ءۇندى مادەنيەتىن باعالايتىندار ءۇشىن ۇلى موعولداردان قالعان جاۋھار – ءتاج-ماحالدىڭ الار ورنى ەرەكشە. ال اگرا قالاسىنىڭ بيلىگى ەلدە ىندەتتىڭ ورشۋىنە بايلانىستى وسى عاجايىپ ساۋلەت ەسكەرتكىشىن جابۋعا شەشىم شىعارعان.
* * *
27 شىلدەدە ۆەتنام دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى نگۋەن تحان لونگ دانانگ قالاسىندا جۇعۋى جونىنەن اسا قاۋىپتى جاڭا ۆيرۋس پايدا بولعانى جايىندا حابارلاعان ەدى.
ال دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ۆەتنامداعى وكىلى كيدۋن پارك: «دانانگ قالاسىنداعى ۆيرۋستىڭ الەمنىڭ باسقا ەلدەرىنە تاراعان كۆي-دان ايىرماسى جوق, سوندىقتان ادامداردىڭ قورقىنىشقا بوي الدىرۋىنا دا نەگىز جوق», دەيدى.
* * *
فرانتسيا دەنساۋلىق ساقتاۋ باس باسقاراماسىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, ەلدە SARS-CoV-2 جۇقتىرعاندار سانى ارتۋدا دەپ جازادى «Le Figaro».
ەلدە كۆي جالماعاندار سانى 30 238-گە جەتىپ, ءبىر تاۋلىكتە جاڭادان 1400 سىرقات انىقتالعان. فرانتسيانىڭ ءبىرتالاي ايماقتارىندا, ماسەلەن, برەتان وڭىرىندە تۇرعىنداردىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىنا شەكتەۋ قويىلعان. ولاردىڭ قوعامدىق جاعاجايلارعا, ساياباقتارعا بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا عانا بارۋىنا بولادى جانە ادامدار قاشىقتىق ۇستاۋعا مۇمكىن ەمەس جەردىڭ بارىندە تۇمشا تاعىپ ءجۇرۋى ءتيىس. مونيتورينگ جۇرگىزۋ ارقىلى SARS-CoV-2 جۇقتىرۋدىڭ جاستار اراسىندا كوبىرەك تىركەلگەنى انىقتالعان.
* * *
ادامزات تاياۋ مەزگىلدە COVID-19-عا قارسى ۇجىمدىق يممۋنيتەتكە يە بولادى دەگەن پىكىرگە ددۇ توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى باعدارلاما ديرەكتورى مايكل رايان كۇمان كەلتىردى.
ول دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى پلانەتادا قانشا ادامنىڭ ىندەت ىلمەگىنە ىلىنەتىنىن بىلمەيدى, كەيبىر زەرتتەۋشىلەردىڭ بولجامىندا بۇل 60-80 پايىزدى قۇرايدى, ال ەندى ءبىر عالىمدار ودان از بولۋى مۇمكىن دەيدى. قالاي دەگەندە دە كۆي-ءدىڭ وڭايلىقپەن كەتە قويار ءتۇرى جوق. سوندىقتان دا ۇجىمدىق يممۋنيتەت تۋرالى ايتۋعا ەرتە. مايكل رايان: «COVID-19-دى جەڭىل وتكىزگەن جاس ادامدار جازىلعاننان كەيىن دە ءبىراز ۋاقىت قالپىنا كەلە المايتىنىن كوردىك», دەپ اۋرۋدىڭ وسال ەمەستىگىنە باسا ءمان بەردى.
* * *
بەلگيا بيلىگى COVID-19-دى تەجەۋ ماقساتىندا ازاماتتاردى قارىم-قاتىناستى ازايتۋعا شاقىردى.
بەلگيا پرەمەر-ءمينيسترى سوفي ۆيلمەس بريۋسسەلدە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنەن كەيىن وتكىزگەن بريفينگتە 12 جاسقا تولماعان بالالاردان بولەك, ەرەسەكتەردىڭ ءبىر-بىرىمەن ارالاس-قۇرالاستىقتى 5 ادامنان اسىرماۋى قاجەتتىگىنە توقتالدى. سونداي-اق دۇكەندەرگە بارۋعا دا شەكتەۋ قويىلعان. بالاسىن ەرتكەن ءبىر ادامعا نەمەسە مۇگەدەكتى الىپ جۇرسە عانا ەكى جاننىڭ قاتار دۇكەنگە كىرۋىنە بولادى, ال 1,5 مەتر اراقاشىقتىقتى ساقتاي المايتىن جەردىڭ بارىندە تۇمشا تاعۋ مىندەتتەلەدى. مۇنىمەن قاتار بەلگيا ۇكىمەتى ەلدەگى كومپانيالارعا مەيلىنشە قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ جايىندا كەڭەس بەردى.
ەلدەگى پورتتى قالا انتۆەرپەننىڭ دە جاعدايى قاراستىرىلدى. قالا باسشىلىعى كومەندانتتىق ساعات ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان. قازىر انتۆەرپەن تۇرعىندارىمەن قاتار پروۆينتسيا حالقى ساعات 23.00 دەن تاڭعى 6.00-گە دەيىن ۇيلەرىنەن شىقپاۋى ءتيىس. تەك اۋرۋحاناعا نەمەسە جۇمىسقا باراتىن ادامعا عانا رۇقسات.
* * *
ددۇ باسشىسى تەدروس ادانوم گەبرەيسۋس سوڭعى 6 اپتادا الەمدە كۆي-مەن اۋىرعاندار سانى ەكى ەسەگە كوبەيگەنىن, سول سەبەپتى توتەنشە كوميتەتتىڭ وتىرىسى وتەتىنىن ايتتى.
«ددۇ-عا 16 ميلليونعا جۋىق ادامنىڭ اۋىرعانى, 640 مىڭنان استام جاننىڭ كوز جۇمعانى تۋرالى مالىمەت بار. حالىقارالىق مەديتسينالىق-سانيتارلىق نورمالاردىڭ ەرەجەسىنە سايكەس توتەنشە كوميتەت جينالىپ, پاندەميا جاعدايىن تالقىلاۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن», دەدى ول.
ددۇ توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى باعدارلامالار ديرەكتورى مايكل رايان: «بۇل COVID-19-دىڭ تارالۋىنىڭ ەكىنشى تولقىنى ما, الدە شىڭى ما دەپ عىلىمي تۇرعىدا داۋلاسا بەرۋگە بولادى, الايدا ماسەلە مۇندا ەمەس. قازىرگى مىندەت – ىندەتتى ورشىتپەگەن ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن الىپ, ۆيرۋستىڭ تارالۋىن اۋىزدىقتاۋدا», دەدى.
* * *
يتاليانىڭ كامپانيا ايماعى كليەنتتەرىنەن ساقتىق ءۇشىن تۇمشا تالاپ ەتپەگەنى ءۇشىن بيزنەسكە 1 مىڭ ەۋرو ايىپ تولەتۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى. بۇل جايىندا يتاليالىق «THE Local» جازادى.
العاشقى بولىپ سالەرنو قالاسىنداعى شاشتاراز بەن باردىڭ يەسى ايىپ تولەدى. بەتپەردەنى ايماقتىڭ ءار ازاماتى بارلىق قوعامدىق ورىنداردا: سۋپەرماركەتتەر مەن بارلاردا, مەيرامحانالار مەن دۇكەندەردە, قىسقاسى, بارلىق جابىق عيماراتتا جانە قوعامدىق كولىكتە تاعىپ ءجۇرۋى ءتيىس. ەگەر جۇرگىنشى تۇمشاسىز بولسا كولىككە وتىرعىزباۋعا, ال ەگەر ىشكە كىرگەن سوڭ شەشىپ تاستايتىن بولسا ءتۇسىرىپ كەتۋ جايى قاراستىرىلعان.
بۇل ايىپتان باسقا بيزنەس 5 كۇننەن 30 تاۋلىككە دەيىن جابىلىپ, جۇمىس ىستەۋ قۇقىنان دا ايىرىلماق. «وتانداستارىمىز مۇنداي ءتارتىپتى ساقتاماسا, بىرنەشە اپتادان سوڭ قاتاڭ توتەنشە جاعداي ەنگىزۋىمىز مۇمكىن», دەيدى كامپانيا گۋبەرناتورى ۆينچەنتسو دە لۋكا.
اقش مەديتسينالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى SARS-CoV-2 قارسى قولدانىلاتىن 12 مىڭ ءدارىنىڭ ىشىنەن 21 پرەپاراتتى ءتيىمدى دەپ باعالاعان.
«Nature», «Cell Discovery» باسىلىمدارىندا جارىق كورگەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە قاراعاندا, قازىر ەمگە پايدالانىپ جۇرگەن دارىلەر ىشىندەگى بىرقاتار پرەپاراتتار كۆي رەپليكاتسياسىن توقتاتىپ, ونى ەندى باستالىپ كەلە جاتقانىندا قۇرساۋلاي الادى ەكەن. جانە بۇل ءۇشىن پاتسيەنتكە قاۋىپسىز, شاعىن مولشەر دوزاسىندا قابىلداۋعا بولادى. دارىگەرلەر بالدىرلاردا بولاتىن گەپاريننىڭ وسى ىسپەتتى قاسيەتىن انىقتاعان. زەرتتەۋشىلەر اقش-تا ەمگە قولدانىلىپ كەلگەن رەمدەسەۆيردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى دەپ, اللەرگياعا قارسى لەپرانى ەمدەۋدە قولداناتىن استەميزول, كلوفازاميننىڭ دە ءتيىمدى ەكەنىن باعامداعان. ال گەپاريننىڭ رەمدەسەۆيردەن دە تيىمدىرەك ەكەنىن جازعان.
* * *
گارۆارد مەديتسينا مەكتەبىنىڭ نەيروبيولوگ عالىمدارى كۆي اسەرىنەن ءيىس سەزۋدى جوعالتۋعا بايلانىستى زەرتتەۋلەر ناتيجەسىن جاريا ەتتى.
ساراپشىلار زەرتتەۋ ناتيجەسىندە ۆيرۋستىڭ مۇرىن قۋىسىنداعى نەيرونداردى زاقىمداۋىنىڭ اسەرىنەن ميعا بەلگى جىبەرىلمەيدى دەگەن ويدى تەرىسكە شىعاردى. «Science Advances» جۋرنالىندا 24 شىلدەدە جارىق كورگەن زەرتتەۋدە ۆيرۋس تىكەلەي نەيرونداردى ەمەس, ونىڭ قىزمەتىنە اسەر ەتەتىن جاسۋشالار جۇمىسىنا كەدەرگى بولاتىنى, سوندىقتان دا كۆي جۇيكە جۇيەسىنە ايتارلىقتاي زاقىم كەلتىرمەيتىنى جازىلعان. عالىم سانديپ روبەرت داتتا اۋرۋ بارىسىندا نەيروندارعا مۇنداي جاناما اسەر ونىڭ قىزمەتىن بۇزبايتىنىن, ءتاۋىر بولعان سوڭ ءيىس سەزۋ ورالاتىنىن ايتادى.
* * *
فەدەرالدى جانە جەرگىلىكتى بيلىك پەن وزگە دە اشىق دەرەكوزدەردەن مالىمەت جينايتىن دجونس حوپكينس ۋنيۆەرسيتەتى COVID-19-دان جازىلعانداردىڭ سانى 9 ملن-نان اسقانىن حابارلادى.
حوپكينس ۋنيۆەرسيتەتى الەم بويىنشا كۆي جۇقتىرىپ, ودان ساۋىققاندار سانى 9 043 203-عا جەتكەنىن, ال 15 736 499 ادامنىڭ اۋىرىپ, 639 652-ءسى كوز جۇمعان دەگەن دەرەكتى جاريا ەتتى.
* * *
جاڭا ورلەانداعى LSU Health ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پاتولوگاناتومدارى SARS-CoV-2-ءتىڭ ۆەستمينستەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى ايتقانداي جۇرەك ەتتەرىن تۇتاس قابىندىرادى (ميوكارديت تۋدىرادى) دەگەن تۇجىرىمىنداي ەمەس, وزگەشە اسەرى بارلىعىن انىقتاعان.
پروفەسسور ريچارد ۆاندەر حايدەنىڭ پايىمىندا, ۆيرۋس جۇرەك ەتتەرىن تولىق ەمەس, تەك جەكە جاسۋشالارىن ءولتىرىپ تاستايدى ەكەن, سونىمەن بىرگە SARS-CoV-2 جۇرەكتىڭ وزىندە ورنىقپاي, تەك ۇساق قان تامىرلارىندا بولاتىن كورىنەدى. ولار بۇل ويعا 44 پەن 72 جاس ارالىعىنداعى COVID-19-دان كوز جۇمعان 22 پاتسيەنتكە, 10 ەر, 12 ايەلگە جاساعان زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە كەلىپ وتىر.
* * *
ەۋروپا قارتايىپ كەلەدى, بالا تۋ ازايدى دەپ جۇرگەندە پاندەميانىڭ دا پايداسى تيەتىندەي.
«Sveriges Radio» ستوكگولم مەن ەلدىڭ كوپتەگەن قالاسىندا تۇرعىنداردىڭ ۇيدە وقشاۋلانۋى بالالاردىڭ ومىرگە كوپتەپ كەلۋىنە جول اشاتىنىن ايتادى. لينچيوپينگ ۋنيۆەرسيتەتى اۋرۋحاناسىنىڭ ماماندارى Covid-19-عا قارسى انتيدەنەگە جاپپاي تەست جۇرگىزۋ اسا ءتيىمدى بولمايدى دەگەن تۇجىرىمدارىن جاريالاعان.
توپتامانى دايىنداعان
انار تولەۋحانقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
