رۋحانيات • 16 شىلدە، 2020

جەرى دە، ەلى دە ابىز

699 رەت كورسەتىلدى

ەسسە/ەستەلىك

جۇماعۇل ءداۋىت ۇلىنىڭ رۋحىنا!

 

ارقادا، قاراعايلى ورمان-توعايى كوزدىڭ جاۋىن الاتىن قاسيەتتى قارقارالىدا، ەجەلدەن ىرگە بەكىتىپ، كەڭ جايلاعان، قىسى-جازى قوپارىلا، ءتۇپ كوتەرىلىپ، وزەن-كولدى جاعالاي كوشىپ-قونىپ جۇرگەن سايىپقىران ەلدىڭ ەنشىسى – ابىز.

باقتى – اۋزى دۋالى ابىزدار جەرى، جاقسىلار مەكەنى. پايعامباردان باس­قا­نىڭ ءبارى شىققان قۇنارلى ولكە، قۇتتى جەر، ايگىلى قارقارالى، قۋ، كەنت تاۋلارى ساندىقتاس شوقى، جون-قىر­قاعا ۇلاساتىن ۇرىمتال تۇس.

اقتوعاي دا قارقارالى. بۇل ءوڭىر ءبىر شوعىر الاش ارداقتىلارمەن بەل­گىلى، قازاقتىڭ ۇستازدارى – ءاليحان، اقبايدىڭ جاقىبى، ءالىمحان تۋعان – كىشى وتان.

تاراتا كەلسەڭىز، شاعىن اۋىل، ۇساق ۇلىستارعا ءبولىنىپ كەتەتىن داڭق­تى ايماق، قاز داۋىستى قازىبەك بي، تات­تىمبەت قازانعاپ ۇلى، ءمادي ءباپي­ ۇلى، قاليبەك قۋانىشباەۆ، جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ، شولپان جانداربەكوۆا، كۇلاش بايسەيىتوۆا، قاسىم امان­جولوۆ، ەڭ سوڭعى الىپتار تۇياعى توقتار اۋباكىروۆتىڭ ەلى تۇرعىسىندا ءبىر ۇعىم-تۇسىنىكتى اتاۋعا بىرىگەدى.

توپ قايىڭ، قاسقىر قۇيرىق قارا­عايلار قاپتاپ وسكەن دوڭەس، شوقىلار، جاسىل بوكتەر، جىنىستى-جىڭعىلدى تال-شىلىك، قابىرعادان قۇلاعان تاۋ سۋى، ەكپىندەپ اققان سارقىراما، بۇرق-سارق اتقىلاعان اساۋ بۇلاق، قاينار، شايىردىڭ ءيىسى، اعاش مايى اڭقىعان ساف اۋا، ءدىڭ بويىنا جينالعان ساعىز، جەمىس-جيدەك جۇپارى، ماۋەلى اعاشتار، قاراعان ادامعا اتامزاماننان قالعىپ-مۇلگىپ تۇرعان ءتارىزدى كورىنەتىن، بىراق شىن مانىندە، تالاي تاريحي ءداۋىر، شەجىرەلى ۋاقيعالارعا تولى، كۋا، جاد، ىزگىلىكتى دە، ز ۇلىمدىقتى دا كورگەن، سويقاندى دا، ويراندى دا باستان كەشكەن، قۋانىشى دا، جۇبانىشى دا كوپ، توپىراعى اسىل قارقارالى.

ءبىر پەرزەنتى – كەرەگەلى اۋلەت جال­عاسى، سويى-تەگى، ءۇرىم-بۇتاقتى ءزاۋزات، ۇرپاق اتاسى، ىرىستى، بەرەكەلى وتباسى يەسى، كەشەگى الىپ تۇلعا، باتىر، قامقور اكە، جاقسى ەلدىڭ ءناسىلى، قاراكەسەكتىڭ قىرعىز توبىنان، ارعى اتالارى مۇراعا قازىنالى جەر قالدىرعان، باتاسىن العان، وسيەت ايتقان، حانگەلدىدەن كەلدىباي، كەلدىبايدان راقىمباي، راقىمبايدان ءتۇسىپباي، ءتۇسىپبايدان ىدىرىس، ىدىرىستان احمەت، احمەت­تەن قوڭىركوز، قوڭىركوزدەن ءداۋىت، داۋىتتەن – جۇماعۇل.

جۇماعۇل اقساقال التى بالا ءسۇيدى. بەس ۇلدىڭ ىشىندە جالعىز وسكەن ەر مى­نەزدى، ىزگى جان – كۇلعايشا.

بار عۇمىرى قۇرىلىس توڭىرەگىندە وتكەن بەينەتقور جۇماعۇل اقساقال زەينەتكە شىققانشا كوپتەگەن ءۇي تۇرعىزدى، ەلدىڭ اجارىن ەنگىزدى، قاتار-قاتار بوي كوتەرگەن عيماراتتار بولاشاقتىڭ ەلشىسىندەي، جاقسىلىقتىڭ جارشىسىنداي وزىنە شاقىرىپ تۇراتىن.

كەلەر شاق، ەرتەڭگى كۇنگە باستايتىن وتكەل ءتارىزدى. قۇرىلىس – اۋىر ەڭبەك، جاۋاپكەرشىلىگى دە از ەمەس، ءۇي سالۋ – ومىرگە ءسابي كەلگەندەي جاڭالىق، ريزىق، قۋانىش، ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. تالانت، دارىن، تا­لاپ­قا دا بىلىمنەن باسقا كوزبەن مولشەر­لەپ، ويمەن ولشەيتىن بىلىك قاجەت. اسپان­مەن استاسقان، كوتەرىلگەن سا­يىن قازباۋىر بۇلت، اقشا بۇلتپەن ارا­لاسقان، كوكپەن تىلدەسكەن شىڭ-قۇز، قۇز-شاتقالداي بيىك مۇنارالار، ءزاۋلىم عيماراتتار تەحنيكالىق تابىستىڭ، ارحيتەكتۋرالىق قابىلەتتىڭ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ساناسىنا، كوكىرەگىنە تۇنعان تاجىريبەنىڭ دە تۋىندىسى.

ۇيگە كىرگەندە پۇت-بۇددا سەكىلدى توردە ءۇندى شايىن ءىشىپ، قالقايىپ تاۋ مۇسىندەي وتىراتىن. قۇلاما شاتقال، تىك جارتاستان شاۋىپ اكەلگەن بالبالداي ەلەستەيتىن.

بىراق ازىلقوي ادام ەدى. كەيدە ءتۇسىن سۋىتىپ جان-جاعىنا شولا قاراعاندا داستارقان باسى تىنا قالاتىن. ۇيگە بىرگە ەرىپ كەلگەن اسەكەڭ دوستارى داۋرىعا سويلەسىپ، اعىل-تەگىل اڭگىمە ايتىپ، سىر شەرتىپ، ارقا-جارقا وتىر­عاندا، كەنەت سۋىق كوزقاراستى بىردەن سەزىپ، بايقاپ، ۇندەي الماي، كىبىرتىكتەپ، اقساقال ك ۇلىپ جىبەرگەنشە، تىرپ ەت­پەۋشى ەدى. نەگىزى، جۇمساق، قوناقجاي، بايىپتى كىسى ەدى.

ءفالشتى ۇناتپايتىن، جالعان سوي­­لەگەندى جاقتىرمايتىن. كەڭ، باي­سال­دى، قولى اشىق، اقەدىل اقساقال ماق­­تانشاق جۇرتتى دا سۋقانى سۇيە بەر­مەيتىن. جاقسى قاسيەتتەرى ۇرپاعىنا جۇقتى، ءبارى تەگىس كىشىپەيىل، ەلگەزەك، قاراپايىم ەدى.

ەسىكتى اشقاندا تاۋ تەڭسەلىپ، قوزعا­لىپ كەلە جاتقانداي كورىنەتىن. جا­سىن­دا سەرى دە بولدى، جۇمىسىن دا مۇل­تىكسىز اتقاردى، ازداپ اڭشىلىق، سايات­شىلىقتى دا كوردى، كۇرەستى، كىر كوتەردى.

ۇرپاعى دا كۇرەستى، جىقتى، جەڭى­لىس­تىڭ دە اششى ءدامىن تاتتى، باتىر ۇلدارى شەتىنەن سايدىڭ تاسىنداي ءىرى، سالماقتى ەدى، سپورتپەن اۋەستەندى، بايگە شاپتى. كەنجەسى اسقات بوكسپەن شۇعىلداندى، مەن كورگەندە، ول بابىندا ەدى، توقسانىنشى جىلداردىڭ الاساپىرانىندا ينستيتۋت، فاكۋلتەت، جاتاقحانا نامىسىن قورعادى.

بوكسشى دوس-جاران اسقاتتى قاتتى قادىر تۇتتى.

ءتولباسى تالعات جۇماعۇل ۇلى زامان وزگەرگەندە، ىسكەرلىكپەن اينالىس­تى. قولى ءجۇرىپ، داۋلەت ءبىتتى، ەڭبەگى جاندى، جۇرتقا اراشا، جاناشىر بول­دى. ارينە قاشاندا باۋىر-قارىن­داسىنا ۇلگى تاكەڭنىڭ سوڭىنان ەرگەن بەس تۋعانىنا وسى جولى دا ونەگە كورسەتكەنى ءوز الدىنا جەكە ءبىر اڭگىمە.

التى بالا دا جاقسى وقىدى. ءبارى جوعارى نەمەسە ورتاشا ءبىلىم بەرۋ وقۋ ورنىنا ءتۇستى. نۇرقات، تاۋ-كەن ينجەنەرى، كۇلعايشا، باعدات، ساعدات تا ءبىر-ءبىر ماماندىق يەسى.

اسقات قانىش ساتباەۆ اتىنداعى پوليتەحنيالىق ينستيتۋتتىڭ گەولو­گيالىق بارلاۋ فاكۋلتەتىن ءتامامداپ، ماسكەۋدە ءبىلىمىن جالعاستىرىپ، كە­يىن ديپلوماتتىق قىزمەتكە اۋىستى. شە­تەلدە تۇرىپ جاتىر.

جۇماعۇل اقساقال ۇلى ناۋبەتتىڭ الدىندا، 1930 جىلى دۇنيەگە كەلدى، قيىندىقتى دا كوردى، اۋىرتپاشىلىقتى دا وتكەردى، قاناتتىعا قاقتىرماي، تۇمسىقتىعا شوقتىرماي، سانالى ۇر­پاق ءوسىرىپ، ۇلىن ۇياعا، قىزىن قياعا قون­دىرىپ، اكەلىك پارىزىن تولىق اتقارىپ، 2010 جىلى جاز ايىنىڭ بىرىن­دە باقيعا وزدى.

بيىل تۋعانىنا توقسان جىل، قايت­قانىنا ون جىل تولىپ وتىر. قاناعات. جامانمەن ارپالىستى، الايدا جاقسى­لىقتى دا كوپ كوردى، قۋانىشقا دا شاش-ەتەكتەن باتتى.

قايتقاندا، تامىز ايىندا، كىسى كوپ بولدى، ءوز داڭقى بار، ۇرپاعىنىڭ بەدەلى بار، اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالۋشىلار قاراسى مول ەدى. قارالى كوش قىر اسىپ بابالار زيراتىنا بەت العاندا، جۇرتتىڭ ءبارى جۇبانىش ەتتى، اسىل ادام ەكەن، ءومىرى ءبىر قارالى كوش­كە سىيماي بارا جاتىر دەستى، ازا تۇتقاندار قاراسى ءبىر تايپا ەلدىڭ كو­سە­مىن ارۋلاپ قويعانداي قيساپسىز كوپ ەدى.

كوكىرەگىنە توقىعانى ءوز اۋلەتى عانا ەمەس، ءبىر ۇلىستىڭ، بۇكىل قارقارالى دۋانىنا وسيەت، ادىلەت پەن شىندىقتى مۇرات قىلعان ابىز اقساقال ءبىر ەمەس، بىرنەشە ءومىر سۇرگەندەي قادىرلى، ونداي اتاققا جەتۋدىڭ ءوزى شەكسىز ابىروي، جۇماقتىڭ جولى. 

جاقسى مەن جامان ەگىز، اعايىندى، ءبىر-بىرىنە شارت، بىراق تارازى باسىن تەڭەستىرەتىن كىردىڭ تاسى – ىزگى ىستە­رىڭ مەن قۇدايعا قۇلشىلىعىڭ، اقساقال ەكەۋىن دە جاسادى، دەسەك تە، جاقسىلىعى ارتىق شىقتى، ءتاڭىرى نيە­تىن، پەيىلىن تانىعان ءتارىزدى، قار­قارالى سىلەمى، كەنت تاۋلارىنىڭ ارعى جاعىندا، قاراعايلىدان الپىس ءۇش شاقىرىم جەردە، باقتىعا قاراستى ابىزدا، اتا-بابالار قورىمىندا، قاجى، اۋليە، حافيز، مولدا جۇرت، نامازحاندار اراسىندا، تۋعان-تۋىس زيرا­تىندا سۇيەگى جاتقان اسىل ەردىڭ جانى جۇماقتىڭ باعىن كەشىپ جۇرگەن شىعار، تابالدىرىعىن اتتاعاننان كەيىن جۇماقتىڭ بوساعاسى دا ءتور ەكەنىن ءبا­رىمىز دە اڭعارامىز.

جاقسىنىڭ عۇمىرىن ۇرپاعى ۇزار­تادى، ءىسىن ۇلىسى جالعاستىرادى، قىز­مەتىن ۇلتى ۇمىتپايدى.

 

ديدار امانتاي

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ماڭگىلىك مۇرا تاعىلىمى

اباي • بۇگىن، 10:01

قحل كەستەسى جاريالاندى

حوككەي • بۇگىن، 08:16

تايجان مۇراسى توزبايدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:15

95 جاسىندا كۋالىك الدى

وقيعا • بۇگىن، 08:11

جەمقورلار اللەياسى كەرەك پە؟

ساياسات • بۇگىن، 08:03

ەكپەنى وزدەرىنە سالدىردى

قوعام • بۇگىن، 08:00

پاندەميا كەزىندەگى پەرزەنتحانا

مەديتسينا • بۇگىن، 07:57

جاڭا ماۋسىمداعى وزگەرىستەر

فۋتبول • بۇگىن، 07:37

قاتەرلى ماۋسىم

الەم • بۇگىن، 07:26

ۇزدىك 8 كوماندا انىقتالدى

فۋتبول • بۇگىن، 07:20

قۇلقىن ءھام قۇلدىق

قوعام • بۇگىن، 07:15

ءتىلسىز جاۋدىڭ تاقسىرەتى

ايماقتار • بۇگىن، 07:08

تەگىن ءدارى-دارمەك كىمگە تيەسىلى؟

مەديتسينا • بۇگىن، 06:50

شاراپاتى مول «شەت-كومەك»

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:39

ۇقساس جاڭالىقتار