ازىق-ت ۇلىك جەتكىلىكتى
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇدان باسقا, 404 ملن دانا جۇمىرتقا مەن 2,1 ملن توننا ازىقتىق بيداي بار. 2020 جىلدىڭ قاڭتار-ماۋسىم ايلارىندا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى اقشالاي ماندە 904,1 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 19,4 پايىزعا ارتىق.
– اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وڭىرلەردىڭ 32 ءتۇرلى ازىق-ت ۇلىك تاۋارىمەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە اپتاسىنا ەكى رەت مونيتورينگ جۇرگىزەدى. بۇل مونيتورينگ تۇراقتاندىرۋ قورلارىنداعى, ءىرى ساۋدا جەلىلەرىندەگى, جەتكىزۋشىلەردىڭ جانە قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ قويمالارىنداعى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن قامتيدى, – دەدى ن.دايىربەكوۆ.
قازىرگى تاڭدا تەز بۇزىلاتىن ازىق قورى – ءبىر اپتاعا, ال ۇزاق ساقتالاتىن ونىمدەردىڭ تۇتىنۋ مەرزىمى بىرنەشە ايعا جەتەدى. سالادا ءوندىرىس تە ارتىپ كەلەدى. قايتا وڭدەلگەن كۇرىش ءوندىرۋ كولەمى – 81,2 پايىزعا, قايتا وڭدەلگەن جانە كونسەرۆىلەنگەن كوكونىس – 49,3 پايىزعا, شۇجىق ونىمدەرى – 24,2 پايىزعا, ەت پەن ەت-وسىمدىك كونسەرۆىلەرى – 11, سارى ماي – 11,4, جارما ءوندىرۋ – 10,6 پايىزعا, تازارتىلعان جانە تازارتىلماعان وسىمدىك مايىن شىعارۋ 9,5 پايىزعا ۇلعايدى. قور ۇنەمى جاڭارتىلىپ, تولىقتىرىلۋدا, سوندىقتان تاپشىلىق جوق جانە بولماق ەمەس.
بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا شارۋاشىلىقتىڭ بارلىق ساناتتارىنداعى ءىرى قارا مال باسى 4,5 پايىزعا كوبەيىپ, 9 030,9 مىڭ باسقا جەتتى, ۇساق قارا مال 2 پايىزعا كوبەيىپ, 25 ملن باستى قۇرادى.
22,5 ملن گەكتارعا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى ەگىلىپ, القاپ كولەمى بىلتىرعى كورسەتكىشتەن 238 مىڭ گەكتارعا ۇلعايدى.
قازىر رەسپۋبليكا بويىنشا جالپى سىيىمدىلىعى 1,9 ملن توننا بولاتىن 1 249 قويما بار. حالىقتى ماۋسىمارالىق كەزەڭدە كوكونىسپەن جانە جەمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قازىرگى زامانعى كوكونىس ساقتاۋ قويمالارىن سالۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل ءۇشىن كاسىپكەرلەرگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ قاراستىرىلعان.
باعا نەگە كوتەرىلدى؟
الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى جىل باسىنان بەرى ورتا ەسەپپەن 5,7 پايىزعا كوتەرىلدى. بۇل سوڭعى 5 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭدەرىندەگى ورتاشا كورسەتكىشتەن تومەن.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات اسقار ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, كارتوپ, ءسابىز, پياز, قاراقۇمىق, كانت, سارى ماي سياقتى ازىق تۇرلەرى 10-20 پايىز ارالىعىندا قىمباتتادى. وعان ماۋسىمدىق ەرەكشەلىك, قاراقۇمىق ءتۇسىمىنىڭ از بولعانى, جىل باسىنان بەرى قانت شيكىزاتىن اكەلۋگە كەدەندىك باج سالىعىنىڭ ەنگىزىلۋى جانە توتەنشە جاعداي كەزىندەگى فاكتورلار, سونداي-اق ۆاليۋتانىڭ قىمباتتاۋىنان تۋىنداعان دۇربەلەڭ سەبەپ بولدى.
– جاڭا ءونىمنىڭ ءتۇسۋى, جەمىس پەن كوكونىسكە سۇرانىس ارتىپ, كەرىسىنشە ءسۇت پەن ەت ونىمدەرىنە سۇرانىس ازايعانى, ازىق-ت ۇلىكتى شىعارۋعا بىرقاتار شەكتەۋ جاسالعانى باعانىڭ ءوسۋ قارقىنىن تومەندەتۋگە اسەر ەتتى. توتەنشە جاعداي كەزەڭىندە شەكتى باعالاردى بەلگىلەۋمەن قاتار باعانى ۇستاۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالدارى «اينالىم سحەماسى», «تۇراقتاندىرۋ قورلارىن قالىپتاستىرۋ», ويلاستىرىلعان لوگيستيكا جانە جەتكىزۋ تىزبەگىن تسيفرلاندىرۋ بولىپ تابىلادى. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعانى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ساۋدا جەلىلەرىنە جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر بەرۋگە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن 17,42 ملرد تەڭگە ءبولىندى, – دەدى ازامات اسقار ۇلى.
ايتا كەتەيىك, الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار تۇراقتاندىرۋ قورلارىنا 35 مىڭ توننا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن جيناعان. وندا 7 مىڭ تونناعا جۋىق ازىق-ت ۇلىك تاۋارىن جەتكىزۋگە فورۆاردتىق كەلىسىمشارتتار جاسالدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى كەيبىر ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ وزگەرۋىنە ىقپال ەتكەن باسقا دا ماسەلەلەردى تىلگە تيەك ەتتى. اتاپ ايتقاندا, ءوندىرىستىڭ ماۋسىمدىق ەرەكشەلىگى, ساقتاۋ شىعىندارى, دەلدالداردىڭ كوبەيگەنى, ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن قىزمەتتەر باعاسىنىڭ ءوسۋى, سونداي-اق كارانتين جاعدايىندا كۇرت وسكەن سۇرانىس سياقتى فاكتورلاردى دا نازارعا العان ءجون.
– مىسالى, قازىرگى تاڭدا الماتى, جامبىل, قىزىلوردا جانە تۇركىستان وبلىستارىندا كارتوپ, پياز, ءسابىز, قىرىققابات, قيار, قىزاناق جينالىپ جاتىر. سايكەسىنشە, باعاسى دا تومەندەۋگە ءتيىس, – دەدى ن.دايىربەكوۆ.
ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسقار جاپپارقۇلوۆ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى نارىعىندا مونوپولياعا قارسى قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى حاباردار ەتتى.
– ءبىز بارلىق باعا بەلگىلەۋ تىزبەگىن, تاۋارلاردى سورەلەرگە جەتكىزۋدى تالدايمىز. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ قۇنىنا اسەر ەتەتىن كەيبىر شەكتەۋلەر بار. ەگەر بۇل شەكتەۋلەردى الىپ تاستاساق, وندا بۇل ازىق-ت ۇلىكتىڭ سوڭعى باعاسىنا وڭ اسەر ەتەدى, – دەدى ا.جاپپارقۇلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قىزمەتتىك تەكسەرۋ ناتيجەسىندە جىل باسىنان باستاپ 13 تەرگەۋ تاعايىندالدى. نان, قاراقۇمىق جارماسى جانە كۇنباعىس مايىنا قاتىستى 4 تەرگەۋ جالعاسۋدا. ازىق-ت ۇلىكتىڭ قىمباتتاۋىنا اسەر ەتكەن ءسوز بايلاسۋ فاكتىلەرى راستالىپ, بىرقاتار كومپانيالارعا ايىپپۇل سالىندى.
