استانادا العاش بولىپ اشىلعان ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستە عىلىم كانديداتتىعىن قورعاعان جاس عالىمنىڭ ءبىرى – بۇگىنگى احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى الماسبەك ابسادىق.
– 1997 جىل – كانديداتتىق ديسسەرتاتسيامدى قورعاۋ ماقساتىندا ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىندە عىلىمي تاعىلىمدامادان ءوتىپ جاتقان كەزىم. سول جىلى ەۋرازيا عىلىمي ينستيتۋتى اشىلىپ, وعان اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆ جەتەكشى بولىپ كەلدى. سول كىسىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن «ابىلاي تۋرالى اڭىزدار» تاقىرىبىنداعى ديسسەرتاتسياسىن جازىپ, اياقتاپ, 1998 جىلى ماۋسىم ايىندا قورعايتىن بولىپ شەشىلگەن بولاتىن. مامىر ايىندا اقمولا استانا بولىپ وزگەردى. سول كەزدەگى قاربالاسقا ءتۇسىپ, جانتالاسقان ءساتىم ءالى ەسىمدە. سەبەبى اۆتورەفەراتتىڭ سىرتقى مۇقاباسىنا استانا ەمەس, اقمولا دەپ جازىلعان ەدى. سونى شۇعىل وزگەرتۋ كەرەك بولدى. ءبىزدىڭ ديسسەرتاتسيالىق جۇمىسىمىز 24 ماۋسىم كۇنى قازىرگى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە تۇڭعىش اشىلعان ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستە قورعالدى. پاۆلودار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى نارتاي ءجۇسىپ ەكەۋمىز بىرگە قورعادىق. بۇرىن-سوڭدى اقمولادا, عىلىمنىڭ قاي سالاسى بولسىن, مۇنداي ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس بولماعان ەدى. سوندىقتان بۇل جالپى استانا تاريحىندا تۇڭعىش اشىلعان العاشقى ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس بولىپ ەسەپتەلەدى. اكادەميك سەيىت اسقار ۇلى قاسقاباسوۆ باس بولىپ ادەبيەتتانۋ-فولكلوريستيكا سالاسىندا وسىنداي ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس جاساپ, جۇمىسىمىزدى قورعادىق. قازىر ول عىلىمي كەڭەس ءوز جۇمىسىن جالعاستىرىپ جاتىر. سودان بەرى قانشاما دارىندى جاس عالىمدار عىلىمي تاقىرىپتارىن وسى كەڭەستە قورعاپ شىقتى.
سوندىقتان استانانىڭ ىرگەتاسى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا قالاندى دەسەم, قاتەلەسپەيتىن شىعارمىن. ول كەزدە استانانىڭ كەيپى كۇن سايىن وزگەرىپ وتىراتىن. قاي جاققا قاراساڭ دا كەرىكتەي كەرىلگەن كراندار, بۇرىن ءبىز كورمەگەن ءزاۋلىم عيماراتتار جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاپ, بىرىنەن كەيىن ءبىرى بوي كوتەرىپ جاتتى. استانانىڭ تۇساۋكەسەرىنە دايىندىق ءجۇرىپ جاتقان قاۋىرت كەز دە ەسىمدە ەرەكشە ساقتالىپتى. كوشە بىتكەن كەڭەيتىلىپ, تاقتايداي بولىپ قايتا توسەلدى. اسىرەسە ەسكى ورتالىقتىڭ ماڭى, رەسپۋبليكا, اباي كوشەلەرىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە ۇلكەن كۇش سالىنىپ, اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. ءبىز سونىڭ ىشىندە ءجۇرىپ, استانا استانا بولعالى مەملەكەتتىك تىلدە تۇڭعىش اشىلعان ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ عىلىمي جۇمىسىمىزدى قورعاعانىمىزدى ماقتان ەتەمىز. بۇل تاريحتا قالاتىن ۇلى وقيعالاردىڭ كىشكەنتاي عانا ءبىر سۋرەتى رەتىندە استانا جىلناماسىنا جازىلۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. ويىمىزدى ەلباسى سوزىمەن تۇجىرار بولساق, «استانا تاريحى مەن قازاقستاندىقتاردىڭ تاعدىرى ءبىر-بىرىنەن اجىراعىسىز». بۇگىندە جالپىۇلتتىق مەرەكەگە اينالعان استانا مەرەيتويى مەن ءۇشىن ەرەكشە قىمبات. سوندىقتان با, ۇنەمى استاناعا اڭسارىم اۋادى دا تۇرادى, دەدى عالىم.
الماسبەك احمەت ۇلى اراعا ون شاقتى جىل سالىپ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە شاكىرت تاربيەلەپ, ءبىراز جىل ۇستازدىق ەتتى. بۇل – ەلوردانىڭ قاي سالادا بولسىن وركەندەپ, دامىپ كەتكەن كەزەڭى ەدى. سونىمەن بىرگە الەمدىك دەڭگەيدەگى كورنەكتى عالىمدار شوعىرى قالىپتاسىپ, باس شاھارداعى عىلىمي ورتانىڭ ابدەن ورنىققان كەزەڭى. باياعى ءوزى كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان توقسانىنشى جىلداردىڭ اياق كەزىندەگى استانا مەن ءوزى كورىپ تۇرعان ەڭسەلى شاھاردى سالىستىرۋعا مۇلدە كەلمەيتىن ەدى. بۇرىنعىداي ەمەس, جاستىعىنا قاراماي, سان الۋان عىلىم سالاسىندا ەلەۋلى جەتىستىككە جەتكەن دارىندى جاس عالىمدار كوپ. عالىم سوڭعى جيىرماجىلدىقتىڭ ار جاق, بەر جاعىندا ۇلتتىق عىلىمنىڭ جاسارىپ كەتۋىن ەل استاناسىنىڭ سارىارقا توسىنە قونىس اۋدارۋمەن تىكەلەي بايلانىستىرادى.
– ونىڭ ەڭ ءبىرىنشى سەبەبى – ەلوردادا ىرگەلى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن وتاندىق جانە حالىقارالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارى كوپتەپ اشىلدى. تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن زاماناۋي ينتەللەكتۋالدى ورتالىقتار قالىپتاستى. قازاق جاستارىنىڭ الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ساپالى ءبىلىم الۋىنا داڭعىل جول اشىلىپ, عىلىمي الەۋەتتىڭ دامۋىنا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ۇلكەن مۇمكىندىكتەر تۋدى. ماسەلەن, قازاق جاستارى «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى ءبىلىم الىپ, ءبىرازى عىلىم جولىنا ءتۇستى. ەلباسىنىڭ يدەياسىمەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى جۇمىس ىستەي باستادى. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى كوشباسشى وقۋ ورنى رەتىندە تانىلعان ءبىلىم ورداسىنا قازاقتىڭ ەڭ قابىلەتتى بالالارى وقۋعا قابىلدانىپ, ولارعا الەمنىڭ ەڭ تاڭداۋلى دەگەن ءبىلىمپازدارى ءدارىس بەرە باستادى. بۇرىن مۇنداي زامان ءجۇز ۇيىقتاساق تۇسىمىزگە كىرىپ پە ەدى؟! سوندىقتان ۇستاز ءارى عالىم كوزىمەن قارايتىن بولساق, الاش ايبىنىن اسقاقتاتقان استانا كۇنى ۇلتتىق عىلىمنىڭ دا دامۋىنا باستاۋ بولعان ماڭىزدى مەرەكە, – دەدى پروفەسسور.
راس-اق! بۇرىن قالاي ويلاماعانبىز؟!
قوستاناي وبلىسى
