مەديتسينا • 11 تامىز، 2020

وتاندىق ۆاكتسينا دايارلاۋداعى وڭ ىزدەنىس

87 رەت كورسەتىلدى

الەم جۇرتشىلىعىن ابىگەرگە سالعان ىندەتتىڭ تولاستايتىن ءتۇرى كورىنبەيدى. كۇرەستىڭ ءبىر پاراسى – ادام ءومىرىن ساقتاپ قالۋعا جۇمىلسا، ەكىنشى ءبىر اسا ماڭىزدىسى – دەرتتىڭ الدىن الاتىن ۆاكتسينا جاساۋ ءىسى. دۇنيە ءجۇزى عالىمدارىنىڭ ىزدەنىستەرى ارقىلى بۇگىندە ددۇ-دا قولدانۋعا ۇمىتكەر-ۆاكتسينالاردىڭ ءتىزىمى جاسالدى. سونىڭ ءبىرى – قازاقستاندىق عالىمدار قولىنان شىققان ۆاكتسينا. ءبىز ۆاكتسينانى دايارلاپ جاتقان ەلىمىزدىڭ عىلىم كوميتەتىنە قاراستى بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كۇنسۇلۋ زاكاريامەن سويلەسكەن ەدىك.

كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس، EQ

– بىلۋىمىزشە، بىرنەشە عالىم ارىپتەستەرىڭىزبەن بىرگە ءوز قول­دارىڭىزدان شىققان ۆاك­تسينانى قابىلداپ كورگەن ەكەن­سىزدەر. ازىرگە قانداي دا ءبىر قورىتىندى جاساۋعا بولا ما؟ اۋرۋ بەلگىلەرى پايدا بول­دى ما، انتي دەنە ءتۇزىلۋى قا­لاي؟

– ءيا، بيولوگيالىق قاۋىپ­سىز­دىك پروبلەمالارى عى­لى­مي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ عا­لىمدارى كوروناۆيرۋستىق ين­فەك­تسياعا قارسى ۆاكتسينانىڭ ءبىر ءتۇرىن ازىرلەدى. بۇل پرەپارات يناكتيۆتەلگەن ۆاكتسينا دەپ اتالادى. قۇرامىنداعى اۋرۋ قوزدىرۋشىسى ۆيرۋستىڭ ۋىتتىلىق قاسيەتىن يناكتيۆانت قولدانىپ جويۋ جولىمەن الىندى. اتالعان ۆاكتسينانىڭ تەحنولوگياسىنا بىرنەشە كەزەڭدەگى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ارقىلى قول جەتكىزىلدى.

جالپى، كەز كەلگەن بيولو­گيا­لىق پرەپاراتتى بىردەن دا­­يىنداپ شىعارۋ مۇمكىن ەمەس. الدىمەن ناۋرىزدا تىركەلگەن العاشقى ناۋقاستاردان COVID-19-دىڭ ءتىرى شتاممى قۇرامىنان ۆيرۋس ءبولىنىپ الىندى. العاشقى كەزەڭدە كۆي قوزدىرۋشىسىن جاسۋشا وسىندەرىندە بەيىمدەپ ءوس­ى­رۋ بارىسىندا، ۆيرۋستىڭ بيو­لوگيالىق قاسيەتتەرى زەرتتەلدى. كەيىننەن يناكتيۆانتپەن اۋرۋ قوزدىرۋشىسىنىڭ ۋىتتىلىعى جويىلدى، سودان كەيىن اعزاعا ەككەندە يم­مۋ­نيتەتتى (اۋرۋعا قارسى تۇ­رۋ­شى­لىق كۇش-الۋەتتى) قوسىمشا كۇشەيتۋ ماقساتىندا ۆاكتسينا قۇرامىنا اديۋۆانت قوسىلىپ، سودان كەيىن عانا ۆاكتسينانىڭ يممۋندى-بيولوگيالىق قا­سيەت­تەرى تەكسەرىلەدى.جالپى العاندا كەز كەلگەن ۆاكتسينانى اۋرۋدىڭ ارنايى الدىن الۋ ماقساتىندا قولدانادى. سوندىقتان دا، ۆاكتسينالىق پرەپاراتتى قولدانعاندا ەشقانداي اۋرۋدىڭ بەلگىسى بولماۋى كەرەك، كەرىسىنشە اۋرۋدى بولدىر­ماۋى قاراستىرىلادى. ۆاكتسينا اعزاعا تۇسكەندە انتيگەن رەتىندە سول اۋرۋدىڭ قوزدىرۋشىسىنا قارسى انتيدەنەلەر تۇزىلەدى، وسىلايشا اۋرۋعا قارسى يممۋنيتەت قالىپتاسادى. قازىرگى كورسەتكىش كوڭىل كونشىتەرلىك دارەجەدە.

– وتاندىق ۆاكتسينانى جاساۋدا قانداي ادىسكە جۇگىن­دى­ڭىزدەر؟ جوعارىدا ايتقان اديۋۆانت­تاردى قالاي قول­دا­ن­دىڭىزدار؟

– جوعارىدا كەلتىرگەندەي، ۆاكتسينامەن اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن داۋالاۋ كەزىندە اعزاداعى يممۋنيتەتتى قوسىمشا كۇ­شەي­تۋ ءۇشىن يناكتيۆتەلگەن پرە­پا­راتتىڭ قۇرامىنا اديۋ­ۆانت قوسىلادى. بۇل دا وتە ما­ڭىزدى جانە ءجىتى قاراۋدى تالاپ ەتەتىن دۇنيە. ونى بىردەن الىپ ۆاكتسيناعا قوسا سالمايدى، سول ءۇشىن وسى ماقساتتا تابيعي نەمەسە سينتەتيكالىق جول­مەن الىنعان بىرنەشە اديۋ­­ۆانت سىناقتان وتكىزىلدى. ولار­­دىڭ ۆاكتسينا قۇرامىنا قوسى­لاتىن تۇرلەرى، مولشەرى، تاعى دا باسقا پارامەترلەرى بىرنەشە قايتالانعان عىلىمي تاجىريبەلەر بارىسىندا انىق­تا­لىپ، سوڭعى ناقتى ناتيجە الىنعاندا عانا بيولوگيالىق پرەپارات قۇرامىنا قوسىلدى.

– ددۇ-عا كانديدات رەتىندە تىركەلگەن باسقا ۆاكتسينالاردان قازاقستاندىق ءونىمنىڭ قانداي ايىرماشىلىعى بار؟

– كۆي-عا قارسى وتاندىق ۆاكتسينالىق بيوپرەپاراتتى ازىرلەۋ بارىسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى قار­جى­لان­دىراتىن بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا ورىندالىپ جاتقان عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلاما شەڭ­بە­رىندە جۇرگىزىلۋدە. بۇل باع­دار­لاما بارىسىندا COVID-19-عا قارسى بەس ءتۇرلى بيوپرەپاراتتى ازىرلەۋ تەحنولوگياسىنا قول جەتكىزۋ جوسپارلانعان، ولار: يناكتيۆتەلگەن، سۋببىرلىكتىك، ەكى ۆەكتورلىق جانە ءتىرى ۆاكتسينالار بولىپ جىكتەلەدى. قازىرگى كەزدە وسىلاردىڭ ىشىن­دە عالىمدارىمىزدىڭ جان-جاقتى جۇرگىزىلگەن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتي­جە­لەرى رەتىندە يناكتيۆتەلگەن جانە سۋببىرلىكتىك ۆاكتسي­نا­لارى كانديدات رەتىندە دۇنيە­جۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيى­مىندا تىركەلىپ بەكىتىلدى. عا­لىم­دارىمىز ۆاكتسينالاردى الۋ بارىسىندا وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمداردىڭ وزىق ناتيجەلەرى، سونىمەن قاتار بيولوگيالىق پرەپاراتتاردى وندىرۋدەگى ينستيتۋتىمىزدىڭ وزىندىك جوعارى ناتيجەلەرىن ەسكەرىپ، ونى سۇرىپتاپ، ىشىندەگى وڭتايلى جانە ءتيىمدى تەحنولوگيالارىن تاڭداپ الدى. ال بارلىق زەرتتەۋلەر سالىس­تىرمالى تۇردە بىرنەشە رەت قايتالانىپ جۇزەگە اسىرىلادى.

– ۆاكتسينا يناكتيۆتى ەكەنىن ايتىپ ءوتتىڭىز، ال وزگە ەل­دەردە گەندىك جانە ۆەكتورلى ۆاكتسينالار جاسالۋدا. ءدال وسى جولدى تاڭداۋ سەبەبى نەدە؟

– عىلىمي دەرەكتەردە تۇماۋ ۆيرۋسى سياقتى كۆي اۋرۋ قوز­دى­رۋشىسىنىڭ مۋتاتسيالىق وزگەرىسكە ۇشىراۋى تۋرالى مالىمەتتەر ءجيى كەزدەسەدى. اري­نە، عالىمدارىمىز بۇل جاعىن دا قاراستىرۋدا، سوندىقتان اۋرۋ قوزدىرۋشى ۆيرۋس شتام­مىنا گەندىك دەڭگەيدە مولەكۋ­لالىق-بيولوگيالىق تە­رەڭ­­­دە­تى­لگەن زەرتتەۋلەر جۇر­گىزىلۋدە. وسىنداي جان-جاقتى زەرتتەۋلەردى جۇرگىزۋدە ينستي­تۋت­تىڭ عىلىمي-تەحني­كا­لىق بازاسى مەن مول تاجىريبەلى عا­لىم­داردىڭ تولىق مۇمكىندىگى بار جانە زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بولاشاق ۆاكتسينالىق پرەپاراتتى الۋ تەحنولوگياسىن ازىرلەۋ بارىسىندا ەسكەرىلەدى.

– كۆي-ءدىڭ مۋتاتسياعا ۇشى­راۋى ۆاكتسينا جاساۋدىڭ جولىن بوگەمەي مە؟ بالكىم، ۇنەمى جاڭا شتامدارىنىڭ پايدا بولا بەرۋىنە بايلانىس­تى ۆيرۋسولوگيادا ونىمەن كۇرەستىڭ باسقا دا بالامالى جولدارىن قاراستىرۋ كەرەك بولار؟ ۆاكتسينا جاساۋداعى جۇمىستا قانداي دا ءبىر تۋىن­دا­عان قيىندىقتار كەزدەستى مە؟

– نەگىزى عىلىم دەگەنىمىز – پروبلەماسى قاتار جۇرەتىن سالا. عىلىم سول ءۇشىن دە عىلىم، ول الدا تۇرعان ماقساتتى پروبلەمالاردى شەشۋگە باعىتتالادى. سول سەبەپتى تاڭدالعان باعىتتا تەر توگىپ، تولىققاندى ىزدە­نىس­تەر جۇرگىزۋ ارقىلى وڭ شەشىمدەر شىعارىلادى. بۇل ورايدا، ينستيتۋتىمىزدا ورىن­دالىپ جاتقان عىلىمي-تەح­نيكالىق باعدارلاما شەڭ­بە­رىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇ­مىس­تارىمىزدىڭ تولىق ناتي­جە­سى رەتىندە كۆي-عا قارسى وتاندىق ۆاكتسينالىق پرەپاراتتاردى الۋ بارىسىندا تەك ۋاقتىلى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى شەشىلىپ وتىرۋى ما­ڭىز­دى. ءبىزدىڭ عالىمداردىڭ مەجەلى ماقساتتارعا جەتۋگە مۇم­كىندىكتەرى وتە زور. وعان عا­لىم­داردىڭ عىلىمي الەۋەتى جەتكىلىكتى.

– ۆاكتسينانىڭ كلي­ني­كا­لىق سىناقتان ءوتۋى جايىندا نە ايتاسىز؟

– 18 جاستان 50 جاسقا دەيىنگى 44 ەرىكتىنىڭ قاتىسۋىمەن كليني­كا­لىق سىناقتاردىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى باستالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ەرىكتى جاندار ۆاكتسينا سالعاننان كەيىن 42 كۇن بويى باقىلاۋدا بولادى. قازان ايىنىڭ ورتاسىندا كلينيكالىق سىناقتاردىڭ ەكىنشى كەزەڭىن باستاۋ جوسپارلانعان، بۇل 2020 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا اياقتالۋى ءتيىس. ال كانديداتتىق ۆاكتسينالاردىڭ كلينيكالىق سىناقتارى وڭ ناتيجە بەرگەن جاعدايدا جامبىل وبلىسى وتار كەنتىندەگى بيولوگيالىق قا­ۋىپسىزدىك پروبلەمالارى عى­لىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى جانى­نان سالىنىپ جاتقان بيوفار­ما­تسەۆتيكالىق زاۋىت بازاسىندا ۆاكتسينالار وندىرىلەتىن بولادى.

 

اڭگىمەلەسكەن

انار تولەۋحانقىزى،

«Egemen Qazaqstan»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەل گازەتىنىڭ جاڭا جوباسى

وقيعا • بۇگىن، 08:05

ءبىلىم – باستى قۇندىلىق

ايماقتار • بۇگىن، 07:40

ءاسانالى جانە «اي مەن ايشا»

تانىم • بۇگىن، 07:26

حاتتار، حاتتار...

تانىم • بۇگىن، 07:08

«قاراقشىلىق» قارەكەتى

تانىم • بۇگىن، 06:56

قۇمىرسقالار قالاشىعى

وقيعا • بۇگىن، 06:45

كاسىپورىنداردىڭ تيىمدىلىگى ارتادى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 06:33

جۇمىسپەن قامتۋ – باستى مىندەت

ساياسات • بۇگىن، 06:28

ابدىراماي العا ۇمتىلعاندار

ايماقتار • بۇگىن، 06:16

ەل دامۋىنا سەرپىن بەرەدى

پىكىر • بۇگىن، 06:06

كوسوبۋتسكيدىڭ قارسىلاسى كىم؟

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 06:00

شىعىسقا قار ءتۇستى

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار