«جارايدى, مەنى سىيلاماسىن, «اكادەميالىق» مارتەبەمىز بارىن ۇمىتىپ كەتسىن... بىراق قاليبەك قۋانىشباەۆتىڭ ارۋاعىن نەگە سىيلامايدى دەپ كۇيىپ-ءپىسىپ جۇمىسقا كەلدىم. لەزدەمە باستالدى. ءبىر كەزدە جانات چايكينا وتكەن جەتىدەگى سپەكتاكلگە تالداۋ جاساي كەلىپ: «تالعات, مىنالاردى ءويتۋ كەرەك, ءبۇيتۋ كەرەك...» دەگەنى. ءوزىم قانىم قايناپ, «تاز اشۋىن تىرنادان الادى» دەگەندەي جاناتقا باس سالدىم. «سەن نەگە مەنى تالعات دەيسىڭ؟ مىنا زالدا جاستار وتىر. بۇل سوندا سەنىڭ ۇلگىڭ بە؟ ونى-مۇنى...» دەپ دۇرسە قويا بەردىم. «كەرەك بولسا مەنى تالعات دوسىمگاليەۆيچ, بولماسا قۇرمەتتى كوركەمدىك جەتەكشى» دەپ ايت... «جانات ساسىپ قالدى. قاراپتان قاراپ قىسىلىپ, قارسى بىردەڭە دەۋگە لاجى قالماعانداي كوزى شاراسىنان شىعارداي, ەكى بەتى دۋ ەتە تۇسكەن. ...استىڭعى ەرنى ءسال-ءپال دىرىلدەگەندەي... اياپ كەتتىم... بايقاماي ءوزىمسىنىپ, ەركەلەپ, نازدانىپ ايتقانىنا ءوزى دە وكىنگەندەي... بۇل ونىڭ ءالى كۇنگە اڭعالدىعى, تازالىعى, تۇنىقتىعى...
جانات چايكينا – كەرەكۋدىڭ تۋماسى. بىراق وندا رۋشىلدىق, جەرشىلدىك دەگەن اۋرۋ جوق. ول – كەز كەلگەن تەاتردا الاڭداماي ىستەي بەرەتىن ونەرپاز... ونىڭ بويىندا فالش, وتىرىك ايتۋ ەشقاشان بولماعان. مەن وسى جولعى ماقالامدا جاناتتىڭ ءوزىن سويلەتۋدى ءجون كوردىم.
– جانات, سەن تەاتردا ديرەكتوردىڭ ايەلى بولا ءجۇرىپ جۇمىس ىستەدىڭ؟ قانشا رەت كۇيەۋىڭنىڭ قامقورلىعىن كوردىڭ؟ ول ديرەكتور بولىپ ىستەگەن جىلدارى باسقا اكتريسالارعا جەتپەگەن قانداي ماي شەلپەككە كەنەلدىڭ؟
جانات تاربيەلى, ينتەلليگەنتتەر وتباسىنان شىققان. كەيدە ء«دال ماڭدايىنان تيگەن تاستاي تۋرا كەلگەن سوزدەرگە شىر-پىر ەتىپ قالادى».
– جو-جوق, مەن ەشقاشان ونداي جاقسىلىق كورگەنىم جوق. كەرىسىنشە, قايتا زيانى ءتيدى دەۋگە بولادى. ويتكەنى تەاتر قايناپ جاتقان قازان ىسپەتتى. ونىڭ تۆورچەستۆوسى دا, ونەرى دە, ءسوزى دە, كوزى دە كوپ بولادى. قايتا مەن كوبىندە «بىرەۋ-مىرەۋ ءسوز قىلادى, قويشى» دەپ ءوزىمدى-ءوزىم شەكتەگەن اداممىن. مىسالى, مەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى اتاعىن تەاتر اشىلعان سوڭ التى جىلدان كەيىن الدىم. ويتكەنى وبلىستاعى باسشىلار جاڭادان اشىلعان تەاتردى شاشىراتپاي ۇستاپ قالايىق دەگەن نيەتپەن اتاق-ابىرويىن بەرە باستادى. ال مەن سودان كەيىن بىردە-ءبىر رەت نە وردەن, نە مەدال, نە اتاققا ۇسىنىلماپپىن. كوبىندە ءوزىم ىڭعايسىزدانىپ, كۇيەۋىمە ءسوز كەلەر دەگەن جەلەۋمەن شەگىنە بەردىم.
جانات دۇرىس ايتادى. باسقا پىسىقاي بىرەۋ بولعاندا كۇيەۋى بار, سۇيەۋى بار, باياعىدا-اق حالىق ءارتىسى بولاتىن اكتريسا ەدى.
جانات – ليريك... ءان ايتقاندا جانىمەن ايتادى. داۋسى نازىك... ۇنىندە ادام جانىن, جۇرەگىن, بويىڭداعى ۇيىقتاپ جاتقان سەزىمدەردى وياتاتىن اۋەز بار... جاقسى ءانشى بولۋ ءۇشىن ايقايلايتىن زور داۋىس ەمەس, جۇرەكتەن شىعىپ جۇرەككە جەتەر جالىن كەرەك سياقتى. جانات ءان سالعاندا جانىڭ جاي تابادى. امەريكالىق اتى الەمگە ايگىلى لارري كينگ دەگەن جۋرناليست بار. ناعىز جۇلدىز. لارري كينگتىڭ ينتەرۆيۋىنە قاتىسۋ ءارتىستىڭ دە, سپورتشىنىڭ دا, ءانشىنىڭ دە, ميلليونەردىڭ دە, ءتىپتى پرەزيدەنتتىڭ دە ارمانى دەۋگە بولادى. ونىڭ ينتەللەكتىسى, ءسوز سومداۋى, سۇراقتارى تالايعا ۇلگى بولعان تالانتتى جان. مەنىڭ كۋميرىم. مەن دە كەيدە سول لارري كينگشە سويلەپ كەتەمىن.
– شىنىڭدى ايتشى, قايتىس بولعاندار پەرىشتەلەرمەن «مۇڭكىر-ناڭكىرمەن» جولىعادى دەپ جاتادى عوي... سوندا سەن اللاعا نە دەر ەدىڭ؟
جانات ءۇنسىز قالدى... ءسال-ءپال وتىرىستان كەيىن:
– ەي, اللا, الدىمەن ماعان ازدى-كوپتى عۇمىر بەرگەنىڭە مىڭ العىس دەيمىن. جانە مەن وسىنى كوپتەن كۇتكەن ەدىم... بۇل پانيدە ماعان قىزىق ءومىر بەرگەنىڭە, ماعان ۇرپاق بەرگەنىڭە, ماعان عاجاپ تاعدىر بەرگەنىنە راحمەت ايتار ەدىم... – دەگەن.
ول ءۇنسىز قالدى... كوز الدىما جاناتتىڭ «ارمانىم اسەلىم» سپەكتاكلىندەگى اسەل كەلدى. ۇستىندە قىزىل قامزول, ەتەگى تىزەسىن جاپقان قوڭىر كويلەك, باسىندا قىزىل ورامال. ۇركەك اسەل, بالاڭ اسەل, تالدىرماش اسەل. قاتال تاعدىر, وپاسىز ماحابباتتىڭ قۇربانى بولعان اسەل. قاتتى بورانعا مايىسقان, بىراق سىنباعان ءسامبى تالداي اسەل... جانارى جاساۋراپ, كوزىنە ەرىكسىز ەرىك بەرسە دە ەرتەڭگە دەگەن ءۇمىتىن ۇزبەگەن پەرىشتە اسەل...
جاناتتا ساحنالىق كورىك, سۇلۋلىق بار... ساحناداعى چايكيناعا عاشىق بولماۋ مۇمكىن ەمەس. ناعىز شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ اسەلى... ءبىر ادامنىڭ عانا ارمانى ەمەس, ەل ىشىندەگى كەز كەلگەن ەر-ازاماتتىڭ كوكەيىندەگى, تۇيسىگىندەگى, ساناسىنداعى, كوڭىلىنىڭ تۇبىندەگى تىلسىمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى, تاڭعى تورتتە ۇيىقتاپ جاتىپ ايان بولىپ كەلگەندەگى ارۋداي اسەل...
جالپى, اكتريسا ماماندىعى – باقىت ءھام سور... جاقسى, تالانتتى اكتريسا بولۋ تەك ءبىر تەاتردىڭ عانا ابىروي-اتاعى ەمەس, ول ونەر اسپانىنداعى جارىق جۇلدىز, تاڭ اتارداعى شولپانداي, ماڭايىنا نۇر شاشاتىن, كورەرمەن سول ءۇشىن قۋاناتىن, قول سوعاتىن, كەۋدەسىن كەرىپ دەم الىپ ماقتاناتىن, ماساتتاناتىن قۇبىلىس... جانە وعان تەك دارىندى دا سۇلۋ, تەكتى دە ءبىلىمدى, وقىعان-توقىعانى جەتەرلىك. ەڭ نەگىزگى وسى قاسيەتتەرگە قوسا جىبەك مىنەز كەرەك. مىنە, جانات – ءدال وسىنداي اكتريسا.
