ەلەۋلى قادامدار جاسالعان جىل

ادىلدىكتىڭ ۇستەمدىك قۇرۋى, جەم­قورلىقتى جۇگەندەۋ, ىسىراپ­شىل­دىققا بوي الدىرماۋ, بيلىك باسىن­داعى ازاماتتاردىڭ ەلمەن ەتەنە جاقىن بولۋى پرەزيدەنتتىڭ نە­­گىزگى پرينتسيپتەرىنە اينالىپ وتىر. مەملەكەت ومىرىندەگى ما­ڭىز­دى ماسەلەلەردى تالقىعا سالىپ, سترا­تە­گيالىق جوبالار­دى سا­را­لاۋعا, وسى­لارعا قاتىستى ۇسى­­­نىستار مەن ۇسى­نىمدار ازىر­­­لەۋگە باعىتتالعان ۇلت­­تىق سەنىم كەڭەسى قۇرىلدى. مەم­لە­كەت تاعدىرىنا بايلانىستى ايقىن­دالعان مىندەتتەر مەن باس­تا­ما­لار­دىڭ جۇيەلى جۇزەگە اسۋىن ناق وسى كەڭەس شەڭبەرىندە دامىتۋ قاجەتتىگى باسا نەگىزگە الىنۋدا. كەڭەستىڭ ءۇش بىردەي وتىرىسى ءوتتى. كوكەيدە جۇرگەن ءبىراز دۇنيە قاۋزالدى. ءاۋ باستا قوعامدا دا, ساراپتامالىق ورتالاردا دا كۇمان-كۇدىك كوپ بولدى. كەڭەس قۇرامىنا مۇشە بولىپ ەنگەن ازاماتتاردىڭ كوڭى­لىن­دە دە سەكەم بولعانى راس. سەبەبى بۇعان دەيىن وسىعان ۇقساس فور­ماتتاعى كوپتەگەن جيىندار كو­ڭىل­دەن شىقپاعان-دى. باسى جاپ-جاقسى باستالىپ, سوڭى قۇمعا سىڭ­گەن سۋداي بوس اڭگىمەنىڭ اينالاسىنان ۇزاي الماعان, تالاي باسى بار, اياعى جوق باسقوسۋلار جۇرتشىلىقتى كۇماندى ويعا جەتەلەگەن ەدى. بۇل تۇرعىدا جەر تۋرالى كوميسسيا جۇمىسىن, دەموكراتيا ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەس سەكىلدى دىتتەگەن مە­جە­­سىنە جەتە الماعان بىرقاتار جوبا­نى مىسالعا كەلتىرسەك جەتكىلىكتى.

قالاي دەگەندە دە ەلىمىزدە ساياسي ترانزيت باستالدى. كوپ­تە­گەن وڭ وزگەرىس بايقالۋدا. ولاي دەيتىنىم, مەملەكەتتىڭ سايا­سي تۇراقتىلىعىنا نۇقسان كەلتىرەتىندەي شيەلەنىستى جاع­دايلار بولعان جوق. مەنىڭشە, مۇنىڭ ەڭ جاعىمدى تۇسى وسى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزي­دەنت رەتىندە جاساعان مالىم­دە­­مەلەرى كوپشىلىكتىڭ ويىندا جۇر­گەن ناقتى پروبلەمالاردىڭ تامى­رىن تاپ باسقانداي كورىندى. ميكروبيزنەستى سالىق پەن قي­سىن­سىز تەكسەرىستەن بوساتۋ, مۇعا­لىم­دەردىڭ جالاقىسىن ەكى ەسەگە دەيىن ۇلعايتۋ سىندى الەۋ­مەتتىك ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ قام­تىلعانى دۇرىس-اق. جانە ەڭ باس­تىسى, ءسوز بەن ءىستىڭ اراسىندا ساباقتاستىق بار. ەندىگى كەزەكتە دەموكراتياعا قاتىستى, بي­لىك­تىڭ حالىققا جاقىن بولۋى تۇر­­عىسىندا, سايلاۋلاردىڭ ءادىل ءوتۋى جونىندە, ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاق­سار­تۋ­دىڭ اينا­لا­سىن­داعى ناقتى قولعا الىنعان شارالار ناتيجەسىن بەرسە يگى. شىن مانىندە مەملەكەتتىڭ الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر. شە­شىمىن كۇتكەن تۇيىندەر دە از ەمەس. ونى وڭتايلى رەتتەۋ ءۇشىن تىڭ تالپىنىس قاجەت. قۋانتاتىن ماسە­لە, قازىر قوعام ويانىپ كەلەدى. بەل­سەن­دىلىك ارتا ءتۇستى. نارازى توپتار ءوز ويىن اشىق بىلدىرە باس­تا­دى. ەڭ باستىسى, وسى ماقسات – باعدارلاردى مامىلەمەن ەڭسەرۋ, وركەنيەتتى جولمەن وزگەرتۋ, تۇ­راق­­­تىلىققا نۇقسان كەلتىرمەي العا باسۋ قاعي­دا­سى كوزدە­لىپ وتىر.

حالىق پەن بيلىك اراسىنداعى ماسەلەلەردى جولعا قويۋعا ءتيىس قو­عام­دىق كەڭەس, تاۋەلسىز ءباسپاسوز, تا­ۋەلسىز سوت سىندى ينستيتۋتتارعا حا­لىقتىڭ سەنىمىن كۇشەيتە ءتۇسۋى قاجەت. حالىق پەن بيلىك اراسىنا دانەكەر بولا الاتىن, شىن مانىندە ناقتى كوپىر قىزمەتىن اتقارا الاتىن تىرەك كەرەك. وسىنى ءجىتى تۇسىنگەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جۇرت كوڭىلىندەگى سەنىمدى قايتاراتىن الاڭ رەتىندە ۇلتتىق سەنىم كەڭەسىن قۇرۋ قادامىنا بارعانىن بىلەمىز. تۇيىندەپ ايتقاندا كەڭەستىڭ ماق­سا­تى – قوردالانعان ماسەلەلەردى وڭ­تاي­لى, بەيبىت جولمەن شەشۋ, جۇرت­­شىلىقتى تاتۋلىق پەن ىنتى­ماققا ۇيىستىرۋ. مەنىڭ باعا­لاۋىم­دا, پرەزيدەنتتىڭ كومانداسى ۇلتتىق كەڭەستى جاي پوپۋليزم ءۇشىن نەمەسە ايتەۋىر جاعدايدى ۋاقىتشا قالىپتا ۇستاي تۇرايىق دەگەن ويمەن ەمەس, ەل دامۋىنا باستايتىن ناقتى ستراتەگيالىق قادام رەتىندە ۇستانىپ وتىر.

بايكوت جاريالاپ, شەت قال­عان­­مەن ماسەلە شەشىلمەيدى. «ەش­قان­­داي سەنىم جوق, ءبارى بەكەر, تەك قانا كوشەگە شىعىپ ميتينگ ار­قى­لى ماسەلەنى شەشەمىز» دەۋ بولا­شاعى ب ۇلىڭعىر قاتە ۇعىم. ولاي جالعاسا بەرسە, مۇنىڭ ارتى جاق­سى­لىققا اپارمايدى. بۇكىل­الەمدىك تاجىريبەگە شولۋ جاسا­ساق, قانتوگىس پەن رەۆوليۋتسيا ەش­كىم­دى ۇشپاققا شىعارعان جوق. اران­داتۋشىلار بار, ايداپ سالۋشىلار بار, وسىلاردىڭ سويىلىن سوعىپ بارىمىزدان ايىرىلىپ قالماۋىمىز قاجەت. ءدال وسى ۇستا­نىمداردى نازارعا الا وتىرىپ كەڭەس قۇرامىنا مۇشەلىككە ەندىك. كەڭەسكە كىرگەن ءوزىم سەكىلدى ازا­ماتتاردىڭ ماقساتى دا وسى. مەي­لىن­شە وسى كەڭەستىڭ قۇرامىندا ءجۇرىپ ەل تاعدىرىنا قاتىستى ماسەلەلەرگە تيت­تەي دە بولسا ءوز سەپتىگىمىزدى تي­گى­زۋ. نەگىزگى ۇس­تا­نىم – «جوقتان بار جاق­سى». بيلىك ەلدەگى پروبلەما­لارد­ى وركەنيەتتى جولمەن شەشۋگە مۇمكىندىك تۋدىراتىن وسىنداي الاڭ ۇسىنار بولسا, نەگە ونى ءتيىمدى پايدالانباسقا. بيىلعى 27 مامىر كۇنى كەڭەستىڭ ءۇشىنشى وتى­رىسى ءوتتى. اشىق اڭگىمە, جاقسى تال­قى بولدى. مەيلىنشە ما­ڭىزدى ما­سەلەلەر كوتەرىلىپ, ۇسى­نىس­تار اي­تىلدى. ارينە ۇلتتىق سەنىم كە­ڭەسى پارلامەنت سياقتى زاڭ قا­بىل­­دايتىن, ءيا بولماسا ۇكى­مەت مۇ­شەلەرىن شاقىرىپ الىپ سۇ­­راق قوياتىن وكىلەتتىلىككە يە ەمەس. دەگەنمەن مەملەكەت باسشى­سى باستاپ, قالىڭ جۇرتشىلىق قوس­­تاپ وتىرعان قۇرىلىمنىڭ بولا­شا­عىنان مول ءۇمىت كۇتۋگە بولادى دەپ سەنەمىن.

قوعام دامۋىن قالىپتاستىرۋ, ياعني ءالى دە اقساپ جاتقان سالا­لار­دى اياققا تۇرعىزۋ ءۇشىن پرەزيدەنت كەيبىر سالالارعا تۇبەگەيلى رەفورما قاجەتتىگىن, بۇل رەتتە ازا­مات­تىق قوعام­نىڭ پىكىر-تىلەگى, ۇسى­نى­سى مىن­دەتتى تۇردە ەسكەرىلۋى كەرە­ك­تىگىن ايتىپ ءجۇر.

قاي سالانى الىپ قاراساق تا شەشىمىن كۇتكەن ماسەلە تابىلادى. اۋىل شارۋاشىلىعى, ءوندىرىس, ال­ەۋمەتتىك, بيۋدجەتتىك, مادەنيەت, ءبى­لىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سىندى نەگىزگى سالالاردىڭ بارىنە تىڭ سەر­پى­لىس قاجەت. تۇراقتىلىقتىڭ ازايۋى, نارازىلىقتىڭ كوبەيۋى, شى­­عىنعا باتۋ, كاسىپورىنداردىڭ جا­­بىلۋى, قىلمىس دەڭگەيىنىڭ ارتۋى قوعام دامۋىن تەجەيدى. سو­لار­دىڭ ىشىندەگى ەڭ كەلەلىسى ساياسي رەفورما. ناعىز رەفورما جاسايتىن, قوعامدى العا جەتەلەيتىن, ءومىردى وزگەرتەتىن ول – جاستار. بۇل تابيعاتتىڭ زاڭدىلىعى. كوپ­تەگەن ەل جاستاردىڭ وسى قا­سيە­تىن جاقسى باعالاپ, ولاردىڭ الە­ۋە­تىن ەل دامۋىنا ءتيىمدى پايدالانادى. الەمدىك تاجىريبەدە ءوزىنىڭ جاستارىنا جاعداي جاساعان مەملەكەتتەر ءتۇبى كەمەلدەنەدى. جاستارىنا ءبىلىم بەرەتىن, باسەكەلەستىككە جەتە­لەي­تىن, جۇ­مىس ورنىمەن قامتيتىن ەلدەر تاريحتا كەيىن قالىپ كورگەن ەمەس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستا­­ما­سىمەن جۇزەگە اسقان پرەزي­دەنت­­تىك جاس­تار كادرلىق رەزەرۆى جاس­تا­رى­مىز­دىڭ ءوز الەۋەتىن كور­سەت­ۋى ءۇشىن زور مۇمكىندىك تۋدىرىپ وتىر. ەڭ الدىمەن جاستارعا الەۋ­مەتتىك جاعداي جاسالۋى كەرەك. ستاتيستيكاعا ۇڭىلسەك, ءوزىنىڭ بولاشاعىن شەت مەملەكەتتەرمەن بايلانىستىراتىن جاستاردىڭ دەنى ارتقان. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قاتارىنان دارالانىپ شىققان ەڭ بىلىكتى جاستار. ماسەلەن, پار­لا­­مەنتتى, مينيسترلەر كورپۋسىن الىپ قاراساق, ونداعى جاستاردىڭ ۇلەس سالماعى از. قابىلەتتى, اقىلدى, تاجىريبەلى جاستار جەتەرلىك. ولارعا سەنىم ارتۋ كەرەك. مەنىڭشە, ءبىز ءسوز ەتكەن «پرەزيدەنتتىك جاستار كادر­لىق رەزەرۆى» جوباسى وسى ولقى­لىق­تىڭ ورنىن تولتىرۋعا باعىت­تال­عان.

بۇكىل الەمدى ابىگەرگە سالعان كوروناۆيرۋس پاندەمياسى ءبىزدى دە اينالىپ وتكەن جوق. اتى جامان كەسەلدىڭ, اسىرەسە ەل ەكونومي­كا­سى­نا تيگىزگەن سوققىسى جويقىن. دەر كەزىندە جاسالعان وڭتايلى شە­شىمدەر ءبىزدى ىندەتتىڭ بۇدان دا قاتتى قارقىن الۋىنان قۇت­قار­دى. الەم ەكونوميكاسىن ۇلكەن داعدارىستار كۇتىپ تۇرعانى بار­شاعا ايان. پرەزيدەنتىمىزدىڭ وسى باعىتتاعى ۇستانىمدارىن قولداپ, بىرلىك تانىتساق, ء«بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارساق» بۇل قيىندىقتاردى دا ەڭسەرەرمىز. مەملەكەتتىڭ جارقىن بولاشاعى ءار كەۋدەنى مازداتقان الاۋلى ارمان. سول ارماندى ىسكە اسىرۋ – بارشاعا ورتاق مىندەت. يگى بەتبۇرىستار از ەمەس. سونىڭ ءبارى جۇيەلى جۇزەگە اسسا دەپ تىلەيمىز.

راسۋل جۇمالى,

قوعام قايراتكەرى, ساياساتتانۋشى