رۋحانيات • 28 مامىر، 2020

جاڭا فورماتتاعى جىر كەشى

96 رەت كورسەتىلدى

جۋىردا ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كمتيۋ جانە اباي اتىنداعى قازۇپۋ ۇيىمداستىرۋىمەن اقىن تولەگەن ايبەرگەنوۆتىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان «و، ادامدار، بىرگەمىن مەن سەندەرمەن!» اتتى ادەبي تانىمدىق كەش ءوتتى. كەشكە اقىننىڭ قىزى ف.ع.ك.، دوتسەنت سالتانات ايبەرگەنوۆا قاتىسىپ، ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى. بەلگىلى اكتەر ب.ەسەناليەۆ اقىن ولەڭدەرىن وقىدى، تانىمال انشىلەر س.جانپەيىسوۆا، گ.سارينا، ءا.بەكارىستانوۆ، ءا.ءومىروۆ، ا.كوشەروۆ اقىن ولەڭدەرىنە جازىلعان اندەردى ورىندادى، اباي اتىنداعى قازۇپۋ پروفەسسورى الپىسباي تاماەۆ، نوكىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى ءا.نايزاباەۆ تولەگەن شىعارماشىلىعىنا عىلىمي تالداۋ جاسادى. ش.ەسەنوۆ اتىنداعى كمتيۋ دوكتورانتى ب.جايلاۋ ارناۋ ولەڭ وقىدى. كەش سوڭىندا ستۋدەنت-جاستار ت.ايبەرگەنوۆ ولەڭدەرىنەن كوركەم ءسوز وقىدى. تىكەلەي ەفيردە قىرعىزستاننان، وزبەكستاننان، قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن عىلىم مەن مادەنيەت سالاسى وكىلدەرى قاتىسىپ، اسەرلەرىمەن ءبولىسىپ وتىردى.

قازاقتا: ء«ار پاتشانىڭ تۇسىندا ءبىر سۇرقىلتاي» دەگەن ءسوز بار. اكادەميك رابيعا سىزدىقتىڭ تۇسىندىرۋىنشە، سۇرقىلتاي، دۇرىسى سۇرعالتاي ء«بىلىمدى، وقىمىستى ادام» دەگەندى بىلدىرەدى ەكەن، ءار پاتشانىڭ وزىنە لايىق اقىل-كەڭەس بەرىپ، جول سىلتەيتىن سۇرقىلتايى بولادى دەگەن ءسوز. ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ «سۇرقىلتايى» بۇگىنگى كۇنى ءومىرىمىزدىڭ ءبىر بولشەگى بولىپ بارا جاتىرعان ينتەرنەت-تەحنولوگيا دەسەك، قاتەلەسە قويماسپىز.

ستاتيستەردىڭ كورسەتۋىنشە، فەيسبۋكتى پايدالاناتىندار سانى قازاقستاندا 2 ملن-نان اسىپ تۇسسە، ينستاگرام جانكۇيەرلەرى 1،5 ملن-عا جەتىپ جىعىلاتىن كورىنەدى. بۇدان 2-3 جىل بۇرىن «اقپاراتتىق تەحنولوگيا»، «تسيفرلاندىرۋ»، «ۆيرتۋالدى كەڭىستىك» دەگەن ۇعىمدار ءبىز سياقتى «گۋمانيتارلار» ءۇشىن الىستاعى، قولجەتىمسىز الەم بولىپ كورىنسە، قازىر ۆيرتۋالدى الەمنىڭ ءتۇرلى بەلگىلەرى وي-سانامىزدى جاۋلاي باستاعانىن ەرىكسىز مويىنداۋعا تۋرا كەلەدى.

قازاقتىڭ تاعى ءبىر دانا ءسوزى: «جەتى جاماندىقتىڭ دا ءبىر قايىرى بار» دەگەن. بۇكىل ادامزات بولىپ اتى جامان دەرتپەن ارپالىسقانىمىزعا ەكى ايدىڭ ءجۇزى بولىپتى. ۇيقاماقتىڭ (ماڭعىستاۋدا «مىرزاقاماق» دەگەن نۇسقاسى بار) ەرىكسىز تۇتقىنى بولعان ەكى ايدا ادامدار قايتا تۇلەگەن فەنيكس سياقتى، ومىرگە الدەقايدا باسقاشا كوزبەن قاراي باستاعانداي سەزىلەدى.

