اۋرۋحانا ءمودۋلدى قۇرىلعىمەن جىليدى
تورعاي كەنتىندەگى اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ ىرگەسى 1975 جىلى قالانعان. كوپتەن بەرى دۇرىس كۇتىم كورمەي توزىڭقىراپ قالعان ەكى قاباتتى ەسكى عيماراتقا بيىل ءساۋىر ايىندا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى باستالدى. قازىر مۇندا قىزۋ جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. ەمدەۋ مەكەمەسىنىڭ حيرۋرگيالىق, وتا جاساۋ بولىمدەرى مەن اكىمشىلىك عيماراتى جاڭارتىلىپ, زامان تالابىنا سايكەس ءىشى-سىرتى قاپتالىپ, بۇتىندەلىپ, توبەسى قايتا جابىلۋدا.
– بۇل ەندى كوپتەن كۇتكەن ۇلكەن قۋانىش. جۋىردا اۋدانعا جاساعان ساپارىندا وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ جۇمىس بارىسىن كورىپ كەتتى. سول كەزدە شەشىلگەن تاعى ءبىر ماسەلە, قازىر كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپ جاتقان ەكى قاباتتى عيماراتتىڭ سىرتىندا تاعى ەكى عيمارات بولاتىن. ونىڭ بىرەۋىندە ەمحانا مەن پەريناتالدى ورتالىق ورنالاسقان. ەكىنشىسىندە جۇقپالى اۋرۋلاردى ەمدەيتىن. بۇعان دەيىن وسى ءۇش ەمدەۋ عيماراتىنىڭ ارقايسىسى بولەك جىلىتىلاتىن. ءار عيماراتتا دەربەس ءبىر جىلۋ قازاندىعى بولاتىن. ونىڭ شىعىنى از ەمەس ەدى, وتىن كوپ كەتەتىن. ەندى بۇكىل اۋرحانا كەشەنى, ياعني جاڭاعى ءۇش عيماراتتىڭ ءبارى ءمودۋلدى جىلۋ قازاندىعى ارقىلى ورتالىقتان جىلىتىلاتىن بولادى, – دەدى اۋدان اكىمى شوتا وسپانوۆ.
«اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان بۇل جوبانىڭ جالپى قۇنى 420 ملن تەڭگە بولادى. قارجى وبلىس بيۋدجەتىنەن ءبولىنىپ وتىر. بۇل دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ تاپسىرىسىمەن ىستەلىپ جاتقان شارۋا. باس مەردىگەر – «الليۋميني قۇرىلىس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى.
– كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى ساۋىردە باستالعان. قازىر مۇندا 55 ادام جۇمىس ىستەپ جاتىر. اۋرۋحانانىڭ 56 ورىندىق دەربەس حيرۋرگيالىق كورپۋسى تولىق جاڭارتىلادى. بيىل قىركۇيەك ايىندا تولىق اياقتاپ, تاپسىرامىز, – دەدى سەرىكتەستىك باسشىسى اباي مۇقانوۆ.
اۋداندىق اۋرۋحانا باس دارىگەرىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قۋات الماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر اۋدان كولەمىندە جالپى سانى 300-گە جۋىق مەديتسينا قىزمەتكەرى بار. اۋداندا مەدبيكەلەر جەتكىلىكتى بولعانىمەن, دارىگەر ماماندار جاعى تاپشى. الايدا اۋرۋحانا كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, مەديتسينالىق قۇرىلعىلارمەن تولىقسا, كادر ماسەلەسىنىڭ دە شەشىلەتىن ءتۇرى بار. ويتكەنى بيىل «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا اۋىلعا جۇمىسقا تۇرعان جاس ماماندارعا بەرىلەتىن ءبىر رەتتىك جاردەماقى كولەمى ارتتى. سونىمەن قاتار اۋىلداعى جاس مامانداردى باسپانامەن قامتۋ ماسەلەسى دە وڭاي شەشىلەدى. بۇل ماقساتتا ءاربىر جاس مامانعا جىلدىق سىياقىسى 0,01% بولاتىن 4 ملن 167 مىڭ تەڭگە كولەمىندە قارجى بەرۋ كوزدەلىپ وتىر.
«توپجارعان» ستاديونى پايدالانۋعا بەرىلەدى
باستى ماقسات – اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ. بۇل باعىتتا قولعا الىنعان اۋقىمدى ءىستىڭ ءبىرى – تورعايداعى «توپجارعان» ستاديونىن جاڭارتۋ جوباسى. ستاديون 154,8 ملن تەڭگەگە قايتا جاڭارتىلىپ جاتىر. اتالعان جوبانىڭ اياسىندا 40 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. 20 جۇمىس ورنى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى ارقىلى اشىلىپ وتىر. اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە بۇقارالىق سپورت تۇرلەرىن دامىتۋدى كوزدەيتىن دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى 3 مىڭ ادامعا ارنالعان.
– بۇعان دەيىن اۋدان ورتالىعىندا بۇقارالىق سپورتقا ورىن جوق بولىپ كەلگەن. مەكتەپتەردەگى, سپورت مەكتەبىندەگى سپورت زالدارىنان باسقا جالپى بۇقارا حالىققا ارنالعان سپورت الاڭى جوق بولاتىن. مەكتەپتەگى سپورت الاڭدارىنىڭ بارلىعى بەلگىلى ءبىر جاس مولشەرىندەگى مەكتەپ وقۋشىلارىنا, جاسوسپىرىمدەرگە عانا ارنالعان ورىندار. سوندىقتان جاستاردىڭ جۇمىستان كەيىن, كەشكىلىك بارىپ ۋاقىت وتكىزىپ, دوپ ويناۋىنا, سپورتپەن شۇعىلدانۋىنا مۇمكىندىك بولماي كەلدى. قازىرگى تالاپ بويىنشا, مەكتەپتەر جابىق نىسان سانالادى. وعان بالالار مەن مۇعالىمدەر عانا كىرە الادى. بوتەن-ساياق ادام كىرۋگە بولمايدى. بۇرىن ەرەسەكتەر تاراپىنان مەكتەپكە كىرگىزبەيدى دەگەن شاعىم ءجيى ءتۇسىپ جاتاتىن. ەندى ەرتەڭ «توپجارعان» ستاديونى پايدالانۋعا بەرىلگەن سوڭ, بۇل ماسەلە شەشىلەدى. حالىق ءۇشىن جاقسى بولايىن دەپ تۇر. ەندى
اۋدان ورتالىعىنىڭ تۇرعىندارى جاسىنا قاراماي وسىندا كەلىپ سپورتپەن اينالىسا الادى. مۇندا زاماناۋي ۆولەيبول, فۋتبول, باسكەتبول الاڭدارى سالىنادى. مۇنىڭ سىرتىندا, ستاديون جانىنان جابىق سپورت كەشەنى بوي كوتەرەدى. اۋداندا 12 مىڭعا جۋىق حالىق تۇرادى. ولاردى تەك ەڭبەكپەن قامتىپ قانا قويماي, بوس ۋاقىتتارىن ءتيىمدى وتكىزۋ جاعىن ۇيىمداستىرۋ ماڭىزدى. سپورت كەشەنى دەنە شىنىقتىرۋعا قاجەتتى كەرەك-جاراقتىڭ بارىمەن تولىق قامتىلادى. شەشىنىپ, كيىم اۋىستىراتىن, جاتتىعۋ نەمەسە قانداي دا ءبىر سپورتتىق شارا اياقتالعان سوڭ, جۋىناتىن ورىن, ىستىق, سۋىق سۋ ءبارى بار. جيھازدارى تولىق جاڭارتىلىپ, زاماناۋي كەيىپكە ەنەدى. «توپجارعان» ستاديونى الداعى ۋاقىتتا اۋماقتىق, اۋدانارالىق جارىستاردى, ءتىپتى وبلىستىق دەڭگەيدەگى سپورت شارالارىن ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى اۋدان اكىمى.
ۋاقىتىندا تورعاي سپورتىنىڭ ءباسى باسىم, ورنى ەرەكشە ەدى. قازاق كۇرەسىنەن ورتالىق ازيا بىرىنشىلىگىندە تۇيە پالۋان اتانعان تاڭاتقان دۇيسەكەەۆ, ورتالىق ازيا چەمپيونى بولعان دۇزەلباي ايسين مەن بەكەت ماحمۇتوۆ, الەم چەمپيونى ەرلان ەستەكوۆ سىندى ساڭلاق سپورتشىلار, ءوڭىر سپورتىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان ايگىلى پالۋاندار بەرىك ابىلاقاسوۆ, جۇماقان قاسىمقانوۆتار شىققان ءور رۋحتى شالعاي وڭىردەن سوڭعى 20 جىل كولەمىندە جۇرت اۋىپ, حالىق سانى سيرەپ كەتتى. سوندىقتان ءدال قازىرگى تۇستا, اسىرەسە وسى تورعاي وڭىرىندەگى قازاقتىڭ بەسىگىن تەربەتكەن قايماعى بۇزىلماعان قاراشا اۋىلداردى «اۋىل – ەل بەسىگى» سياقتى ءتيىمدى باعدارلامالار ارقىلى قولداۋ, قورعاۋ شارالارىن كۇشەيتۋ كەرەك-اق. كاسىپ وركەندەپ, جاستار تۇراقتاپ, بالا سانى كوبەيىپ جاتسا, اۋىل گۇلدەنىپ, جاسارا بەرمەك. ال بۇگىندە «توپجارعان» ستاديونىنا ءجۇرىپ جاتقان كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ اياقتالىپ, نىساننىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋىن تاعاتسىزدانا كۇتىپ جۇرگەن تۇلپار شىعار جاستار كوپ. سپورت كەشەنى ىسكە قوسىلسا, اينالاسى 5-6 جىلدىڭ ىشىندە تورعايدان تالاي توپجارعان تۇلەپ شىعارى ءشۇباسىز.
500-گە جۋىق جۇمىس ورنى اشىلادى
بيىل اۋدان ورتالىعىندا 5 كوشە جاڭارتىلادى. وعان «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى بويىنشا وبلىس بيۋدجەتىنەن 170 ملن تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبولىنىپ وتىر. اۋىل اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن اسفالتتانعان, بىراق بۇگىندە توزىپ كەتكەن كوشەلەر كەڭەيتىلىپ, جاڭارتىلماق جانە بۇرىن-سوڭدى اسفالت كورمەگەن 1 شاقىرىمعا جۋىق جول جوندەلىپ, اسفالت توسەلەدى. بۇل جۇمىستاردى دا «اليۋميني قۇرىلىسى» سەرىكتەستىگى جۇرگىزىپ جاتىر.
– تەحنيكامىزدى ەرتەرەك جەتكىزىپ الدىق. قازىر جول جوندەۋ جۇمىستارى جارتىلاي ەڭسەرىلدى. كوشەلەر كەڭەيتىلىپ, قازىرگى تەحنولوگيا تالاپتارىنا ساي تەگىستەلەدى. اۋىلدىڭ اجارىن كوشە اشادى. ءتۇزۋ جول, ءساندى كوشە تورعايدى كورىكتى ەتە تۇسەدى. ءبىز بۇل جوباعا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى دا تارتىپ جاتىرمىز, – دەدى سەرىكتەستىك باسشىسى.
جالپى, جانگەلدى اۋدانىندا بيىل «جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسى» بويىنشا جالپى قۇنى 2 ملرد تەڭگەگە جۋىق 8 جوبا ماقۇلدانعان. بۇل جوبالار اۋدان تۇرعىندارىنىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزۋى ءتيىس.
– وسى جوبالار ارقىلى جۇمىسسىز ادامداردى جۇمىسقا قابىلداپ جاتىرمىز. ولاردىڭ ءتيىستى ەڭبەكاقىلارى مەن زەينەتاقى تولەمدەرىن مەردىگەرلەر تولەيدى. بۇل باعىتتا اۋداندا ءبىراز جۇمىس اتقارىلدى. قازىر 5 جوبا ءوز دەڭگەيىندە جۇمىس ىستەپ جاتىر. قالعان ءۇش جوبانىڭ مەردىگەرى ەندى عانا انىقتالدى. ولار جۇمىس باستاۋعا دايىندىق شارالارىن قامداۋدا. تەحنيكالارىن دايىنداپ, ماتەريالدارىن جەتكىزىپ جاتىر. بيىل اۋداندا 478 جۇمىس ورنى اشىلادى. ونىڭ ىشىندە 239 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى ارقىلى رەسمي تۇردە ورنالاستىرامىز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. قازىردىڭ وزىندە 114 ادامدى جۇمىسقا ورنالاستىردىق. ال جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى ارقىلى 63 ادام جۇمىس ىستەپ جاتىر, – دەدى اۋدان اكىمى شوتا وسپانوۆ.
جەتى اۋىلعا جىلدام ينتەرنەت جەتتى
ايشىلىق الىس جەرلەردەن جىلدام حابار العىزعان ينتەرنەت يگىلىگىن جانگەلدى اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى دا سەزىنە باستادى. بيىل اۋداندا تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. تورعايعا جۇمىس ساپارى بارىسىندا جەلىلىك-تەحنيكالىق تسەحقا ءوڭىر باسشىسى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ باس سۇعىپ, «قازاقتەلەكوم» تورابىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسقان. سولتۇستىك وڭىرلىك تەلەكوممۋنيكاتسيا ديرەكتسياسىنىڭ باسشىسى ەرسايىن دۇيسەناليەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا اۋداننىڭ 23 ەلدى مەكەنى تەلەفون قىزمەتىمەن تولىق قامتىلعان. 9 ەلدى مەكەندە ءموبيلدى بايلانىس بار. ال 7 اۋىل «قازاقتەلەكوم» ينتەرنەتىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىنە يە بولىپ وتىر.
«قازاقتەلەكومنىڭ» سولتۇستىك فيليالى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ارقىلى قالام-قاراسۋ, سۋجارعان, اقشىعاناق, كوكالات, ارالباي, تورعاي, ءتاۋىش ەلدى مەكەندەرىنە دەيىن جالپى ۇزىندىعى 240 شاقىرىمنان اساتىن تالشىقتى جەلى وتكىزگەن. ەندى بۇل اۋىلدارداعى ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى نىساندارى مەن جەرگىلىكتى اكىمشىلىك, پوليتسيا, تاعى باسقا 24 مەملەكەتتىك مەكەمە كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلادى. بۇگىنگە دەيىن بۇل اۋىلداردا 7 مەكەمە ينتەرنەتكە قوسىلىپ ۇلگەرگەن. جىلدام ينتەرنەتتىڭ جەتكەنى, اسىرەسە جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش.
ە.دۇيسەناليەۆتىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا 250-دەن استام تۇرعىنى بار ەلدى مەكەندەردى جوعارى ساپالى ءموبيلدى بايلانىسپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اقكول, اقشىعاناق, كوكالات, ارالباي, ءتاۋىش, ساعا, ءشيلى اۋىلدارىنا ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ مۇنارالىق بەكەتتەرى ورناتىلاتىن بولادى.
قوستاناي وبلىسى