– شىنىڭدى ايتشى, ەگەر دە تاعدىر تاعى وسى ءومىردى قايتادان باستا دەسە – وسى ءومىرىڭ دۋبل بولسا, اكتريسا بولار ما ەدىڭ؟
– جوق...
– سوندا؟
– ءيا, ەگەر ونداي بولىپ مىنا جارىق دۇنيەگە قايتا كەلىپ, قايتادان مۇمكىندىك بولسا, اكتريسا بولماس ەدىم...
– سوندا كىم بولار ەڭ؟
– بىلمەيمىن... مۇمكىن پسيحولوگ...
جانات ءدال قازىر شىنىن دا, سىرىن دا ايتىپ وتىر. ءيا, ونەردە جانكەشتى جاندار جەتەرلىك. تاعى ءومىر بەرەر بولسا, كوبى ويلانباستان وسى تاعدىرىن, وسى ءومىرىن قايتالاۋدى قالار ەدى. مۇمكىن مەن دە ءدال سولارداي جانداردىڭ ءبىرى شىعارمىن. ال جانات ەندى ومىرگە قايتا كەلسە, اكتريسا بولعىسى جوق...
جانات چايكينا ناعىز كەڭەس وكىمەتىنىڭ وسكىنى. كوپ بالالى وتباسىنان شىققان. ءوز اكەسى تىم ەرتە ومىردەن وتكەن. ۇيەلمەلى-سۇيەلمەلى 6 بالانىڭ بىرەۋى. دۇرىسى بەسىنشىسى. جانات ءوز اكەسىن بىلمەي ءوستى. جەتىمدىكتىڭ دە, جوقشىلىقتىڭ دا, جەسىرلىكتىڭ دە نە ەكەنىن كورىپ بويجەتتى. بالا بولسا دا شەشەسىنىڭ 6 بالانى ارقاسىنا سالىپ ءجۇرىپ اسىراعانىن كوردى. بىراق قاعىلەز, سەزىمتال, سەرگەك, سىپايى بولىپ ءوستى. ءان سالدى, ادەمى بوپ الەمگە كوزىن اشتى. سوندىقتان دا جاناتتى بالا كەزدەن ءبارى تەز تانىدى. ساباقتى جاقسى وقيتىن, ءۇستى-باسى مۇنتازداي, تاپ-تۇيناقتاي تاقىلداعان قارا قىز بولىپ ءوستى. ارتەككە دە باردى, ءان دە سالدى, اتكەنشەك تە تەپتى. تەك ارتيست بولام دەپ ويلاماعان. مەكتەپتە ءان سالۋ – ءومىر بويى ادەمى بولىپ ءجۇرۋ, كيىنۋ, قىدىرۋ, الەمدى شارلاۋ دەپ ويلاعان. ءانشى بولام دەپ الماتىعا كونكۋرسقا كەلگەن قىز كونسەرۆاتوريادان ءبىر-اق شىقتى. اكتەر دەگەن نە ماماندىق؟ ول كىم بولىپ شىعادى؟ قايدا ىستەيدى؟ وندا كىمدەر ساباق بەرەدى؟ بىلمەگەن... ايتەۋىر بار ۇققانى – كەيىن بىتىرگەندە كينوعا ءتۇسۋى مۇمكىن. جاناتقا ۇناعانى وسى عانا. كينوعا ءتۇسۋ. ويتكەنى جانات سوعىس كينولاردى, سوسىن ءۇندى فيلمدەرىن جاقسى كورەتىن. جانە وعان قاتتى ۇنايتىنى رادج كاپۋر, ميتحۋن چاكرابورتي, اسىرەسە نارگيز... قانداي سۇلۋ, داۋسى قانداي؟ اندەرىن ايتساي... مىڭ بۇرالعان ءبيى دە عاجاپ... جانات ءدال وسىنداي مۇمكىندىككە يە اكتريسا بولۋدان باس تارتا المادى. ونىڭ ۇستىنە جانات ءتارتىپتى قىز. وتىرىك ايتپايدى, بىرەۋدىڭ الا ءجىبىن اتتاماعان, قىزىل باعدارشامعا وتپەگەن, تەك جاقسى وقيتىن قىز. ءبىر سوزبەن ايتساق, يدەال. بۇل – بالا كەزدەن قانعا سىڭگەن تاربيە. تەك ءۇي تاربيەسى ەمەس, بۇل قوعامنىڭ ەرەجەسى. ويتكەنى كەڭەس وكىمەتى جاستاردى وسىلاي تاربيەلەگەن. وندا ۇلكەندەر, مۇعالىم, باستىق قالاي ايتسا سولاي بولۋى ءتيىس. ونىڭ وقۋدان باس تارتپاعانى دا وسى ەكىنشى سەبەپ ەدى. ەڭ باستىسى – ءتۇسىپ تۇرعان دايىن وقۋ. جانە ەڭ كەرەمەتى ارۋ قالا الماتى... «الاتاۋ» كينوتەاترى, اۆتوۆوكزال, كوكتوبە, «الماتى» قوناقۇيى, تروللەيبۋس جانە بالمۇزداق. مۇندايدان قالاي باس تارتاسىڭ.. جانات چايكينا ويلاماعان جەردەن كونسەرۆاتوريانىڭ تەاتر فاكۋلتەتىنە, كسرو حالىق ءارتىسى شولپان جانداربەكوۆانىڭ كۋرسىنا وسىلاي تۇسكەن.