ادامدار ءبىر-ءبىرىن، قىزۋ تىرشىلىكتى، تابيعاتتى ساعىنىپ ويانعانداي. قازاق پوەزياسىنا وزگەشە ءورىس، تىڭ تىنىس، رۋحاني توڭكەرىس  الا كەلگەن ايتۋلى اقىن تولەگەن ايبەرگەنوۆتىڭ شىعارماشىلىعىنا ارناپ،  اقتاۋداعى ش.ەسەنوۆ  ۋنيۆەرسيتەتى مەن الماتىداعى اباي اتىنداعى قازۇپۋ بىرىگىپ ۇيىمداستىرعان «و، ادامدار، بىرگەمىن مەن سەندەرمەن!» اتتى ادەبي تانىمدىق كەش سونداي ۇلى ساعىنۋدىڭ ءبىر كورىنىسى بولدى. سەبەبى تولەگەننىڭ ءوزى: «ساعىنىش جايلى قايتادان تولعاۋ بولار دا بالكىم قولايسىز، دەگەنمەن، جانىم، كوگىلدىر دۇنيە ساعىنباعاسىن ارايسىز. ومىردە مىناۋ ساعىنباعاندار باقىتسىز، باقسىز، تالايسىز، قازاقتىڭ جىرى ابايسىز...» دەپ كۇللى دۇنيەگە ساعىنىشىن تاۋىسا الماي، ساعىنىشتىڭ قۋاتىنان جانىپ كەتكەن، ەرتە ۇزىلگەن ەرەكشە اقىن عوي.

ارينە، «زامانىنا قاراي امالى» دەگەندەي،  كەشىمىز ZOOM جۇيەسىندە جانە فەيسبۋك جەلىسىندە تىكەلەي ەفيردە ءوتتى.  

كەشتىڭ باس قوناعى، اقىن: «ۇيلەندىم. بالالىقتان ءىز قالمادى، جاڭا ءومىر قول بۇلعادى بىزگە الداعى. ومىرگە سەن كەلدىڭ دە، گ ۇلىن جاردى، مەنىڭ جاس سەميامنىڭ قىزعالداعى»، – دەپ، العاشقى اكەلىك جىرىن ارناعان تۇلابويى تۇڭعىشى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، دوتسەنت سالتانات ايبەرگەنوۆا بولدى.

قازاقستاننىڭ، قىرعىزستاننىڭ، وزبەكستاننىڭ مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرى، ايبەرگەنوۆتانۋشى عالىمدار، اقىندار، ۇلىق پوەزيانىڭ جانكۇيەرلەرى «ۆيرتۋالدى الەمنىڭ» ولەڭ اتتى مارتوبەسىندە مارتەبەلى جيىن وتكىزدىك. راس، «زاماننىڭ ءتۇزۋ كەزى» بولعاندا، تولەگەن اقىننىڭ جىر كەشى مۇنارالى ماڭعىستاۋدىڭ تورىندە، «كوشەلەرىندە بوياۋلار شىركىن مول قانداي، قۇداي دا بولساڭ، قاراي المايسىڭ تولعانباي. جان-جاعى تولقىن، تەرەزەسىنەن تەڭىزگە، سەكىرىپ كەتسە بولعانداي»، –  دەپ تولەگەن جىرلاعان اقشاعالالى اقتاۋدىڭ سالتاناتتى سارايلارىنىڭ بىرىندە دۇبىرلەپ ءوتىپ جاتار ەدى.

