وسى ورايدا «جاڭا رۋمىن تولقىنى» رەتىندە تانىلعان رۋمىنيالىق رەجيسسەر كريستيان ءمۋندجيۋدىڭ «4 اي, 3 اپتا مەن 2 كۇن» ءفيلمى (2007 جىل) پوستكەڭەستىك ەلدەر ءۇشىن سونشالىقتى تانىس ورتاق تاريحىن ەش اسىرەلەۋسىز, نوستالگياسىز سالقىنقاندى بايانداۋىمەن تاڭعالدىرادى.
فيلمدە قوعام مىندەتتەگەن زاڭ كەسىرىنەن ءوز دەنەسىنە ءوزى يەلىك ەتە المايتىن, ءتىپتى قورعاي دا المايتىن ءالسىز توپتىڭ تىرشىلىك ءۇشىن ارپالىسى كورسەتىلگەن. تۇسىك جاساتۋ قاتارداعى ءۇي شارۋاسى سىندى كورسەتىلىپ, ءبىر-بىرىنە تىزبەكتەلگەن استىرتىن وقيعالار جاسىرىنىپ جالعاسىپ وتىرادى. وقيعا اياعى اۋىر بولىپ قالعان گابيتسە (لاۋرا ۆاسيليۋ) مەن قۇربىسى وتيليا (اناماريا مارينكا) ەكەۋىنىڭ جاتاقحاناداعى ابىر-سابىرىنان باستالادى. ىشكە بىتكەن شارانادان قۇتىلۋ ءۇشىن جاسىرىن تۇسىك جاساتۋدى ويلاستىرىپ, جەڭ ۇشىنان جالعاسا ءجۇرىپ بەبە (ۆلاد يۆانوۆ) ەسىمدى الدەبىر دارىگەردى تاۋىپ الادى. قۇپيا جۇرگەن جەردە ءسوزدىڭ از بولاتىنى بەلگىلى, بۇل تىنىشتىق قورقىنىشتى ودان سايىن زورايتا بەرەدى.
«4 اي, 3 اپتا مەن 2 كۇن» الەمىندە بارلىعى باياۋ جانە كەرى كەتىپ جاتادى. مۇندا ەشتەڭە جۇمىس ىستەمەيدى, قىل اياعى قاراپايىم تاكسي ۇستاۋ مەن قوناقۇيدى جالعا الۋدىڭ ءوزى عالامدىق ماسەلەگە اينالعان. ادامعا جان-جاقتان تىيىم سالعانى سونشالىق, مۇندا ەشكىم ەركىنەن تىس اتتاپ باسا المايدى, ءار بۇرىشتان قاراۋىتقان ۇرەي انە-مىنە باس سالاتىنداي. توتاليتار قوعام تاربيەلەگەن ادامدار وتە نەمقۇرايدى, جانسىز. قوعام ەكشەپ بەرگەن تار شەڭبەر اياسىندا شىر اينالعان كەيىپكەر ءوزى سىندى جاقتاستارىمەن عانا مامىلەگە كەلە الادى. ال قاتال ەگويزم مەن قوعامنىڭ زورلىق-زومبىلىققا قۇرىلعان ءتارتىبىنىڭ كولەڭكەسىندە قىلمىس جاسىرىن تۇردە جۇرە بەرەدى. سولاردىڭ اراسىندا قۇربان بولعان كىم؟ زاڭسىز تۇسىك جاساتۋعا ۇرىنعان گابيتسە مە, ءزابىر كورگەن كورگەن وتيليا ما, الدە جارىق دۇنيەمەن ەرتە قوشتاسقان شاقالاق پا؟ قايسىسىنىڭ قايعىسى اۋىر؟
وتيليانىڭ سۇيگەن جىگىتى مەن ونىڭ وتباسى – ميشەل فۋكو ايشىقتاعان «پاستورال بيلىك» وكىلدەرى. ياعني ەڭ جاقىن قىمبات ادامى – وتيلياعا قامقورلىق كورسەتىپ, ءوز تۇسىنىگىندەگى سالتاناتتى ءومىردى بىرگە ءسۇرىپ-اق كەلەدى. بىراق قاسىنداعى ادامنىڭ ىشكى جان تولقىنىسىنان, باسىنان نەندەي قيىندىقتار ءوتىپ جاتقانىنان, ءتىپتى ءدال الدىنداعى ادامنىڭ بىرنەشە مينۋت بۇرىن عانا زورلىق كورىپ كەلىپ وتىرعانىنان مۇلدە بەيحابار جانە بىلۋگە ىنتالى دا ەمەس. باستىسى, قوعام بەلگىلەپ بەرگەن «قاسيەتتى تارتىپتەن» اتتاماسا بولعانى – ءيا, تۇسىك جاسالماۋى قاجەت, قىز بالا اراق-شاراپ ءىشۋ, تەمەكى تارتۋ سىندى جامان ادەتتەردەن بويىن اۋلاق ۇستاۋى ءتيىس. ال قاسىڭدا جۇرگەن ادام نەگە جازا باستى, نەگە ءىشى قان جىلاپ تۇر, تىعىرىقتان قالاي شىعادى؟
ەكى وكپەسىن قولىنا الىپ جۇگىرىپ جۇرگەن وتيليا بار ءومىرىن توزاققا اينالدىرعان ەكى كۇندە بارىنە ۇلگەرەدى, بارىنە جەتەدى, ءبارىن قۇتقارادى. توزاق وتىنىڭ قات-قابات ەسىكتەرىن ارالاي كەلە قۇربىسىنا: «ەندى مۇنى ەشقاشان ەسىمىزگە تۇسىرمەيىك», دەيدى. فيلم وسىلاي اياقتالادى, قوناقۇيدە قوعام قىلمىسىن جاسىرعان ەكەۋدىڭ جاڭا ءومىر پاراعى وسىلاي باستالادى. بىراق بۋحارەستىڭ ەڭسەسى ءبىر كوتەرىلمەيتىن كۇڭگىرت كوشەلەرى مەن القام-سالقام جۇپىنى تىرشىلىگى الدا تاعى قانداي سىي ازىرلەپ تۇرعانى بەيمالىم ەدى.
ايگىلى فرانتسۋز فيلوسوفى ميشەل فۋكو XII عاسىردا فيلوسوف پەر ابەليار مەن ونىڭ شاكىرتى ەلويزانىڭ نەكەسىز قوسىلعان باقىتسىز وقيعاسىن مىسالعا كەلتىرەتىنى بار. شىركەۋ تۇسىنىگى بويىنشا ادەپتەن اتتاعان ەكەۋ اياۋسىز جازالانادى. ابەليار كاستراتسيا جازاسىنا تارتىلعان بولسا, ەلويزا موناستىرعا جابىلدى. وسىلايشا كۇنالى ىسكە تويتارىس بەرە وتىرىپ, جازالىلاردى ەل ىشىنەن الاستاعان بيلىكتىڭ قاراڭعىلىعى ترانسفورماتسيالانعان تۇردە بۇگىنگى قوعامىزدا ءالى دە كورىنىس تاۋىپ كەلە جاتقانىنا سەنگىڭ كەلمەيدى.
كۇنى كەشە «ايكا» ءفيلمى دە كانن كينوفەستيۆالىندە جۇلدەگەر فيلمدەردىڭ قاتارىنان كورىنگەندە كورەرمەن نەگە قۋاندى؟ كينوسىنشىلار رەجيسسەردىڭ ايەل بەينەسىن جاساۋدا فيلمدەگى باستى كەيىپكەرلەردىڭ گەندەرلىك مىنەز-قۇلقىن ەتنوستىق پسيحولوگيا مەن يدەولوگيالىق جۇيە تۇرعىسىنان باتىل الىپ شىققانىن جوعارى باعالاعان ەدى. ويتكەنى فيلمدە سىرتتاي بايلىق پەن مولشىلىققا كەنەلگەن الپاۋىت قالانىڭ وزبىرلىق دەندەگەن ءومىر ءسۇرۋ جۇيەسى مەن جۇدەۋ تۇرمىسىندا قورلانعان, قاجىعان ايەلدەردىڭ تاعدىرى كوتەرىلەدى. رەسەيلىك زەرتتەۋشى ن.ي.ياكوۆلەۆا قوعامداعى كينونىڭ الەۋمەتتىك ورنىن سارالاي كەلە, «گەندەرلىك تەحنولوگيالار گەندەرلىك بەينەلەردى, گەندەرلىك ستەرەوتيپتەردى كورسەتۋ, ۇيرەتۋ, قايتالاۋ, ولاردى مەڭگەرۋ ارقىلى تۇلعانىڭ الەۋمەتتەنۋ بارىسىنا ۇلكەن اسەرىن تيگىزەدى. وسىنداي ماڭىزدى گەندەرلىك تەحنولوگيالاردىڭ ءبىرى – كينو», دەيدى. وسى تۇرعىدان الىپ قارايتىن بولساق, كانن كينوفەستيۆالىنىڭ جۇلدەگەرى اتانعان قوس كينو تۋىندىنىڭ دا ورتاق تۇسى – ءومىردىڭ بوياماسىز شىندىعىن كورسەتە الۋىندا, مىڭجىلدىقتار بويى قالىپتاسقان وزبىر جۇيەنى جالتاقتاماي اشكەرە ەتۋىندە بولسا كەرەك.