– جانات, سەن قىزدارىڭدى ونەرگە جىبەرگەن جوقسىڭ؟ اسىرەسە, كەنجە قىزىڭ اقنۇر اكتريسا بولايىن دەگەندە قارسى بولىپسىڭ عوي.
– ءيا, قارسى بولدىم... ويتكەنى ءوزىڭ بىلەسىڭ عوي... ونەر جولى اۋىر... ءتىپتى قاتىگەز... مەن كورگەن قيىندىقتى قىزىم كورمەسىن دەدىم...
مەن باياعىدا الماتىدا بولعان جەلتوقسان كوتەرىلىسى جايلى كينو تۇسىرگەنمىن «قىزعىش قۇس» دەگەن. ول فيلمدە جانات چايكينا روزا دەگەن ايەلدىڭ رولىنە ءتۇستى. روزا سول كەزەڭنىڭ, سول قوعامنىڭ كەيىپكەرى. ارمانى اسقاق بولا تۇرا كۇندەردىڭ كۇنىندە ءومىر اعىسىنا قارسى تۇرا الماي ءوزىن جوعالتقان كەيىپكەر. اسىرەسە وسى جولى تۇنىمەن ىشكەنى اراق, اۋزىندا شىلىم, ىردۋ-دىردۋ بي, قىسقاسى ىرجالاق ءومىر. تاڭەرتەڭ روزا مەن باستى كەيىپكەر سانجاردىڭ كورىنىسىن ءتۇسىرۋ كەرەك بولاتىن. ءتۇسىرىپ جاتقان جەرىمىز – مايماق ستانساسى. ۇلى ايتماتوۆتىڭ تۋعان اۋىلى شەكەردىڭ جانى. قازان ايىنىڭ سوڭى. كۇن سالقىن. اسىرەسە تاڭەرتەڭ, كەشكە بىزدە «رەجىم» دەگەن ۇعىم بار. ول – تاڭ اتىپ كەلە جاتقانداعى, بولماسا كۇن ۇياسىنا باتارداعى كورىنىس. سەبەبى وسى كەزدە تۇسىرگەن كورىنىس الدەقايدا ەرەكشە ادەمى كورىنەدى. ول قىسقا عانا كەز. بار-جوعى 20-25 مينۋت قانا. وسى كەزدە ءتۇسىرىپ ۇلگەرۋ قاجەت. ول ءۇشىن ءتۇسىرۋ توبى ەرتە تۇرىپ, 3-4 ساعات بۇرىن دايىندالادى. بۇل جولى دا ەرتە كەلدىك. گريم سالىپ دايىندالىپ جاتىرمىز... وپەراتورلار دا, جارىق تۇسىرۋشىلەر دە, گريمەرلەر دە ساقاداي ساي. ونىڭ ۇستىنە ءدال وسى كەزدە الىستان, سوناۋ كوز ۇشىنان پويىز ءوتۋى كەرەك. اينالاداعى اعاش بىتكەن سارعايىپ كۇز كەلگەنىن بىلدىرگەندەي. اسىرەسە تاۋ اڭعارى وتە سالقىن. ءبىز ءتۇسىرۋ توبى ۇستىمىزگە كۋرتكا, كوفتا, اياعىمىزعا ەتىك دەگەندەي جىلى كيىنگەنبىز. جاناتتىڭ ۇستىندە تەك جالعىز عانا كويلەك. وزىنىكى ەمەس, باستىعى, «دوسى» الىباەۆتىكى. ونىڭ دا تۇيمەسى شالا سالىنعان. ءدىر-ءدىر ەتەدى... فيلمدەگى باس كەيىپكەر سانجار جەلتوقساننىڭ ىزعارىنان ناقاق كۇدىكتى بولىپ, قاڭعىرعان ۇلان, قاڭباقتاي ءار جەردى پانالاپ, وسى ۇيگە, بابا زيناعا كەلگەن. ءفيلمنىڭ سيۋجەتىن بايانداماي-اق قويايىن. تەك وسى ساحناداعى سيۋجەتتى ەسىمە تۇسىرەيىن.
روزا-جانات: – سەن مۇندا نەعىپ ءجۇرسىڭ؟ قازىر كەش بولماي تۇرعاندا بۇل جەردەن كەت... ۇلكەن قالاعا بار, وقى. ايتپەسە مەندەي سورلى بولاسىڭ... قۇرى تەز بۇل جەردەن. بۇل ماڭاي وسەتىن جەر ەمەس, وشەتىن جەر. اقىلىڭ بولسا, تابانىڭدى جالتىرات...
وسى كەزدە الىستاعى تاۋ اڭعارىنان پويىز كورىنگەن. بۇل دا الدىن الا كەلىسىلىپ قويىلعان. جانات-روزا ءسوزىن جالعاستىرعان...
– اتتەڭ, مەنىڭ پويىزىم ءوتىپ كەتتى-اۋ, ءومىر بويى توسقان پويىز... ءيا... ادام عۇمىرى كۇتۋدەن, ساعىنۋدان, اڭساۋدان, ارماننان تۇرادى. قايدا بارارىڭ بەلگىسىز بولسا دا الىسقا, تىم الىسقا, كەز-كەلگەن پويىزعا وتىرىپ كەتە بەرگىڭ كەلەدى... دالاعا قاراپ, زۋ ەتىپ ارتتا قالعان باعانالارعا كوزىڭدى تالدىراسىڭ. كوز ۇشىنداعى ماڭ-ماڭ باسقان تۇيەلەر تۋرالى ويلايسىڭ. قايدا بارا جاتىرسىڭ؟ كىمگە؟ نەگە؟ بەلگىسىز... بىراق ادام ءبىر جەردە قالىپ قالماۋى ءتيىس... الدا قانداي ستانسا, نەندەي بەكەت توسىپ تۇر؟ ول دا جۇمباق... بىراق ادام تابيعاتى وسى جىلجۋ, جۇرە بەرۋ... سوسىن ويلاماعان جەردەن بىرەۋمەن جولىعۋ, كەزدەسۋ... ول كىم؟ بۇل جەرگە قايدان كەلگەن, ول دا بەلگىسىز... بىراق جانىڭ, ساناڭ, ۇيالىپ جاتقان تۇيسىگىڭ وسىلاي دەيدى...
ءبىر كامەرا تۋرا الدىنان, ەكىنشىسى جانىنان ءتۇسىرىپ جاتىر, ءبىرىنشى دۋبل... ءبىر قاراسام, ءبارى دۇرىس سەكىلدى. بىراق سوندا دا بىردەڭە جەتىسپەي تۇر. وسى ءسات داۋىسىمدى كوتەرىپ, ايقايلاپ جىبەردىم. «چتو زا حالتۋرا, نادو گوتوۆيتسيا چايكينا!» دەدىم. جانات سەلك ەتە قالدى. انشەيىندە «جاننا, جاننوچكا, جانات» دەگەنگە ۇيرەنگەن ول قانشاما ەل-جۇرتتىڭ كوزىنشە ايعايلاعانعا شىداي المادى... موتور! جاناتتىڭ ەرىندەرى ءسال-ءپال اشىلعان. ءدال قازىر مەن بىلەتىن, تانيتىن, قالجىڭداساتىن تانىسىم ەمەس... الىستاعى بوتەن, باسقا جان... كەۋدەسى تولعان وكىنىش, زاپىرانداي اششى ءومىردىڭ قىزىعىن, تاڭعى التىدا اتىپ تۇرار – جۇمىسقا اسىعاتىن ايەلدىڭ ورنىنا – مىنا الەمدە اداسقان, جوعالعان, باقىت جولىنا بارا جاتقانداعى باعدارشامى ىستەن شىققان, ليمونادتىڭ بوتەلكەسىنە بايقاۋسىزدا كىرىپ كەتىپ, شىعا الماعان شىبىنداي... ىزىڭىنا ەشكىم قۇلاق اسپاعان شىبىن-شىركەي...
جانات-روزا – مىنە وسى... ەرنىندەگى ەرمەگى – سيگارەتتىڭ كوك ءتۇتىنى عانا تىرشىلىكتەن حابار بەرگەندەي. بۇنداي كۇي, كۇيىك, شەر-شەمەن, وكىنىش, ىزا, ازاپ ارقالاعان جالعىز روزا-جانات قانا ەمەس... بۇل يمپەريانىڭ, كەڭەس وكىمەتىنىڭ ءىرىپ-شىرىگەن تۇسىنداعى بەيكۇنا جاس قىزدىڭ كوز جاسىنداعى, تالايىنداعى تاعدىر... بۇل كەيىپكەر جيىركەنىشتى كلاسسيكالىق جامان وبراز ەمەس. كەرىسىنشە, ونىڭ جارالى جۇرەگىنە جانىڭ اشيدى. ايايسىڭ... ايايسىڭ دا ارتىنان كەلىپ قۇشاقتاپ: «اينالايىن, مۇڭايما, مۇقالما. اداسۋ كىمدە بولمايدى», دەپ جۇباتقىڭ كەلەدى... ول دا وسى ءسات وكسىپ جىلاپ, باۋىرىڭا ەڭكىلدەپ كەلىپ جىعىلىپ قۇشاعىڭنان پانا ىزدەيتىندەي... جارالى ەلىكتىڭ جاۋتاڭداپ قاراپ, اڭشىنىڭ مىلتىعىنان قاشپاي, قايتا كەلىپ اياشى دەپ اياعىنا كەپ جىعىلعانداي جاندى سۋرەت... ءتۇسىرىپ جاتىرمىز... ءتۇسىرىپ جاتىرمىز... 3-4 دۋبل پويىز وتكەنشە ءتۇسىرىپ ۇلگەردىك. «ستوپ»! «سپاسيبو زا سەمكي»! جانات ءالى جىلاپ وتىر. قاسىمىزدا قاراپ تۇرعان كەڭەستىك كينو كوريفەيى نوننا مورديۋكوۆانىڭ دا كوزىنەن جاس ىرشىپ كەتتى. نوننا ۆيكتوروۆنا ەكەۋمىز وڭاشا كەتىپ قالدىق. كەلەسى ساحنا باسقا جەردە.
مورديۋكوۆا كوزىن ءسۇرتىپ كەلەدى. «جاننا كاكايا پرەلەست! تالانتليۆايا, كراسيۆايا. ەي نادو پو-بولشە سنيماتسيا...تى جە كرۋتوي – پرەدلاگاي درۋگيم رەجيسسەرام... ونا... ونا كراساۆيتسا».
وكىنىشكە قاراي, كوپ ۇزاماي كەڭەس وكىمەتى تاراپ, ءار رەسپۋبليكا ءوز جولىمەن كەتتى دە, كينو مۇلدە توقتاپ قالدى. جانات الدىندا سەرىك جارمۇحامەدوۆتىڭ «وتەلمەگەن پارىز» فيلمىنە دە تۇسكەن. ءانۋار مولدابەكوۆ, دوسحان جولجاقسىنوۆ, مەرۋەرت وتەكەشوۆا سىندى كينونىڭ مىقتى جۇلدىزدارىمەن ارىپتەس بولدى... ول دا بولەك اڭگىمە, بولەك تاقىرىپ... بولاشاقتا جانات چايكينانىڭ تۆورچەستۆوسىن زەرتتەيتىن جاس بۋىننىڭ جۇگى بولار دەپ ۇمىتتەنەمىن.
مەنىڭشە, تۆورچەستۆولىق پورترەت جازعاندا ءوزىڭ جاقسى بىلەتىن ادام جايلى ءسوز قوزعاۋ قيىن... ويتكەنى سەن ونى كوپتەن بىلەسىڭ...
– شىنىڭدى ايتشى, سەن وتباسىندا باقىتتىمىن دەپ ايتا الاسىڭ با؟
چايكينا تاعى توسىلىپ قالدى.
– جوق, – دەدى.
ايەل رەتىندە «باقىتتى بولدىم» دەپ ايتا المايمىن... ال انا رەتىندە شۇكىر... ءۇش قىزىم بار... نەمەرەلەرىم بار. الايدا جاستىقتاس جار رەتىندە باقىتتى بولدىم دەپ ايتا المايمىن.
جانات كۇلگەندەي بولدى.
– ەگەر اللا تاعى دا ءومىر بەرسە, وسى قاتەمدى تۇزەر ەدىم...
...جانات ستۋدەنتتىك كەزدەرىن ءوزىنىڭ ومىرىندەگى باقىتتى كەزەڭدەر دەپ ەسەپتەيدى. ول راس. كۋرستاس دوستارى... الماحان, اجار, الما, ءشامشيا... جىگىتتەر دە شەتىنەن دارىندى, كىشىپەيىل. ونەر الىپپەسىنىڭ العاشقى قىزىعى دا, شىجىعى دا مول جىلدار... ەكىنشى كۋرستا جۇرگەندە اجار قۇربىسى تۇرمىسقا شىقتى. ايگىلى جازۋشى بەرقايىر ءامانشيننىڭ قىزى. ۇزىن بويلى, اققۇبا... ءسامبى تالداي قىز. ول 4-ءشى كۋرستاعى تۇڭعىشبايعا شىقتى. جانات تا قاراپ قالعان جوق. دون كيحوتتىڭ قاسىنداعى سانچو-پانساداي سەكەربەككە تۇرمىسقا شىقتى... شاشى ۇزىن, قالقاڭ قۇلاق سەكەربەك سۋىرىپسالما اقىندىعى بار, وتىرىستىڭ گ ۇلى بولعان. سونىمەن ۇيلەنۋ تويى الماتىدا دۇرىلدەپ ءوتتى... الايدا جاناتتىڭ ىشىندە, جانىندا, جۇرەگىندە ءبىر نارسە قالعان... ول ءالى ءبۇرىن اشىپ ۇلگەرمەگەن, بولماسا ۋاقىتى جەتىپ پىسپەگەن كوك ورىك, كوك ءتۇيىن – ماحاببات بولاتىن. كوك ءتۇيىن كەيىن ءپىستى... بۇل ومىردە ۋاقىتى جەتكەندە باسقا باعبان دا بولاتىنىن, بال شىرىنىن وزگە ادام دا جەۋگە بولارىن ءبىلدى... ول تەك كەيىن... ۆ.ەجوۆتىڭ «بۇلبۇلدار ءتۇنىن» ديپلومدىق جۇمىسقا دايىنداپ ءجۇرىپ, ونەردەگى سەزىمىنىڭ ومىردەگى سەزىمگە ۇلاسقانىن بايقاماي قالعان... ءيا, سولاي... سەزىم ءۇشىن سوتتاۋعا بولمايدى... مۇمكىن كەڭەستىك يدەولوگيا دا, ادامدىق, قوعامي مورال دا ولاردىڭ بۇل قىلىعىن قولداي قويماسى انىق... الايدا ءدال سول كەزدە جانات ءبارىن-ءبارىن باسقاشا سەزىنگەن... تاڭەرتەڭگى تاۋ سۋىنا ۇيقىلى وياۋ كەلىپ قويىپ كەتكەندە الدىمەن دەنەڭ ءدىر ەتە قالادى. سوسىن ءبىر جانىپ, ءبىر كۇيەسىڭ... جاعاعا شىعىپ, تاۋ بۇلاعىنان الىس اناۋ توبەنىڭ استىنا تۇسكەندە توڭعانىڭنان بۇكىل دەنەڭ قۇسەتتەنىپ كوگەرىپ سالقىنداي باستايسىڭ.... سەزىم دە كەيدە ءدال سولاي... ول تەك جاستىققا عانا ءتان ەرلىك, سەزىممەن عانا ساباقتاس ورلىك.
– جاڭىلىسپاسام, سەن ەكى مارتە وبلىستىق ءماسليحاتتا دەپۋتات بولدىڭ اۋ دەيمىن...
– ءيا, ەكى رەت.
ونەر ادامدارىنىڭ ساياساتتا جۇرگەندەرى جەتەرلىك. ءوزىمىز بىلەتىن تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ پەن قۇدايبەرگەن سۇلتانباەۆتىڭ «تاماشاعا» شىعۋى عاجاپ بولاتىن. ەكەۋى دە ول كەزدە ۇلكەن ساحنادان باسقا ەسترادا جانرىن دا جانداندىرا باستادى. ەكەۋىن ەل-جۇرت الاقانىنا سالدى. سول قۇدايبەرگەن دە دەپۋتات بولعان. الايدا كەي دەپۋتاتتار ەل-جۇرتتان بۇرىن ءوز قارا باستارىنىڭ جاعدايىن ويلاپ جۇرەدى. قولداعى مۇمكىندىگىن پايدالانىپ, پاتەر شارۋاسىن, ماشينا ماسەلەسىن شەشىپ الادى. ال جانات چايكينا قارا باسىنا ينەدەي دە جاقسىلىق جاساعان جوق. ءتىپتى ول تۋرالى ويلانباعان. ەكى مارتە ءوزى تانىمايتىن مۇگەدەك ەكى ايەلگە كومەكتەستى.
– سەن ورىس تەاترىندا دا وينادىڭ ەمەس پە؟
– ءيا, پاۆلودار وبلىستىق ورىس دراما تەاترىندا رەجيسسەر دميتري سۆيدەرسكي قويعان «ماريا ستيۋارتتا» وينادىم.