ساۋلە جانپەيىسوۆاعا «اققايىڭداردى» ايتقىزىپ، گۇلميرا ساريناعا «ساعىنىشتى» سالعىزىپ، بايعالي ەسەناليەۆتىڭ ورىنداۋىندا  «اقىندىق»، ء«بىر جەتسە مەنىڭ اجالىم جەتەدىنى» تىڭداپ، ءاسانالى كوشەروۆتىڭ «اقەركە اقجايىقتى» ايتقان اسەم ۇنىنە ەلتىپ وتىرماس پا ەدىك. سول كەزدە  ءابدىرايىم ءومىروۆ اقىن اعاعا ارنالعان «تولەگەنمەن سىرلاسۋ» ءانىن سىزىلتسا، جاس اقىن باقتىباي جايلاۋ: «قاۋىشتى كاسپيىنە ساعىنىشپەن، جۇرەكتەگى جانارتاۋ-جارىلىسپەن.

تەڭىز دە تەبىرەنىپ، قارسى الدى ۇلىن،

كورەتىن ساعىنىشتىڭ زاڭىن ۇستەم…» –  دەپ ولەڭ وقىر ەدى.  تولەگەن ايبەرگەنوۆتىڭ كۇيەۋ بالاسى، اقىن باۋىرجان جاقىپوۆتىڭ ارناۋ ولەڭىن تىڭداۋدىڭ دا ءساتى تۇسەر ەدى. اقىننىڭ ساعىنىشتى جىرىنا سۋساعان ماڭعىستاۋ ءبىر سەرپىلىپ قالار ەدى… بىراق ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 15 مامىرى كۇنى اقىن ولەڭدەرى ءبىر ماڭعىستاۋدى ەمەس، ەكى ميلليون كورەرمەنى بار فەيسبۋكتى سىلكىنتتى. 820 ادام فەيسبۋك پاراقشاسىندا كەشىمىزدىڭ  كۋاسى بولىپ، ZOOM جۇيەسىندە 30 ادام تىكەلەي قاتىسىپ، پىكىر ءبىلدىرىپ، سۇراق قويىپ وتىردى.  

كەشتە اقىننىڭ پەرزەنتى ءارى اقىن شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋشى رەتىندە سالتانات ايبەرگەنوۆا اكەسى تۋرالى تىڭ ەستەلىكتەرمەن ءبولىستى:

– تالانتتى اقىن – ۇلتتىڭ بولمىسى. بىراق بۇل باقىت كەز كەلگەننىڭ قولىنا تۇسە بەرمەيتىنى بارشامىزعا ايان. كوبىنە تالانتتار ونەرمەن عانا ءومىر ءسۇرىپ، عۇمىرىن سوعان قيادى، ونىڭ دا ناتيجەسى ايان: شەككەن شىنايى ازاپ، جان قۇلشىنىسى بەكەرگە كەتپەيدى – مۇراڭ ماڭگىلىك سورەسىنە قويىلادى.  مەنىڭ اكەم تولەگەن ايبەرگەنوۆ تە – سونداي مۇراسى  كەلەر ۇرپاققا امانات بولىپ قالعان اقىنداردىڭ ءبىرى. اقىن ءومىرى ۋاقىتپەن، زامانا ەكپىنىمەن ولشەنبەيدى. ولار ءار ۇرپاقپەن بىرگە جاسايدى. مەن مۇنى اكەم بولعاندىقتان ەمەس، ارتىندا قالدىرعان شاعىن بولسا دا سالماعى زور شىعارماشىلىعى ارقىلى ايتىپ وتىرمىن، – دەيدى سالتانات تولەگەنقىزى.

اقىننىڭ ءومىرى دە، ولەڭى دە جۇمباق الەم، سول الەمنىڭ ۇزىك سىرلارىن باسقا ەمەس، اقىننىڭ پەرزەنتىنىڭ اۋزىنان تىڭداۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت. اقىن ولەڭدەرىنىڭ شىعۋ تاريحى ارقايسىسى ءبىر عاجاپ ەرتەگىدەي. سالتانات ايتقان ۇزىك سىرلاردىڭ ىشىنەن «سىر» ولەڭىنىڭ تۋ تاريحى كادىمگى «مىڭ ءبىر تۇنگە» بەرگىسىز، اناۋ-مىناۋ كوركەم اڭگىمەگە سۇرانىپ تۇرعانداي.

– مامام مەن اكەم ءبىر كۋرستا وقيدى، كەيدە ساباققا بىرگە دايىندالادى. ول

كەزدە كىتاپتىڭ دا تاپشى كەزى. ەكەۋىنىڭ دە ءبىر-بىرىنە دەگەن كوڭىلدەرى تازا، ارالارىندا ۇلكەن سىيلاستىق، دوستىق بار. نەگە ەكەنى بەلگىسىز، جازعى دەمالىستان اكەم كوڭىلسىز ورالادى. ەشتەڭەگە ونشا زاۋقى جوق.  مامام نە بولعانىن سۇراۋعا باتا المايدى، بىراق ءبىر سىر بار ەكەنى انىق. ءبىر كۇنى اكەم وزىنەن-ءوزى: ء«ۇرنيسا، مەن ساعان ايتا الماي جۇرگەن ءبىر سىرىم بار ەدى»، –  دەي بەرگەندە، مامامنىڭ جۇرەگى زۋ ەتىپ، «تىڭداۋ كەرەك پە، جوق پا؟»   دەگەن وي ساپ ەتە قالادى. نە دە بولسا، بىلەيىن دەپ، ء«يا، ايت!» – دەيدى. اكەم بىردەن بايانداۋعا كوشەدى: «مەنىڭ اكەم كەزىندە تۋعان جەرىندە سەگىز ق ۇلىپتى ۇستاعان ابىرويلى كىسى بولعان. سول باستىق بولىپ تۇرعاندا، ناعاشى جۇرتىم الىمبەتوۆتەرمەن جاقسى ارالاسقان.


سەن ول كىسىنىڭ اتىن ەستىدىڭ بە، جوق پا، مويناقتاعى بالىق زاۆودىنىڭ باستىعى بولىپ قىزمەت اتقارعان.   سول كىسىنىڭ مەنەن جاسى ءسال كىشىلەۋ داريعا دەيتىن
قىزى بولاتىن. ءبىز ونى داشا دەپ اتايتىنبىز. سول داشانى   ماعان ايتتىرماقشى بولادى. ءسويتىپ جۇرگەندە مەنىڭ اكەم قايتىس بولىپ كەتتى دە، مەن جەتىم قالدىم. تۇرمىسىمىزدىڭ تومەندىگىنەن، ونجىلدىقتى بالالار ۇيىندە ءبىتىردىم.   بيىل سول قىزدان دامەلەنىپ   اۋىلعا بارسام، ول ءبىر ءىرى قىزمەتتە ىستەيتىن كىسىنىڭ بالاسىنا تۇرمىسقا شىعىپ كەتىپتى. مەن ول قىزدى ۇناتاتىنمىن، بىراق   اشىپ ءسوز ايتقان ەمەسپىن. ەستىگەندە، ءىشىم وتتاي جاندى. بۇل جەردە بارىنە تاعدىر كىنالى شىعار.   ءوزىم جەتىم بولعان سوڭ، باتىلىم بارىپ حات تا جازا المادىم»، – دەپ كۇرسىنەدى. مامام ەشتەڭە دەمەي، ىشىنەن ايايدى دا، بىراق بىلدىرتپەيدى.


ارادا جىلدار ءوتىپ وقۋدى بىتىرەر شاق تا جاقىندايدى. قالتقىسىز دوستىق بارا-بارا ماحابباتقا ۇلاسىپ   انام ەكەۋى وتاۋ قۇرادى. داريعا جونىندەگى تاقىرىپ سودان كەيىن قوزعالمايدى. بىردە مامام مەن اكەم تاشكەنتتە تۇراتىن كىشى ناعاشىسىنىڭ ۇيىنە قوناققا بارادى. كىشى ناعاشى دەپ وتىرعانىمىز – داريعانىڭ اكەسىنىڭ ءىنىسى. ول كىسىنىڭ ايەلى – بەلگىلى عالىم، جازۋشى ءازيزا نۇرماحانوۆا.   سول ءازيزا اپامىزدىڭ ۇيىنە داريعا دا كۇيەۋى وراقپەن بىرگە كەلەدى. داريعانى كورگەندە اكەم   بالالىق شاعى ەسىنە ءتۇستى مە، جوق الدە بوزبالا شاقتاعى سەزىم قىلاڭ بەردى   مە، كوڭىلدەنىپ سالا بەرەدى.  ەستەرىنە وتكەن-كەتكەندى الىپ ەكەۋى دە ءماز-مەيرام. داستارحان باسىندا مۇحامەتقالي اعا دا داريعانىڭ كۇيەۋىنەن ىڭعايسىزدانعان بولۋى كەرەك، «مىنا جىگىت
ءبىزدىڭ جيەن، اتى تولەگەن»، – دەپ تانىستىرادى.

