەۋمەتتىك جەلىلەردە جەلدەي ەسكەن جالعان جاڭالىقتار زاما­نىندا ءتىپتى ارتا تۇسەتىنىنە كۇن وتكەن سايىن كوز جەتكىزىپ كەلەمىز. بۇل  100 جىلدىق شەجىرەلى تاريحى بار اقپارات اگەنتتىگى ءۇشىن مارتەبەسى بيىك ءارى زور جاۋاپكەرشىلىك ەكەنى انىق. قازاقپاراتتىڭ قىزمەتى قازاق ەلىنە قۇت­تى، قايىرلى بولا بەرسىن دەيمىز!

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الىستان جەتكەن العىس

ايماقتار • بۇگىن، 14:10

ۇقساس جاڭالىقتار