رۋحانيات • 29 مامىر، 2020

«مەن – قازاقپىن مىڭ ءولىپ، مىڭ تىرىلگەن...»

208 رەت كورسەتىلدى

كەڭەس وداعىنىڭ كەرەگەسى قاۋساپ، شاڭىراعى ورتاسىنا تۇسكەنىنە دە وتىز جىلعا جۋىق ۋاقىت بولدى. الايدا قازاق حالقىنىڭ بۇل يمپەريا قۇرعان توتاليتارلىق جۇيەدەن كورگەن قورلىعى مەن تارتقان تاۋقىمەتى ۇلت جادىنان ۇمىتىلماق ەمەس. ادام ايتسا سەنگىسىز الاپات اشتىق پەن سايا­سي قۋعىن-سۇرگىننىڭ، تاركىلەۋ مەن كۇشتەپ ۇجىمداستىرۋدىڭ، وتىرىق­شىلداندىرۋدىڭ كەسىرىنەن ۇلى دالا ۇلاندارىنىڭ ۇلەسى كەمۋ­دىڭ ۇستىنە كەمي بەردى. دەرەكتەر 1879-1939 جىلدار ارالىعىندا ۇلتىمىزدىڭ سانى 5 ملن ادامنان 2 ملن 300 مىڭ ادامعا دەيىن ازايعانىن ايتادى.

كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس، «ەQ»

ءبىر كەزدەرى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ كوزىن جويۋعا بار ىنتا-جىگەرىن سالعان اقش گەنەرالى فيليپ شەريدان «بيزون اۋلاۋشىلار تۇراقتى ارميانىڭ وتىز جىلدا اتقارماعان ءىسىن اتقارىپ، ۇندىستەر ماسەلەسىن شەشۋگە قوماقتى ۇلەس قوستى» دەسە، وسى ەلدىڭ پولكوۆنيگى ريچارد دودج «اۋلانعان ءار بيزون – ۇندىستەردىڭ ولىمىمەن پارا-پار» دەپ اشىعىن ايتادى. ۇندىستەردىڭ وسىناۋ قارالى تاعدىرىنا ۇقساس تاۋقىمەت الاش جۇرتىن دا اينالىپ وتكەن جوق. ۇجىمداستىرۋ دەيتىن ۇلى قاسىرەت سويسا ەتى، ساۋسا ءسۇتى، ءتۇبىتى باستىرسا كيىز، تەرىسىن يلەسە قايىس بولعان قازاقتىڭ ءتورت ت ۇلىگىن تۇگەل تارتىپ الىپ، قولدان اشتىق جاسالدى.

اينالدىرعان ون جىلدا ەلدىڭ ەڭسەسىن تىكتەتپەگەن ەكى بىردەي اشتىق­تى باستان كەشتىك. وسىلايشا 1919-1922 جىلدارداعى اشتىق 1،5 ملن وتان­دا­سى­مىزدىڭ ءومىرىن قيسا، 1931-1933 جىلدارى تاعى 2،5 ملن ادامنىڭ تاعدىرىنا بالتا شابىلدى. «شاش ال دەسە باس الاتىن» شولاق بەلسەندىلەردىڭ «اسىراۋ سىلتەۋ بولماسىن، اشا تۇياق قالماسىن» دەپ ۇرانداتقانىن قايتەرسىز؟!

حوش. نەمىس فيلوسوفى ۆيلگەلم نيتسشە «تۇڭعيىققا ۇڭىلگەن سايىن، تۇڭعيىق سىزگە ۇڭىلە باستايدى» دەۋشى ەدى عوي. قازاقتىڭ قاتپار-قاتپار قارالى تاري­حىنا ۇڭىلگەن سايىن، نيتسشە ايتقان ءبىر ءتۇپسىز تۇڭعيىق وزىمىزگە ءۇڭى­لىپ تۇرعانداي قىمتىرىلامىز كەلىپ. قى­ناداي قىرىلعان جازىقسىز جانداردىڭ رۋحى رازى بولسىن، بۇگىنگى ۇرپاق سول ازاپتى جىلداردى ۇمىتپاسىن دەپ ەلىمىزدىڭ بىرنەشە قالاسىنا ەسكەرتكىش تۇرعىزدىق. نۇر-سۇلتاندا «1932-1933 جىلدارداعى اشارشىلىق قۇرباندارىنا تاعزىم» مونۋمەنت ەسكەرتكىشى، پاۆلوداردا «ماڭگى ەسىمىزدە» ەسكەرتكىشى، الماتىدا قولا مەن گرانيتتەن قۇيىلعان «انا» مونۋمەنتى بوي كوتەردى. وكىنىشتىسى سول، سان ءتۇرلى ساۋدا ورىندارىنىڭ مەكەنجايىن جاتقا بىلەتىن تۇرعىندار اشارشىلىق قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىشتەرگە كەلگەندە كۇمىلجىپ قالادى. قول جا­يىپ، دۇعا جاساۋ بىلاي تۇرسىن، ونداي ەسكەرتكىشتەردىڭ بار-جوعىنان دا بەيحابار.

وتكەن كۇنگە وكپە كوپ، وكىنىش تە از ەمەس. سوندىقتان بولاشاقتى بولجاماس بۇرىن، كەشەگى تاريحقا تاعزىم ەتۋدى ۇيرەنسەك ەتتى. ء«ولى رازى بولماي، ءتىرى بايىمايتىنىن» بىلمەيمىز ەمەس، بىلەمىز. سوندا دا بولسىن بىلمەگەندەي ءومىر سۇرەمىز...

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلەنگەن ەرلىك

ايماقتار • بۇگىن، 13:22

قاراشادا كۇن سۋىتادى

اۋا رايى • بۇگىن، 11:59

پنەۆمونيادان تاعى 5 ادام كوز جۇمدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:35

قاۋىپتى ىندەتكە قارسى قامدانىس

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 07:40

ۇقساس جاڭالىقتار