داريعانىڭ كۇيەۋى ءبىر سالماقتى ادام ەكەن. اكەمدەر كوپ ۇزاماي، الماتىعا دا كوشىپ كەلەدى.   كوشىپ كەلدى دەگەن اتى بولماسا، ءالى ءۇي دە الا قويماعان. سول ءۇي ىزدەۋ قامىندا جۇرگەندە، داريعا دا اناسىمەن، ىنىسىمەن الماتىعا قوناققا كەلگەنىن ەستيدى.   ول كەزدە ءۇي دە تابىلا قويا ما، ارەڭ دەگەندە الاتاۋ دەگەن جەردەن (قازىرگى   بايسەيىتوۆ پەن اباي كوشەسىنىڭ وڭ جاق بەتى) ءۇي تابىلىپ، سونى ساتىپ الىپ، كىرگەن كۇنى داريعالاردى قوناققا شاقىرسا، ولار اۋىلدارىنا قايتىپ كەتىپ قالعان ەكەن. بۇعان اكەم قاتتى قينالىپ قالادى دا،   سودان بىرەر كۇندە «سىر» دەگەن ولەڭىن جازادى.

        قۇم باسقان مەڭىرەۋ شولدەردە،

اتىلىپ قالعان ارمانداي،

       سەن جاقتان توعىز تولعاندا اي،

توقتادى حاتتار ورمانداي.

 

توقتادى حاتتار مەرتىگىپ،

   قاناتى سىنعان كەپتەردەي،

بۇراۋى تۇسپەي شەرتىلىپ،

  ءۇزىلىپ كەتكەن شەكتەردەي...

 

    جانىما قاپ ەڭ جاقىن بوپ،

  جۇرەكتە بۇگىن سىزداۋ كوپ.

        مەن بولسام، كەتتىم اقىن بوپ،

   ازىراق باقىتسىزداۋ بوپ، -

دەپ، اقىندى اھ ۇرعىزعان ارماندى ارۋدىڭ «سىرى» وسىنداي ەكەن!تولەگەن شىعارماشىلىعىندا ماڭعىستاۋ تاقىرىبى ايرىقشا. اقىننىڭ شامشىگە ارناۋىندا: «قوينىنا سۇقسىر جاسىرعان شالعاي كول جاعاسىنداعى جەكەندەي، بۇل ءوزى ءبىزدى ىنتىزار قىلعان مەكەن عوي. تابانىن مىناۋ مۇنايعا باسقان مۇنارالارعا قاراشى، اسپان دەگەنىڭ قاشىق تا ەمەس ەكەن عوي..» – دەپ جىرلاعان، «كەزىم مەنىڭ! جاتىرسىڭ جىراقتى اشىپ، قىزىل گۇلدى بارادى قىر اپ قاشىپ.

جيىرماسىنشى عاسىر ءجۇر ماڭعىستاۋدا، مۇنارالار باسىنا شىراق تاسىپ!»  –  دەپ تولعانعان، «مەن قارا ءتوسپىن، قايعىدان باقىت جاساعان، شاتىرلاپ جاتقان نايزاعايلى اسپان بوساعام، مەن جارىق جەرمىن جاڭعىرىقتارعا ءۇن قوسقان، توبەمدى كورسە ءتۇن قاشقان!» –  دەپ شامىرقانعان، «قاتەلەسسەڭ تارتىپ وتىرعان كۇيىڭنەن، كەرىلدەسىپ قالادى ەكەن ادايلار. شاقىرتىپ الىپ ارۋ قىزدارىن سونان سوڭ، بارماعىنان وت وينار، كۇي سۇرايدى ەكەن اتويلار»، –  دەپ تامسانعان جىرلار اقىننىڭ وسىناۋ قاستەرلى مەكەنگە دەگەن شەكسىز ماحابباتىن تانىتسا كەرەك. بۇل جىرلار قازىرگى ماڭعىستاۋ جاستارىنىڭ ءانۇرانىنا اينالعان.

اقىننىڭ شامشىمەن بىرگە ماڭعىستاۋعا كەلۋى ءوز الدىنا ءبىر قىزىقتى حيكايا. 55 جىل وتسە دە ماڭعىستاۋدىڭ ويى مەنەن قىرىندا اڭىزى ءالى وشكەن جوق.

«كوكىرەگى تولى كۇمبىر جىرلارى قوڭىراۋلاتقان» (فاريزا) تولەگەن اقىن مەن ءان پاتشاسى ءشامشى كەلگەندە، ماڭعىستاۋ ەلى توبەلەرىنە كوتەرگەن، وتەجان الشىنباەۆ، تاناش مەڭدىباەۆ، شۇكىرباي اسانوۆ، لازار ەلمۇحانبەتوۆ، ءىزباسار شىرتانوۆ، جەتىباي جىلقىشيەۆ ت.ب. جانى جايساڭ جىگىتتەر اقىن مەن ءانشىنىڭ جانىندا جۇرگەن. شەۆچەنكو (اقتاۋ)، وزەن، جەتىباي، تاۋشىقتا بولىپ، ماڭعىستاۋدىڭ ويى مەن قىرىن جاڭعىرتىپ ولەڭ وقىعان، ءان سالعان. تولەگەننىڭ:

    تاۋشىقتىڭ سانسىز تاۋىندا

   تۇلپارلار قالدى اقتابان.

جايىقتىڭ جاعالاۋىندا

قاراعاي قالدى قاپتاعان.

 

قارادىم كوككە كەزەلگەن

 مۇنارالارعا ءمىز باقپاي،

جەتىباي مەنەن وزەننەن

      شاتىرلاپ ءوتتىم تۇزگى وتتاي،

– دەگەن ەرتە كوكتەمنىڭ نايزاعايىنداي جارق-جۇرق ەتكەن جاسىن جىرلارى سوندا تۋعان. ماڭعىستاۋدىڭ ويىنداعى شىنجىر تورتكۇلدىڭ باسىندا دا گۋلەگەن جيىن بولعان، «تۇزگى وتتاي» شاتىرلاعان ولەڭدەر وقىلعان. سول وتتاردىڭ جاڭعىرىعى «ۇرعان» وسى ءوڭىردىڭ پەرزەنتى، ايتۋلى ايت-مان (سۆەتقالي) اقىن: «كوگىلدىر قىردىڭ قاناتىن كەرەگەم كەرىپ، تىراۋلاپ تىرنا باستاعان توبەدەن جورىق. مۇنارالى قىردىڭ جۇپارى بۇرق ەتتى ءبىر كۇن، الماتى جاقتان ءشامشى مەن تولەگەن كەلىپ...» دەپ جىر توككەن. ء«ان قالدى تۇنگى اققۋدىڭ سۇڭقىلىندا اققان، جىر قالدى تالدىڭ بۇرىندە كىرپىگىن قاققان. تولەگەن-جىر مەن ءشامشى-انگە ەلىتىپ سوندا، ءسابي ەك بىزدەر بەسىكتە بۇلقىنىپ جاتقان» دەي كەلىپ: ء«ان مەن جىر بولىپ ءبىز ەندى تولعانامىز دا، قارايمىز تولقىپ مۇنارلى سار دالامىزعا. باستايمىز سوسىن ساپاردى – جالعانامىز دا، تولەگەن مەنەن شامشىدەن قالعان اڭىزعا» دەپ ءوزى تۇيىندەگەندەي، ول تولەگەن-جىردىڭ رۋحى قالعان  شىنجىردا 4 توم پوەزيالىق جيناق دۇنيەگە كەلتىرىپ، ونىڭ ىشىندە بىرنەشە جىرىن تولەگەنگە ارناعان.

تولەگەن-جىر ءتارىزدى تۋىسقان قاراقالپاقستان ەلىنەن اتامەكەن ماڭعىستاۋىنا شالدىعىپ جەتكەن، تولەگەن جىرلارىنا ورانىپ، سابىلىپ جەتكەن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى مارقۇم راحمەت اياپبەرگەنوۆ تولەگەننىڭ تۇتاس پوەزياسىن جاتقا وقىپ، تۇما بۇلاقتىڭ تۇنىعىنا بويلاپ، كەيىن تولەگەن ايبەرگەنوۆ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان زەرتتەۋ ەڭبەك جازعان.

        القيسسا، جىر كەشىمىزگە قايتا ورالايىق...

الەۋمەتتىك جەلىنى جاڭعىرتىپ تولەگەن ولەڭدەرىنە جازىلعان اندەر ورىندالدى. اقىن جىرلارى وقىلدى. ەستەلىكتەر ايتىلدى. پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، دوتسەنت الپىسباي تاماەۆ تولەگەن ولەڭدەرىنىڭ تەكستولوگياسى، تارازدان عالىم ءالىمباي نايزاباي تولەگەنتانۋداعى وزەكتى ماسەلەلەرى تۋرالى عىلىمي ويلارىن ورتاعا سالدى. 

كەشتىڭ سوڭىندا اباي اتىنداعى الماتى ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى، ف.ع.د.، پروفەسسور، اكادەميك ر.سىزدىقتىڭ شاكىرتى قالبيكە ەسەنوۆانىڭ ءسوزى تالايلاردىڭ جۇرەگىن قوزعاعانى ءسوزسىز.

ماڭعىستاۋدىڭ وتە تالانتتى پەرزەنتى قانىگۇل جامانباەۆا دەگەن عالىم بولدى. ومىردەن ەرتە وزدى. ونىڭ قازاق ءتىل بىلىمىنە جاڭا باعىت الا كەلگەن زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىنە ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ءتىسى باتا بەرمەيتىن. عىلىم سوڭىنا تۇسكەن تالاي ىزدەنۋشىلەرگە قايىرىمى تيگەن، اداي قىزدارىنا ءتان وجەتتىك پەن بيازىلىق، عالىمعا ءتان سارابدال سىربازدىق ءبىر بويىنان تابىلاتىن ەرەكشە  جان ەدى. ءومىرىنىڭ سوڭىندا ينسۋلت الىپ، ءتىلى كۇرمەلىپ قالدى، سوندا دا جۇمىستان قالعىسى كەلمەدى، ەلگە الىپ كەتەمىز دەگەن تۋىستارىنا كونبەدى. ءتىلى كۇرمەلىپ، دۇرىس سويلەي الماي قالعانىنا نامىستانىپ، كەي كۇندەرى اۆتوبۋسقا وتىرماي، اباي – پراۆداداعى جاتاحقانادان ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىندا ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنا جاياۋ كەلگەن كەزدەرىن دە كورىپ جۇردىك.

قالبيكە ومىرقىزى ايتادى: «ينستيتۋتتا ءبىر جيىن بولىپ، داستارحان باسىندا وتىردىق. ءان سالىنىپ، ولەڭ وقىلىپ دەگەندەي... ورتامىزدا قانىگۇل بار، كوپ سويلەي المايدى. كەنەت قانىگۇل ورنىنان اتىپ تۇرىپ، تولەگەننىڭ «ساعىنىشىن» وقي جونەلدى. ءتىلى ەش مۇدىرگەن جوق. ءبارىمىزدىڭ ءۇنىمىز شىقپاي، ءتىلسىز قالدىق. تاماعىمىزعا وكسىك تىعىلىپ، كوز جاسىمىزدى ازەر ىركىپ وتىرمىز. ءوڭى بال-بۇل جانىپ، كوزى ۇشقىنداپ، قانىگ ۇلىمىز ولەڭ وقىپ تۇردى... كەيىننەن قانىگۇلدەن: «نەگە باسقا ەمەس، تولەگەننىڭ جىرى؟» دەپ سۇراعانىمدا، قانىگۇل: «تولەگەن مەنىڭ تاعدىرىم عوي»، –  دەدى. قانىگۇل ماڭعىستاۋدىڭ قىزى ەدى، سودان با ەكەن، الدە ءومىرى تولەگەن سياقتى ەرتە قيىلاتىنىنا كورىندى مە، تولەگەن جىرلارىن ەرەكشە جاقسى كوردى. ءتىپتى كۇرمەلگەن ءتىلى دە تولەگەندى وقىعاندا ءبىر ساتكە شەشىلىپ كەتتى...»

مىنە، قۇرمەتتى وقىرمان! دەرتتى جۇرەكتى ساۋىقتىرىپ، كۇرمەلگەن ءتىلدى دە سايراتاتىن قازاق ولەڭىنىڭ، تولەگەن-جىردىڭ قۇدىرەتىنە باس ءيىپ، كەش تۋرالى مولتەك سىرىمىزدى ءبىز دە اياقتايمىز.

     و، ادامدار، بىرگەمىن مەن سەندەرمەن،

 ىقىلاسىڭا ەشنارسەنى تەڭگەرمەن.

  سەندەر مەنىڭ باقىتىمنىڭ بۇلاعى،

       سەندەر مەنىڭ دارىنىما جول بەرگەن...

 

گۇلستانعا اينالدىرعان تاقىردى،

     بولات قولدار، العىر ميلار اقىلدى.

   سۇيەمىن مەن، سۇيەمىن مەن سەندەردى،

 الار دەمىم قالعانىنشا اقىرعى...،

- دەپ سوققان تولەگەن-جۇرەكتىڭ ءدۇرسىلى سەمبەسىن، تولەگەن-جىردىڭ جارقىلى سونبەسىن دەپ تىلەيىك.

 

بيبايشا نۇرداۋلەتوۆا،

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى،

پروفەسسور

 

سوڭعى جاڭالىقتار

پنەۆمونيانى قالاي انىقتايمىز؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:17

اقىل-پاراساتقا جۇگىنەيىك

رۋحانيات • بۇگىن، 07:54

بۇل – مىلتىقسىز مايدان

پىكىر • بۇگىن، 07:51

كاسىبىنە ادال ازامات

ساياسات • بۇگىن، 07:34

جۇمىس بەرۋشىنىڭ كىناسى كوپ

قوعام • بۇگىن، 07:30

تىل ارداگەرلەرى وزگەرىس كۇتەدى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:26

ءار ازاماتتىڭ ءومىرى قىمبات

پىكىر • بۇگىن، 07:25

تەرمە تەرەڭدىككە باۋليدى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:23

GGG جوسپاردا جوق

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 07:15

ءار قازاق – قازاقستان قازىناسى!

رۋحانيات • بۇگىن، 07:15

ىشكى تۋريزمگە يەك ارتاتىن كەز

تۋريزم • بۇگىن، 07:10

ۇزدىك اتاندى

وقيعا • بۇگىن، 07:08

ەڭسەنى تۇسىرمەيىك

پىكىر • بۇگىن، 07:03

باقىتتى كۇندەر كۇتسىنشى...

پىكىر • بۇگىن، 07:02

سىر قامىسىنا سىرتتان سۇرانىس بار

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:00

كىم قانشا تابىس تاپتى؟

سپورت • بۇگىن، 07:00

بايىتۋ فابريكاسى بوي كوتەرەدى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 06:58

سىرتقى ساۋدا قاشان ارتادى؟

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:56

«بىلەۋلى» ءھام «اناعا تاعزىم»

رۋحانيات • بۇگىن، 06:54

كارانتين فينتەحتى دامىتادى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 06:50

الىس اۋىلدارعا ينتەرنەت جەتتى

تەحنولوگيا • بۇگىن، 06:45

بۇل سىناقتى دا ەڭسەرەمىز

پرەزيدەنت • بۇگىن، 06:36

الاش ازا تۇتقان كۇن

ساياسات • بۇگىن، 06:35

جانقيارلىق ەڭبەككە قۇرمەت

ساياسات • بۇگىن، 06:29

NASA مارسكا قامداندى

تەحنولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار