«پلانشەت قۇراستىرۋدى» جەلەۋ ەتكەندەردىڭ قيتۇرقىلىعىنا قايران قالاسىڭ. ونىڭ ءبارىن تىزبەكتەپ ايتۋدى مىندەت ەتپەدىك, ەڭ باستى ايتپاعىمىز, جىلىنا 67760 پلانشەت, 43560 مونيتور جانە 40414 تەلەديدار قۇراستىرىپ شىعارۋدى «مىندەتىنە العان» «اققۋ» زاۋىتىنىڭ جوباسى تەك قۇرعاق قيال بولىپ شىققاندىعى.
باسقا جەردە جاسالىپ, قازاقستاندا «شىعارىلعان» پلانشەتتەر استارىندا نە جاتىر؟
يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ءبىر بولەك تە, ىسكە قوسىلعان سوڭ ونىڭ ءوز باعىتىن جۇزەگە اسىرۋى ءبىر بولەك. ماڭعىستاۋ وڭىرىندە نەبىر اتىشۋلى جوبالار قولعا الىنىپ, قۇرىلىسى بىتكەن سوڭ تۇساۋكەسەرى جاسالىپ, ءسان-سالتاناتپەن اشىلىپ جاتادى. اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ: «وسى نە ءوندىرىپ جاتىر, قازىرگى شاماسى قانداي ەكەن؟» دەپ قۇزىرلى ورىنداردان قىزىعا سۇراعاندا سىرعىتپا جاۋاپپەن سىتىلىپ كەتەتىندەردى كورىپ كوڭىلگە كۇدىك ۇيالايتىن. سول كۇدىك 2012 جىلى 11 تامىزداعى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ №495-500 سانىندا «پايدالانۋعا بەرىلگەن جوبالار. ولاردىڭ قازىرگى جاعدايى قانداي؟» تاقىرىبىمەن جازىلعان ءتىلشى ماقالاسىندا كوتەرىلگەن بولاتىن.
وندا ماڭعىستاۋ وڭىرىندە تىكەلەي تەلەكوپىر ارقىلى تۇساۋى كەسىلگەن جوبالاردىڭ ودان كەيىنگى تاعدىرى تۋرالى بايانداۋعا تىرىسقانبىز. بىردە-ءبىر دۇرىس مالىمەت الۋ مۇمكىندىگى بولماعان. «وسىدان باسقا دالەل نە قاجەت؟» دەيتىندەي كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستايتىن وندىرگەن ءونىمى تاعى جوق «Caspiy Elektronics» جشس-ءنىڭ جۇمىسىنا سىن دا ايتىلعان.
«...بىتىرەرى بار, ەل ىرىسىنا قوسارى بار كاسىپورىندار ءۇشىن قۋاناسىڭ. ايتسە دە, كۇنى بۇگىنگە دەيىنگى اقپارلاردا «پايدالانۋعا بەرىلدى, ىسكە قوسىلدى» دەپ التىن ايدار تاعىلعانىمەن, ءالى كۇنگە دەيىن شارۋاسى شاتقاياقتاپ, العاشقى ءونىمىن وزگە تۇگىلى وزدەرى قىزىقتاپ كورمەگەن نىسان دا بار ەكەن. ءبىر قىزىعى, ولار جايلى ناقتى اقپارات الۋ وتە قيىن. كاسىپكەرلىك باسقارماسى «كاسپي» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىنا سىلتەسە, ولار «Caspiy Elektronics» جشس-نە باعىتتايدى. ول كەلگەن جولىڭا قايتا سىلتەيدى. 2011 جىلى جەلتوقسان ايىندا تەلەكوپىر ارقىلى اشىلعان «پلانشەتتىك كومپيۋتەر, تەلەديدار جانە مونيتور ءوندىرىسى زاۋىتىنىڭ» جارناماسى «قازاقستانداعى العاشقى پلانشەتتىك كومپيۋتەر, تەلەديدار جانە مونيتور وندىرەتىن «اققۋ» برەندتى زاۋىت 100 ادامدى جۇمىسپەن قامتىماق. ەندى بۇرىنعىلاردان 30-40 پايىز ارزان باعامەن قول جەتكىزە الاتىن تاۋارلاردى تمد, شىعىس ەۋروپا, تاياۋ شىعىس ەلدەرىنە ەكسپورتتايمىز. كاسپي تەڭىزى جاعاسىندا قۇراستىرىلعان, قازاقشا ءارىپتەر ەنگىزىلگەن «اققۋ» اتتى قازاقستاندىق ايپودتى قوسقاندا ءسىزدى «دەدىماي-اۋ» ءانى قارسى الادى» دەپ جانىڭدى جادىراتىپ-اق جىبەرەتىن. سويتسەك, داڭقىنان داقپىرتى بۇرىن جەتىپتى. نىسان اشىلۋىن اشىلعانمەن, ەكى قولعا ەرمەك تابا الماي قاراپ وتىرعان جايى بار. ناقتى ەمەس دەرەك كوزدەرىنىڭ ايتۋىنشا, «كاسپي» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسىمەن» اراداعى قارجىلىق قيىندىق ءىستى تۇساپ تۇرعان سەكىلدى. بۇل سۇراقتى اينالىپ وتكەن «Caspiy Elektronics» جشس ديرەكتورى عازيز قاتارباەۆ «قازىرگى ۋاقىتتا بىزدە 11 ادام جۇمىس جاسايدى. جىل سوڭىنا دەيىن 30 ادامعا جەتكىزەمىز دەپ وتىرمىز. العاشقى زاۋىت ونىمدەرىن ءوندىرۋ وسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا باستالادى. ول LCD تەلەديدارلارى بولادى. قازىر ونىڭ قوسالقى بولشەكتەرى اقتاۋ تەڭىز پورتىنىڭ قويماسىندا, كەدەن راسىمدەۋى ءجۇرىپ جاتىر» دەگەن مالىمەت بەردى. بۇعان دەيىن «ىسكە قوسىلدى» دەپ جۇرگەن زاۋىتتىڭ كەزەكتى جىلتىراق ءسوزى مە, جوق پا – ونى ۋاقىت كورسەتەدى.
ماڭعىستاۋ وبلىسىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن جوبالاردىڭ بۇگىنى وسى. «ەلدە بولسا, ەرىنگە تيەدى» دەپ پايداسىن كورگەنىنە ەل ريزا, ال جالعان اقپاردى جامىلىپ جۇرگەندەر كىمدى جانە قاشانعى الدايدى» دەپ, كۇدىك بۇلتىن جامىلىپ وتىرىپ نۇكتە قويىلعان. كۇدىگىمىز راس ەكەن, «وتىرىكتىڭ قۇيرىعى ءبىر-اق تۇتام» دەمەكشى, اتالمىش جوبانىڭ بەت-پەردەسى اقىرى اشىلىپ تىندى.
2010 جىلى ۇكىمەت رەسپۋبليكادا ءبىلىم بەرۋ جانە باسقا دا مەكەمەلەرگە قاجەتتى پلانشەت كومپيۋتەرلەرىن ءوندىرۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرگەن سوڭ, كوپ ۇزاماي جوبا ماڭعىستاۋ وڭىرىندە جۇزەگە اسىرىلا باستايدى. پلانشەت قۇراستىرۋ ءۇشىن «Caspiy Elektronics» جشس ماڭعىستاۋدا 2011 جىلى 1 ماۋسىمدا قۇرىلىپ, سول جىلى جەلتوقساندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى الدىندا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىنا ورايلاس تىكەلەي تەلەكوپىر ارقىلى اشىلدى. «JX Company» جشس باسشىلىعىمەن اراداعى كەلىسىمشارت نەگىزىندە «ۆەكتور پليۋس» جشس قۇرىلىستى بەس اي ىشىندە بىتىرەدى. جاڭادان اشىلعان سەرىكتەستىكتىڭ بيزنەس جوسپارى بويىنشا ونىڭ جارعىلىق قورىنداعى 800 ملن. تەڭگەنىڭ 200 ملن. تەڭگەسى «كاسپي» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك قورى ۇلتتىق كومپانياسى اكتسيونەرلىك قوعامى» ەسەبىنەن بولىنگەندىكتەن بۇل كومپانيا جوبانىڭ 25 پايىزىنا يەلىك ەتۋشى بوپ تانىلسا, قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن موينىنا العان «JX Company» جشس جوبادا 75 پايىز ۇلەستىڭ يەسى بولادى. وسىدان سوڭ «JX Company» جشس ءوز مىندەتىنە ساي زاۋىتقا قاجەتتى جابدىقتار ساتىپ الۋمەن «اينالىسا باستايدى». بۇل جشس-نىڭ ساتىپ العان جابدىقتارىنىڭ قۇنىن «انيرا» جشس باعالاۋ كومپانياسى 610 ملن. 485 مىڭ تەڭگەگە باعالايدى. ىسكە تەرگەۋ جۇرگىزگەن ماڭعىستاۋ وبلىستىق قارجى پوليتسياسىنداعىلار, «انيرا» جشس-ءنىڭ جابدىقتاردى جەتە قاراماعاندىعىن, تەك سىرتتاي باعا كەسكەندىگىن العا تارتىپ وتىر. سەبەبى, «Caspiy Elektronics» جشس قۇرال-جابدىقتاردى «ساتۋرن ەلەكترونيكس» كومپانياسىنان 20 ملن. تەڭگەگە ساتىپ العان جانە بۇل جابدىقتار «پلانشەت جاساۋعا ارنالماعان» بولىپ شىعادى. سونداي-اق, زاۋىت قۇرىلىسى, مونتاجداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدىڭ قۇنى «ۆەكتور پليۋس» جشس-مەن اراداعى كەلىسىمشارتتا كورسەتىلمەيدى, بىراق «Caspiy Elektronics» جشس بۇل جۇمىستار ءۇشىن اتالمىش جشس ەسەبىنە 78 ملن. 780 مىڭ تەڭگە اۋدارادى. «ۆەكتور پليۋس» كومپانياسى جاساعان جۇمىستارعا ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, كورسەتىلگەن قىزمەتتىڭ قۇنىن ەسەپتەگەن ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا سوت ساراپتاما قورىتىندىسى قىزمەتتى 73 ملن. تەڭگەگە باعالاعان. پلانشەت شىعارۋ بارىسىنداعى بىلىقتار مەن شىلىقتار, قۇجاتتاستىرۋ مەن ءىستى ۇيىمداستىرۋعا قاتىستى زاڭسىزدىقتار قاتارى مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. ماڭعىستاۋ وبلىسى قارجى پوليتسياسى جۇرگىزگەن تەرگەۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بەرىلگەن انىقتامانى وقي وتىرىپ, «پلانشەت قۇراستىرۋدى» جەلەۋ ەتكەندەردىڭ قيتۇرقىلىعىنا قايران قالاسىڭ. ونىڭ ءبارىن تىزبەكتەپ ايتۋدى مىندەت ەتپەدىك, ەڭ باستى ايتپاعىمىز, جىلىنا 67760 پلانشەت, 43560 مونيتور جانە 40414 تەلەديدار قۇراستىرىپ شىعارۋدى «مىندەتىنە العان» «اققۋ» زاۋىتىنىڭ جوباسى تەك قۇرعاق قيال بولىپ شىققاندىعى. ەڭ سوراقىسى سول, ماڭعىستاۋ وبلىستىق قارجى پوليتسياسىنىڭ تەرگەۋ قورىتىندىلارى بۇل جوبانى تەك قارجى يەمدەنۋ ماقساتىندا قۇرىلعان دەپ انىقتاپ وتىر. ويتكەنى, اشىلعالى بەرى نەبارى 1000 تەلەديدار قۇراستىرۋمەن شەكتەلگەن زاۋىت پلانشەت وندىرۋدە كوزبوياۋشىلىققا بارىپ, وزگە كاسىپورىننىڭ دايىن ءونىمىن ساتىپ الىپ, ونى «اققۋ» برەندتى ءوز ونىمدەرى رەتىندە جاريالاپتى, ياعني ءوزى بىردە-ءبىر پلانشەت اتاۋلىنى قۇراستىرىپ كورمەگەن...
وسى ءىستىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن, قازىرگى تاڭدا كۇدىكتى رەتىندە تانىلعان «باستى كەيىپكەرلەرگە» قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسى 176-بابىنىڭ 4-ءبولىگىنىڭ «ب» تارماعى جانە 177-باپتىڭ 4-بولىگىنىڭ «ب» تارماعى بويىنشا «وزگەنىڭ سەنىپ تاپسىرعان مۇلكىن مەنشىكتەدى نەمەسە تالان-تاراجعا سالدى», سونداي-اق «الاياقتىق جاسادى» دەگەن ايىپتار تاعىلىپ وتىر. ولاردىڭ «ويىنى» مەملەكەتكە 200 ملن. تەڭگە كولەمىندە شىعىن اكەلگەن. قازىر «پلانشەت ءىسى» اقتاۋ قالالىق سوتى قۇزىرىندا. وقيعاعا قاتىستى اڭگىمە دە, ايىپتالۋشىلارعا تاعىلعان كىنا تۋرالى قورعاۋشىلاردىڭ پىكىرلەرى دە ءار الۋان. ءىستىڭ انىق-قانىعى انىقتالىپ, وقيعاعا قاتىستى كىنالىلەر جازاسىن الادى دەپ كۇتىلۋدە. سىرتى مەن ءسوزى جىلتىراپ, ىشكى الەمىنە تاس تۇنەك ورناعان وسىنداي جالعان جوبالاردىڭ ءالى قانشاسى بار ەكەن؟..
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى
