ديقاننىڭ مۇڭى
ارنايى بىلىكتىلىگى بار جۇمىسشى ماماندار تاپشىلىعىن, اسىرەسە, ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن سەرىكتەستىكتەر قاتتى سەزىنىپ وتىر. بيىل كوكتەمگى ەگىس باستالعاندا سايت پەن جەرگىلىكتى تەلەارنالاردىڭ جۇگىرتپە جارنامالارىندا «كومباينشى, مەحانيزاتور, دانەكەرلەۋشى, اسپاز كەرەك. جالاقىسى – جوعارى» دەگەن حابارلاندىرۋ تولىپ كەتتى. مۇنداي حابارلاندىرۋلار جاز ماۋسىمىندا ءسال سايابىرسىعانىمەن, كۇزگى وراق باستالار تۇستا قايتا ءورشيدى.
ديقاندار مۇنى بۇگىندە الپىستىڭ ار جاق-بەر جاعىنا كەلىپ قالعان بۇرىنعى اعا بۋىن مەحانيزاتور, كومباينشىلاردىڭ كوبى زەينەتكەرلىككە شىعىپ, اتتان تۇسە باستاعان سوڭ تۋىنداپ وتىرعان جاعداي دەپ تۇسىندىرەدى. ال كەشە عانا كوللەدج بىتىرگەن جاس مامان اۋىلدىڭ ىستىعىنا كۇيىپ, سۋىعىنا توڭعىسى كەلمەيدى. وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعىنا تراكتورشى, كومباينشى, توكار, دانەكەرلەۋشى مامان دايارلايتىن 16 ليتسەي, 20 شاقتى كوللەدج جۇمىس ىستەيدى. بىراق بۇل ءبىلىم وشاقتارىنىڭ شاكىرتتەرى وقۋىن تامامداعان سوڭ, اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن سەرىكتەستىكتەن گورى قالالىق كاسىپورىندارعا جۇمىسقا تۇرۋدى قالاپ تۇرادى. ياعني قازىرگى جاستار اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەت جۇمىسشى ماماندىقتارعا, مۇمكىندىگىنشە, بارماۋعا تىرىسادى. جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىس كۇشىنىڭ مۇرات-مۇددەسى ءبىر ارنادا توعىسپاعان سوڭ, سەرىكتەستىكتەردىڭ كوبى نەگىزگى جۇمىسشى مامان كۇشىن تەك ناۋقان كەزىندە عانا جالداۋعا ءماجبۇر.
– مەحانيزاتورلارىمنىڭ دەنى قارتايدى. ولار ءارى كەتكەندە 4-5 جىل جۇمىس ىستەيدى. ودان كەيىن نە بولاتىنىن بولجاۋ قيىن. قازىر كوپ سەرىكتەستىكتەردە جاقسى تەحنيكا بار, بىراق ونى كۇتىپ, باپتاپ جۇرگىزەتىن مەحانيزاتور جوق. اۋىلعا جاستار كەلمەي جاتىر. قازىرگى مەحانيزاتور ەڭبەك نارىعىندا وزىنە سۇرانىس جوعارى ەكەنىن جاقسى بىلەتىندىكتەن, كەز كەلگەن ۋاقىتتا جۇمىسىن تاستاپ كەتۋدەن تايىنبايدى. كوكتەمگى ەگىن, كۇزگى ءدان وراعى بولسىن, وعان ءبارىبىر.
ەگىن وزىنىكى بولماعان سوڭ, ول القاپقا شىققان تراكتور ءسال توقتاپ قالسا, شارۋاشىلىققا قىرۋار شىعىن كەلەتىنىن ويلامايدى دا. جۇمىس بەرۋشىمەن ارادا ءسال كيكىلجىڭ تۋسا, قولىن ءبىر سىلتەيدى دە, كەتىپ قالادى. مۇنىڭ كەسىرى بۇكىل شارۋاشىلىققا تيەدى. ويتكەنى ناۋقان قايناپ تۇرعان شاقتا ءار مينۋت التىننان قىمبات. ماسەلەن, مەحانيزاتور كەتىپ قالىپ, ءجۇرىپ تۇرعان ەكى ك-700 توقتاپ قالدى دەلىك. جەر يەسى باسقا مەحانيزاتور ىزدەپ تاپقانشا كەم دەگەندە ءبىر اپتا ۋاقىت كەتەدى. ناۋقان ءبىر اپتا كەشىكتى دەگەنشە, ميلليونداعان قارجى جەلگە ۇشتى دەي بەرىڭىز: ەگىن شىعىمى ەكى-ءۇش ەسە تومەندەيدى. جاڭا مەحانيزاتور جەتكەنشە, توپىراق ىلعالىنان ايىرىلىپ, مەرزىم ءوتىپ كەتەدى دە, ەككەن ءدان دە, ەتكەن ەڭبەك تە زايا كەتەدى.
– قازىرگى جۇمىسشىلاردىڭ مورالدىق دەڭگەيى مەن ءوز ىسىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى وتە تومەن دارەجەدە. ءبىز ءدال قازىرگى جاعدايدا جۇمىس ساپاسىنا ەشقانداي تالاپ قويا الماي وتىرمىز. تەحنيكانى كۇتىپ جۇرگىزۋدى, ونىڭ سىر بەرىپ تۇرعان تۇسىن الدىن الا اڭعارىپ, دەر كەزىندە قاجەت بولشەگىن اۋىستىرۋدى تالاپ ەتپەك تۇگىلى, بۇل تۋرالى ءسوز قوزعاۋ مۇمكىن ەمەس. وسى كوكتەمگى ناۋقاندا ءبىر مەحانيزاتوردىڭ كەمشىلىگىن كورسەتىپ, قاتاڭ تالاپ قويدىم. جەكە باسىن قورلايتىنداي ەشتەڭە ايتقان جوقپىن. الگى كىسى بىردەن جۇمىس ىستەمەيمىن دەدى دە, قولىن جۋىپ, سوزگە قۇلاق اسپاستان تارتىپ وتىردى, – دەدى اتى-ءجونىن اتاماۋدى سۇراعان ورتا شارۋا.
– كوپ شارۋاشىلىقتاردا مەحانيزاتور ءارى كەتكەندە ءتورت-اق اي جۇمىس ىستەيدى. قالعان سەگىز اي جۇمىسسىز, جالاقىسىز ۇيىندە وتىرىپ قالادى. امالى قالماعان سوڭ, قالاعا كەتپەي قايتەدى. سوندىقتان ەگىنشىلىك پەن مال شارۋاشىلىعىن قاتار دامىتۋ كەرەك. سوندا جۇمىس تا, جۇمىسشى دا بولادى. مىسالى, ءبىزدىڭ اگروفيرمادا مامان تاپشىلىعى جوق. جۇمىسشىلار 10 اي بويى جۇمىس ىستەيدى. كوكتەمدە ەگىن باستالادى, ەگىننەن سوڭ شوپكە شىعىپ, مال ازىعىن دايىندايدى. ودان سوڭ وراق, ول بىتكەن سوڭ جەر جىرتىپ, تۇقىم تازارتادى. قىستا ءبىرازى مالعا شىعادى, جول تازارتادى, قالعانى جىلى جەردە تەحنيكا جوندەۋگە كوشەدى. تۇراقتى الىپ تۇراتىن جاقسى جالاقىسى, توقسان سايىن بەرىلەتىن سىياقىسى بار. سوندىقتان شارۋاشىلىقتا مەحانيزاتور دا, كومباينشى دا جەتكىلىكتى, – دەيدى اتاقتى ديقان سايران بۇقانوۆ.
ساراپشى پىكىرى
اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى, عىلىم كانديداتى ەلۋباي امانجولوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەڭ باستىسى, اۋىل حالقى جۇمىسقا ۇيرەنبەي, سول ماڭايداعى ەگىنشىلىك العا باسپايدى.
– بىزدەگى ەگىنىن ورىپ الىپ شەتەلگە دەمالۋعا كەتەتىندەر جەرگىلىكتى جەردەن جۇمىس كۇشى تابىلماسا, باسقا وبلىستاردان 40-50 ادامدى جالداپ الىپ كەلەدى. مۇنىمەن ماسەلە شەشىلمەيدى. جاقسى مەحانيزاتوردى اۋىلدا ۇستاۋ ءۇشىن وعان قىستىگۇنى دە جۇمىس تاۋىپ بەرىپ, جاعدايىن جاساپ وتىرۋ قاجەت. ويتكەنى ناۋقان اياقتالعان سوڭ, ولار التى اي قىس جۇمىسسىز قالادى. وسىلايشا, جازدا 200-300 مىڭ تەڭگە تاپقان مەحانيزاتور قىستا ايلىقسىز قالىپ, قالاعا كەتۋگە ءماجبۇر بولادى. قازىر ىرگەلى شارۋاشىلىعى بار ازاماتتار وسىنداي جۇمىسشىلار كەتىپ قالماۋى ءۇشىن اقشا تولەپ وتىر. بۇل وتە دۇرىس. ويتكەنى ادام ءبىر جەردەن ەكىنشى جەرگە جۇرە بەرمەۋى كەرەك. ءبىر اۋىلعا باۋىر باسىپ, سول جەردىڭ قامىن ويلاپ, سول جەردى گۇلدەندىرۋگە ۇمتىلۋى كەرەك. جەرى, قارجىسى بارلار جەرى جوقتارعا قامقورلىق جاساپ, سولارعا جۇمىس تاۋىپ بەرۋدى ويلاۋى كەرەك. قازىر اۋىل حالقىنا مال ۇستاۋ قيىن بولىپ وتىر. كەزىندە جەر ساۋداعا تۇسكەندە, جايىلىمنىڭ ءبارى كەتتى. جايىلىم داۋىنىڭ ارتىندا ءبۇتىن اۋىلدىڭ تاعدىرى تۇر. ول ءۇشىن سوتتاسىپ جاتقاندار كوپ. اۋىلدان شالعاي جەردەگى كول جاعاسىندا, ەگىن شىقپايتىن جەرلەردە جايىلىم بار. بىراق وعان مالىن ايداپ وتەيىن دەسە, جولدىڭ ەنى 3-اق مەتر, ەكى جاعى ەگىن. سونىڭ ءبارىن جان-جاقتى قايتا قاراۋ كەرەك. بۇرىنعى جايىلىمدار قايتارىلىپ, اۋىل اكىمىنە بەرىلگەنى ءجون. اۋىل اكىمى رەتتەيتىن جۇمىس بۇل, – دەيدى ەڭبەك ارداگەرى.
مەحانيزاتور نە دەيدى؟
بەرىك ابدۋللين وبلىس ورتالىعىنداعى ءىرى ساۋدا ورتالىعىندا اۆتوكارمەن تاۋار ءتۇسىرىپ, جۇك تاسيدى. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن جىتىقارا اۋدانىندا بىرنەشە شارۋاشىلىقتا مەحانيزاتور بولىپ جۇمىس ىستەپ كورىپتى. تراكتور تىزگىندەپ, كومباين دا جۇرگىزگەن. ءوز ايتۋىنشا, الدىڭعى قاتارلى مەحانيزاتورلاردىڭ ءبىرى بولىپتى. بىراق اۋىلدا دۇرىس جاعداي بولماعان سوڭ, قالاعا قونىس اۋدارۋدى ءجون ساناپتى.
– شارۋاشىلىق باسشىلارى ناۋقان كەزىندە عانا دۇرىس ايلىق تولەيدى. قالعان ۋاقىتتا ازىن-اۋلاق اقشانى قاناعات ەتۋگە تۋرا كەلەدى. جالاقى تۇراقتى بولماعان سوڭ, اۋىلدا ءومىر ءسۇرۋ قيىن. التى اي قىس وتىن جاعۋ كەرەك. اعاش, كومىر قىمبات. ونىڭ ۇستىندە, اۋىل مەكتەبىندە تۇڭعىشىم وقيتىن جوعارى سىنىپ بولماي قالدى. وسىلايشا, بالا-شاعانىڭ بولاشاعى ءۇشىن 2014 جىلى قالاعا كوشىپ كەلدىم. مۇنداعى ايلىق تۇراقتى. بالالارىم دا جاقسى مەكتەپتە ءبىلىم الىپ جاتىر. بىلتىر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ارقىلى باسپانالى بولدىق. اۋىلدا تۇرعانعا نە جەتسىن. بىراق ازىن-اۋلاق جەرىڭ, تەحنيكاڭ بولماسا قيىن عوي, – دەدى ب.ابدۋللين.
قوستاناي وبلىسى
