ءبىز وتىرعان كولىك جەڭىل سىرعىپ كەلىپ الدەبىر داربازانىڭ الدىنا توقتاعان. اۋلا كەڭ, سالتاناتتى ەكەن. كۇندىزگى اپتاپتىڭ بەتى قايتقان, كەشقۇرىمعى مايداقوڭىر سامال اينالانى تەربەتەدى. ماۋەلى باق ءيىلىپ, سارى ورىكتەر جەردە شاشىلىپ جاتىر. وڭ جاق قاپتالدا تەرەڭىرەك جىرادا سىلدىراپ اققان سۋدىڭ بەرگى جاعىن ادەمىلەپ, اس-سۋ ىشەتىن ورىنعا لايىقتاپ, جاساپ قويعان ەكەن. جول سوقتى بولىپ, شارشاپ كەلگەن ادامدى اۋناپ-قۋناپ جاتا كەتۋگە شاقىرىپ تۇرعانداي, جايلىلىعىمەن بىردەن كوزگە تۇسەدى. ال سول قاپتالدا قارا بۋرا اۋليەنىڭ كۇمبەزدى كەسەنەسى بوي كوتەرگەن. ايبارلى, سۋىق. باسىنان زيارات ەتۋشىلەر ۇزىلمەيدى. اۋەلى اۋليەنىڭ باسىنا سالەم بەردىك, بۇلجىماس ءداستۇر ەسەبىندە. كەيىن كەسەنەنى اينالا, قابىرستاننىڭ تۇبىنە قاراي ءوتىپ, اق كىرپىشتەن وقشاۋ قالانعان مولانىڭ الدىنا تىزە بۇكتىك. بۇل ايگىلى داۋلەسكەر كۇيشى سۇگىر ءالى ۇلىنىڭ مازارى ەكەن. ەسكى كۇيشىلىكتىڭ سالتىن ساقتاعان ەڭ سوڭعى دومبىراشىنىڭ باسىندا وتىرعانىمدى ويلاپ, اۋەزدى وقىلعان قۇرانعا دەن قويدىم.
قۇت قونعان قازىنالى قاراتاۋ – كۇي قۇدىرەتى دارىعان قاسيەتتى ولكە. قوبىزشى ىقىلاستان سۇگىرگە, سۇگىردەن جاپپاسقا قونعان قوبىز بەن دومبىرانى قوساقتاعان تەلقوڭىر كۇيشىلىك ونەرى وسى سوزاقتا سالتانات قۇرعان. كۇيدى ەكى تارتقىزباي قايتالاۋ, جانىنان سۋىرىپ سالۋ, تاڭدى تاڭعا ۇرىپ كۇي تولعاۋ سىندى كونەنىڭ جولىنان اينىماعان ونەرپاز كۇيلەرىن شەرتپەلەتىپ تە, توكپەلەتىپ تە شىعارا بەرگەن. العاشقىدا ويناقى ەستىلەتىن «اققۋ» مەن «بوزىنگەنىنىڭ» قاعىسى جەڭىل كورىنگەنىمەن مىنەزدى, اۋەن-سازدىلىعى باسىم كەلەدى. قارا ولەڭمەن مازمۇنداس, ارقانىڭ انشىلىك داستۇرىنە كوپ كەلەتىندەي. بۇل تۋراسىندا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جانعالي ءجۇزباي «سۇگىر كۇيلەرىنىڭ مۋزىكالىق قۇرىلىمىنان اتالعان قاسيەتتەردەن بولەك جىر ماقامدارىن دا اڭعارا الامىز. مىسالى, «ىڭعاي توكپە», «نازقوڭىر» سياقتى كۇيلەردەن قازاقتىڭ اق ولەڭىنە قۇرىلعان ىرعاقتار ەسىپ تۇرادى», دەپ جازادى. مۋزىكانىڭ ءتىلى ناقتىلى ءومىر دەرەگىن بەرۋدە تىلمەن جارىسا المايتىنى داۋسىز. ايتكەنمەن ورتا ەكپىنمەن, شالقىتا ورىندالاتىن «اققۋ» كۇيىنىڭ شىعۋ تاريحى تۋرالى ايانىشتى حيكايا قوسا باياندالادى. كوكتەمدە شۋ وزەنىنىڭ بويىنا مامىرلاي قونعان اققۋلاردى اتۋعا پاتشالىق رەسەيدىڭ جاساۋىلدارى جىل سايىن اڭشىلىق ۇيىمداستىرىپ تۇرعان. جازۋشى ءو.قىرعىزباەۆتىڭ رومانىندا اققۋدىڭ مامىعىن جيناۋ ءۇشىن ارنايى ناۋقان ۇيىمداستىرىلاتىنى, جىل سايىنعى اڭشىلىق سوناردان اققۋدىڭ تۇقىمى تۇزداي قۇرىپ كەتكەنى تۋرالى ايتىلادى. قاسيەتتى قۇستىڭ وبال-كيەسىنە قاراماعان ناۋبەتتى كوزىمەن كورگەن كۇيشىنىڭ سالالى ساۋساقتارى دومبىرانىڭ شاناعىنان وسى ءبىر مۇڭدى دا تەبىرەنىستى كۇيدى ءۇنسىز ساۋلاتسا كەرەك. سىرتتاي تىڭداعاندا كوتەرىڭكى تىنىسى جەڭىل باۋراپ العانىمەن, ىشكى كۇيزەلىسى سارى جازىق اتىراپتاعى بۋالدىر ساعىمداي كوز ۇشىندا تەربەلىپ, الدە ءبىر وكسىكتى, شەردى انىق اڭعارتادى.
ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارى كەمەڭگەر جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ «وسكەن ءوڭىر» اتتى رومانىن جازۋعا ماتەريال جيناۋ ءۇشىن تەرىسكەيگە تابانى ءتيىپ, ەلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن, باي تاريحىمەن تانىسادى. وسى ساپارىندا ۇلى جازۋشىنىڭ شەرتپە كۇيدىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى, داۋلەسكەر كۇيشى سۇگىر الى ۇلىمەن كەزدەسكەنى جايلى ايتىلادى. اتاقتى دومبىراشىنىڭ ۇيىنە «سوزاق» كەڭشارىنىڭ ديرەكتورى بالتاباي ءابدىرامانوۆ الىپ بارادى. سۇگىردىڭ ۇيىنە سوزاق اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ءادىل ساسبۇقاەۆ, جاس جازۋشى تاكەن الىمقۇلوۆ تا بىرگە بارادى. ۇلكەن پاراسات يەسى مۇحاڭدى سۇگىر كۇيشى دە تاپ باسىپ تانىپتى. انشەيىندە شەشىلىپ كوپ الدىندا دومبىرا ۇستاي بەرمەيتىن كۇيشى سول جولى ەرەكشە رازىلىقپەن قوناقتارىنىڭ الدىندا «توعىز تاراۋ», «شالقىما», «نازقوڭىر», «اققۋ», «كەرتولعاۋ», «جولاۋشىنىڭ جولدى قوڭىرى», «بوزىنگەننىڭ بۇلكىلى» اتتى كۇيلەرىن ىركىلمەي ورىنداپ بەرگەندىگى ايتىلادى. «مەن ءبىر تالانت تاپتىم, تاكەن! سەن سۇگىر جايلى جاز», – دەپ جانىندا بىرگە ساپارلاس بولىپ جۇرگەن تاكەن الىمقۇلوۆقا وي تاستايدى. وسىدان سوڭ ۇلكەن جازۋشىنىڭ ءبىر اۋىز ءسوزىن قاپەرىندە ۇستاعان قالامگەر سوزاققا كەلگەن سايىن شەرتپە كۇيدىڭ شەبەرلەرى كۇيشى-كومپوزيتورلار سۇگىر مەن تولەگەن مومبەكوۆكە سالەم بەرىپ, كۇيشىلەر ومىرىنەن ۇزىك-ۇزىك اڭگىمەلەر جازىپ, گازەت-جۋرنالدارعا جاريالاپ ءجۇرىپ, ءبىرازىن كەيىنىرەك كىتاپتارعا توپتاستىرادى. سۇگىر تۋدىرعان سارىنعا قۇلاق ءتۇرىپ وتىرعاندا ۇلىلاردىڭ ومىرىمەن استاسقان كوپكە بەلگىلى وسى ءبىر دەرەكتەر ويىما ورالا بەردى.
ء«بىر حالىقتىڭ ءانى كەتسە ادەبيەتى جەسىر قالادى. ءسانى كەتەدى, ءسانى كەتسە جانى كەتەدى. قازاقتى جانسىز اعاش قىلىپ, وتقا جاققىلارىڭ كەلمەسە, ءاندى ساقتاۋدىڭ قامىن قىلىڭدار», دەپ جازىپ ەدى كەزىندە ءورشىل اقىن سۇلتانماحمۇت. نەبارى جيىرما جاسىندا ايتقانى. قاندايى شىنايى, ءدال, اسەرلى! نازىك سيپاتىمەن, ومىرگە قۇشتارلىق لەبى شالقىعان, جاڭارعان قالىپتاعى حالىق كۇيلەرى – قازاقتىڭ جانى ەمەس پە ەدى. ايتۋدان كەندە قالعان جەرىمىز جوق, دەسە دە بۇگىنگى ءانىمىز بەن كۇيىمىزدىڭ سيقى قانداي؟! وسىناۋ قۇت دارىعان مەكەننىڭ باسىندا الاقان جايىپ وتىرىپ, سونى ويلادىم. سۇگىرلەردەن قالعان ءانىمىز بەن ءسانىمىزدى ساقتاي الدىق پا؟