– مەن كورگەنىم جوق... ال رەتسەنزياسىن رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردان دا بايقامادىم. دەي تۇرعانمەن وزىڭە قالاي؟ ويناي الدىم دەپ ويلايسىڭ با؟
– ءيا, شامام كەلگەنشە وينادىم. كۇندىز-ءتۇنى دايىندالدىم دەسەم, وتىرىك ەمەس. باسقا ورىس اكتەرلەرى سوزدەرىن ەجەلەپ وتىرعاندا, مەن ءرولىمدى جاتتاپ الدىم. كورەرمەن ءتىپتى مەنىڭ ماريا ستيۋارتتى ويناعاندا قازاق اكتريساسى ەكەنىمدى ۇمىتىپ كەتەتىن.
جانات مەكتەپتى قازاقشا بىتىرگەنمەن, ورىسشا ويلايدى. مۇقيات تىڭداساڭ, سويلەگەنىندە قازاقشا اۋەزدەن گورى, ورىسشا ماقام باسىم...
– قازاقشا ايتقاندا سەن قازىر ۇلكەن اكتريساسىڭ. جاسىڭدى ايتىپ تۇرعانىم جوق. سەنىڭ ويناعان رولدەرىڭنىڭ كوبىن ايتامىن...
جانات ورنىنان كوتەرىلىپ, اشىق تۇرعان تەرەزەنىڭ الدىنا كەلىپ, ماعان ءبىر قىرىنان تۇردى. «سىرلى اياقتىڭ سىرى كەتسە دە, سىنى كەتپەگەنى» كورىنىپ تۇر. ءالى كۇنگە ءاجىمسىز. قوڭىرقاي ءجۇزى كوپتەن كۇنگە تيمەگەندەي بوزارعان سياقتى. كەزىندە قازاق ونەرىنە جالت ەتىپ ەنىپ, جاسىنداي جارق ەتكەن اكتريسانىڭ ويناعان رولدەرى بارشىلىق.
– سۇراعىمدى جالعاستىرا بەرەيىن. وكىنىشىڭ بار ما؟
– بار, – دەدى جانات!
– نەمەرەلەرىمدى انا تىلىنە ۇيرەتپەگەنىمە وكىنەمىن. قىزدارىم تۇرمىسقا شىققانعا دەيىن قازاق ءتىلىن ءتاپ-ءتاۋىر بىلەتىن. بىراق كۇيەۋلەرى قازاقي بولمادى. سوعان قىنجىلامىن. نەمەرەلەرىمە قازاقشا ەرتەگى ايتپاعانىما قينالامىن....
ول كوزىنە كەلگەن تاڭعى شىقتاي جاسىن ىركىپ الدى دا, كۇرسىندى...
– مەن ولىمنەن قورىقپايمىن. بىراق نەمەرەلەرىممەن دالادا, ساياباقتا, كوشەدە جۇرگەندە ولارمەن ورىسشا سويلەسكەنىمە قينالامىن...
– شىنىڭدى ايتشى... نەدەن قورقاسىڭ؟
– جالعىزدىقتان... اكتريسا رەتىندە مەن بايان, ەڭلىك, دجۋلەتتانى ويناماسىم انىق... الايدا... تاعى دا رەپيتيتسياعا قاتىسسام... تاعى دا ءرولىمدى ويلاپ جاتىپ ۇيىقتاپ كەتسەم... اتىپ تۇرىپ اسىعىس-ۇسىگىس جۇمىسقا جۇگىرسەم دەيمىن... سوسىن... ساحناداعى ارىپتەستەرىمە جامان ارىپتەس بولماسام دەپ قورقامىن. جالپى, مەن قورقاقپىن عوي... جانات چايكينا تاعى دا شىنىن ايتادى... دۇنيەدە قورىقپاعان ادامداردان قورقۋ كەرەك...
– راحمەت, جانات... سۇحباتىڭا, شىنىڭا, سىرىڭا... ساۋ بول!
جانات ەسىكتەن ءۇنسىز شىعا بەردى. ەسىكتى جاباردا ءسال كىدىرگەن. بىردەڭە ايتقىسى كەلگەن سىڭايلى. «جانات نە بولدى؟ تاعى دا قوسارىڭ بار ما؟» دەۋگە بولار ەدى... تاعى دا ونى-مۇنىنى ءسوز ەتۋگە بولاتىن. بىراق ۇندەگەنىم جوق. نەگە؟ ويتكەنى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى جانات چايكينا جايلى ءسوزدىڭ بۇل سوڭعىسى بولماسا ەكەن دەيمىن. لايىم سولاي بولعاي...
تالعات تەمەنوۆ,
قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى
