رۋحانيات • 26 ماۋسىم, 2020

ءتىل جايىنا تەرەڭ توقتالدى

280 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «انا ءتىلى» گازەتىنە بەرگەن سۇبەلى سۇحباتى قازاق زيالىلارىن بەيجاي قالدىرمايدى دەپ ويلايمىز. پرەزيدەنت مىرزانىڭ ءتىل ماسەلەسى توڭىرەگىنە تەرەڭىرەك توقتالعانى ءبىزدى ەرەكشە قۋانتىپ وتىر.

ەڭ الدىمەن ءتىلدىڭ – قۇبىلىس, ءتىلدىڭ – قۇندىلىق, ءتىل – ۇلتتىڭ ەڭ باس­تى تىرەگى ەكەنىن جان دۇنيە­سى­­مەن سەزىنە الاتىن جاڭا زامان كە­لە جاتقانى ءبىزدى ەرەكشە مەرەي­لەندىرەدى.

قازاق ءتىلى دەگەن ءسوز – قازاق ادەبيەتى دەگەن ءسوز! قازاق ءتىلى – ول ابايدىڭ ءتىلى!

ءتىل ساياساتىن جۇرگىزگەندە جاداعايلىققا ۇرىنباعانىمىز ءجون. ءتىل ماسەلەسى كوشەدە دە ەمەس, كابينەتتەردە دە ەمەس, قازاق ادەبيەتىنىڭ كەڭ قانات جايۋىمەن وركەندەيدى! اباي رۋحىن تولىق سەزىنە بىلگەن جۇرتقا انا ءتىلىن ارداقتاۋ مارتەبەگە اينالادى! ءبىز سول جولدا مۇرات-مۇددەمىزدى بىرىكتىرە ءبىلۋىمىز كەرەك.

جالعان ۇران جارعا جىعاتىنىن ۇمىتپاعانىمىز دۇرىس. قازىر دە قازاق ءتىلىن قولداۋ دا بار  دا, قول­دانۋ دا بار. ونى مەملەكەت باس­شىسى ءوز سوزىندە «وسى وتىز جىل ىشىن­دە قازاق ءتىلىن دامىتۋعا قاتىس­تى ەشتەڭە ىستەلگەن جوق دەۋگە بول­ماي­دى. تۋعان ءتىلىمىزدىڭ قول­دانۋ ايا­سىن كەڭەيتۋ ءۇشىن كوپ جۇ­مىس ات­قار­ىلدى. وعان داۋ جوق. مۇ­نى سىرت كوز – سىنشىلار دا ايتىپ ءجۇر. بىراق ولاردىڭ كەي­بىرى مۇن­داي ۇر­دىسكە اسا قۋانا قوي­مايدى. ويت­­كەنى ەندى قازاق ءتىلىنىڭ دامۋىن تە­جەپ, ەل ىشىندە كەڭ ءورىس الۋىن توق­تا­تۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن سەزەدى», دەپ اشىق ايتادى.

وتىز جىلداعى اتقارىلعان سول اۋقىمدى جوبالاردىڭ ءبىرى – «بابالار ءسوزىنىڭ» 100 تومدىعى دەر ەدىك. جادىمىزدا جاڭعىرعان جاۋ­ھار جىرلارىمىزدى جيناقتاۋ, ەرتە زاماننان بۇگىنگە جەتكەن ەر­تە­گىلەرىمىزدى ەكشەۋ, ونى ۇرپاق يگى­لى­گىنە اماناتتاۋ – انا ءتىلىنىڭ ايا­س­ىن كەڭەيتۋ ەكەنىن ايتا ءبىلۋىمىز كەرەك.

انا ءتىلىن ايالاۋدا الاش يدەياسىن, ءاليحان بوكەيحان, احمەت بايتۇرسىن ۇلى باستاعان قازاق زيالىلارىنىڭ ايقىن جولىن تەمىرقازىق ەتسەك ەل ەرتەڭىنە جاڭا ەسىكتەر اشىلارى ءسوزسىز!

ءتىل – اداممەن ادامدى عانا بايلانىستىرىپ قويمايدى, زامانالار مەن ۋاقىتتاردى, قۇرلىقتار مەن ۇلى وركەنيەتتەردى, الەم ادەبيەت­تەرىن  بايلانىستىراتىن جاندى قۇبىلىس.

وسى ارالىقتا قازاق ءتىلىنىڭ قا­دا­مى نىق, بولاشاعى ايقىن, مۇ­را­تى بيىك بولعانى اربىرىمىزگە امانات.

قازاق ءتىلى انانىڭ عانا ءتىلى ەمەس, ادامزاتتىڭ ءتىلى, قازاق تىلىندە مىڭجىلدىقتاردىڭ باي مۇراسى ساقتاۋلى جاتىر.

قازاق ءتىلى – ۇلتتىڭ جانى!

ارينە قاسىم-جومارت كەمەل­ ۇلى ايتقانداي, تىلدىك پروبلەمانىڭ ۇلكەن ساياسي ءمانى مەن ماڭىزى دا جوق ەمەس. ء«تىل ماسەلەسىنە بەيجاي قاراپ, نەمقۇرايدىلىق تانىتاتىن بولساق, مەملەكەتتىگىمىز بەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە قاتەر ءتوندىرىپ الۋىمىز مۇمكىن. بۇعان ۋكراينانى مىسالعا كەلتىرسەك تە جەتكىلىكتى دەپ ويلايمىن. مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ ىسىندە قىزبالىققا سالىنىپ, ونىڭ قولدانۋ اياسىن كۇشپەن كەڭەيتۋگە ۇمتىلۋدىڭ كەرى اسەرى بولارى انىق. ويتكەنى ونىڭ سوڭى ۇلتارالىق ارازدىققا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار بۇل تۇرعىدا گەوساياسي جاعدايدى دا نازاردان تىس قالدىرماۋىمىز كەرەك. اسىرەسە رەسەيمەن اراداعى شەكارامىزدىڭ الەمدەگى ەڭ ۇزىن شەكارا ەكەنىن دە استە ەستەن شىعارماعان ءجون. گەو­گرافيا – گەوساياساتتىڭ ماڭىزدى فاكتورىنىڭ ءبىرى», دەيدى مەملەكەت باسشىسى.

ەندەشە, ءتىلدى سىرتقى كۇش­تەردەن قورعاي ءجۇرىپ, ءتىل ارقىلى جاھاندانۋدىڭ كۇشىنەن قورعانا بىلەيىك.

حالىق – ۇلتتىق رۋحتا عانا ەڭسە كوتەرەدى! حالىق – انا تىلىندە عانا تىنىستايدى, حالىق –  ۇلتتىق ادەبيەتىندە عانا ءومىر سۇرەدى!

 

سەرىك اقسۇڭقار ۇلى,

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,  حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار