ايماقتار • 27 مامىر، 2020

كارانتيندەگى الماتى. الداعى جوسپار قانداي؟

745 رەت كورسەتىلدى

ءدۇن-دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن پاندەميانىڭ ءدۇبىرى قاي مارەگە بارىپ توقتايتىنى ازىرگە بەلگىسىز. دەنەسىن دەرت دەندەگەندەردىڭ سانى ەسەلەپ ءوسىپ جاتىر. ەل اۋماعىنداعى ناۋقاستانعانداردىڭ كورسەتكىشى بويىنشا كوش باسىندا تۇرعان الىپ  الماتىنىڭ الداعى جايى نە بولماق؟ مەگاپوليس ەكونوميكاسىنا سەرپىن بەرەتىن نەگىزگى سالالاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە قوسۋ قالاي جۇزەگە اسىپ جاتىر؟  جۋرناليستەرمەن ونلاين رەجىمدە ديدارلاسقان شاھار باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ بۇل سۇراقتاردىڭ جاۋابىن سارالاپ كوردى.

تۇتاس ەل كولەمىندەگى  جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ۇشتەن ءبىرىن قامتىپ وتىرعان شاھاردىڭ ەكونوميكاسىن ەسەڭگىرەتىپ الماۋ قالا بيلىگى نىساناعا الىپ وتىرعان نەگىزگى ماسەلە. ايباتىنا ءمىنىپ،  ايبارلانىپ العان اۋرۋعا  اۋىزدىق سالماسا تاعى بولمايدى. پرەزيدەنت ايتقانداي: «ازاماتتاردىڭ سالامات-ساۋلىعىنان ارتىق ەشتەڭە جوق». قالىپتى جاعدايعا قادام باسقان كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەرگە قويىلىپ وتىرعان باستى تالاپ – ساقتىق شارالارىن قاتاڭ ساقتاۋ. تەمىردەي ءتارتىپ پەن تەگەۋرىندى تالاپ قانا «وگىزدى دە ولتىرمەي، اربانى دا سىندىرماي» العا جىلجۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. ەستە بولسا، بۇعان دەيىن جاساعان مالىمدەمەلەرىنىڭ بىرىندە «كىم اۋىرادى دەپ كۇتىپ وتىرماي، ىندەتتىڭ الدىن الۋعا ءوزىمىز بىلەك سىبانا كىرىسەمىز» دەگەن باقىتجان ساعىنتاەۆ  قالاداعى بارلىق تاۋەكەل توپتارىن پتسر ادىسىمەن جەدەل-تەستىلەۋ  باستالاتىنىن مالىمدەگەن ەدى. كەزەكتى جۇزدەسۋدە اكىم بۇل ماقسات جۇيەلى جۇزەگە اسقانىن، الماتى قالاسى بويىنشا كۇنى بۇگىنگە دەيىن 149 866 مىڭ ادامنان تەست الىنعانىن ايتتى.

«ونىڭ 123 855-ءى پوليمەرازدى تىزبەكتى رەاكتسيا (پتر)،  26 مىڭعا جۋىعى جەدەل تەست. بۇل تەستىلەۋدە نەگىزىنەن مەديتسينا، اسكەري جانە الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى قامتىلدى. بۇگىنگى كۇنى 2353 وڭ ناتيجە بار، ونىڭ 90 پروتسەنتى الدىن-الۋ شارالارى كەزىندە انىقتالدى»،- دەدى باقىتجان ساعىنتاەۆ.

قالا قاقپالارىنا قويىلعان وتكىزۋ بەكەتتەرى بۇرىنعىسىنشا جۇمىس ىستەپ تۇر. كوشەلەردە كولىك سانىنىڭ كۇرت كوبەيگەنى بايقالادى. جاسىراتىنى جوق،  باستاپقىدا كوڭىلىن ۇرەي بيلەگەن جۇرتتىڭ بۇل كۇنى «كورونوۆيرۋس» دەگەن سوزگە قۇلاعى دا، بويى دا ۇيرەنە باستاعانداي كورىنەدى. اۋلالار مەن الاڭقايلاردا قاۋىپسىزدىك داكەسىن تاقپاعان، دۇكەندەر الدىندا توپتاسىپ تۇرعان تۇرعىنداردى كۇندە كورەسىز. وسىنى ەسكەرگەن قالا بيلىگى قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن ساقتاماعان جۇمىس بەرۋشى كاسىپورىندارعا قوماقتى ايىپپۇل سالىنۋ قاجەت دەگەن شەشىمگە كەلىپ وتىر.

وسىعان جەكەلەي توقتالىپ وتكەن اكىم: «وكىنىشكە قاراي، الماتىلىقتاردىڭ باسىم بولىگى ماسكاسىز ءجۇر. ءبىز تۇسىندىرۋگە تىرىستىق. ەندى شارا قولدانامىز. ادامدار ىندەت ءورشىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ءتۇسىنۋى كەرەك. جابىق نىسانداردا بولعانداردىڭ بارلىعى مىندەتتى تۇردە بەتپەردە كيۋلەرى قاجەت. ولار – ءدارىحانالار، دۇكەندەر، كەڭسەلەر ، مەديتسينالىق ۇيىمدار، حقكو، قوعامدىق كولىك، تاعى دا باسقا نىساندار. قۇرامىنا تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن باقىلايتىن دەپارتامەنتتىڭ اۋداندىق باسقارمالارىنىڭ ماماندارى ەنگەن ءموبيلدى توپتار كارانتين رەجىمىن بۇزعان نىسانداردى انىقتاۋ ءۇشىن سول جەرلەرگە ارنايى بارىپ، مونيتورينگ جۇرگىزەدى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ءبىزدىڭ ماماندارىمىز ۋاقىتشا كارانتين تالاپتارىن ساقتاماعان ازىق-ت ۇلىك نىساندارىنا 69 اكىمشىلىك ايىپپۇل سالدى جانە قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارىنا 2 اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلىپ، سوتقا جىبەرىلدى. ىندەتتەن ساقتانۋعا ىقپال ەتەتىن بەتپەردەلەردى تۇتىنۋ جۇقتىرۋ تاۋەكەلىن ازايتادى. قالاداعى ازىق-ت ۇلىكتىك ەمەس دۇكەندەر، قۇرامىنا اكىمدىكتىڭ، سەق-ءتىڭ، «اتامەكەن» ركپ قىزمەتكەرلەرى ەنگەن جۇمىس توبى جۇزەگە اسىراتىن تەكسەرىستەن مۇلتىكسىز وتكەننەن كەيىن عانا اشىلادى. بۇل نۇسقاۋلىقتىڭ ورىندالۋى  قاتاڭ باقىلانادى. بۇلاردان وزگە، سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ەرەجەلەر ساقتالماسا ساۋدا ورتالىعىنىڭ اكىمشىلىگى جاۋاپقا تارتىلادى. قاجەت بولسا اشىلعان ساۋدا ورىندارىن قايتا جابۋعا تۋرا كەلەدى» دەدى ب. ساعىنتاەۆ.

123

توتەنشە جاعداي كەزىندە ءوزىن-ءوزى وقشاۋلاۋ مەن كارانتيندىك شارالاردى ىسكە اسىرۋ جۇرتشىلىقتىڭ جاپپاي ىندەت جۇقتىرۋىنا توسقاۋىل بولعان. سونىڭ ارقاسىندا تۇرعىندار اراسىندا اۋىر زارداپتار ورىن العان جوق. دەگەنمەن قاۋىپ تولىق سەيىلدى دەپ ايتۋعا ەرتە. ويتكەنى قالادا ءالى دە بولسا  150 ىندەت وشاعى بار. الاتاۋ اۋدانىندا – 59، مەدەۋ اۋدانىندا –24، بوستاندىق اۋدانىندا –25. كوروناۆيرۋس جۇقتىرعان العاشقى ادام تىركەلگەن ۋاقىتتا قالادا 613 اۋرۋ وشاعى بولعانىن ەسكەرسەك، ءتاجى-تاجالدىڭ بەتى بەرى قاراعانىن بايقاۋعا بولادى.

ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسى بارىسىندا ب. ساعىنتاەۆ الماتىدا الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان جاندارعا ارناپ سالىنىپ جاتقان  ورتالىق تۋرالى دا ايتىپ ءوتتى. ء«بىر تەرەزە» قاعيداسى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن ورتالىق اتالعان ساناتتاعى ادامدارعا كەڭ كولەمدە قىزمەت كورسەتەتىن بولادى. جوبانى اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىندا ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.

– توتەنشە جاعداي مەن كارانتين كەزىندە الەۋمەتتىك قولداۋعا مۇقتاج قالالىقتارعا قولداۋ كورسەتۋ ىسىنە ۇلكەن ءمان بەرىلدى.  كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى تولەۋگە 2،1 ملرد تەڭگە ءبولىندى.  اتالعان كومەكتى الۋ ءۇشىن الماتىلىقتاردان 198 مىڭ ءوتىنىش ءتۇستى. ءبىرىنشى كەزەكتە الەۋمەتتىك قولداۋ مۇگەدەكتەرگە، ۇوس قاتىسۋشىلارىنا، ولارعا تەڭەستىرىلگەن وتباسىلارعا، مۇگەدەك بالا تاربيەلەپ وتىرعاندارعا، كوپبالالى وتباسىلارعا، ەڭ تومەن زەينەتاقى الاتىندارعا، جالعىزباستى زەينەتكەرلەرگە، سونىمەن قاتار ااك الاتىن ازاماتتارعا كورسەتىلدى.  وسى قيىن ساتتە قالا تۇرعىندارىنا قوعامدىق قورلار جانە Nur Otan پارتياسى ايتارلىقتاي كومەك كورسەتتى، مۇقتاج جاندارعا ازىق-ت ۇلىك سەبەتتەرى تاراتىلدى. «جاڭا الاتاۋ» قورى ازىق ت ۇلىك سەبەتتەرىن اپارىپ بەردى. «Birgemiz» قورى 52،1 مىڭ ادامعا 2،6 ملرد تەڭگەنىڭ ءبىر رەتىك كومەگىن كورسەتتى.اكىمدىك دەڭگەيىندە 1،9 ملرد تەڭگەنىڭ قوسىمشا الەۋمەتتىك شارالارى قاراستىرىلدى، – دەيدى الماتى اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ.

ءسوز سوڭىندا شاھار باسشىسى كۇنى كەشە ءدۇيىم ەلدى دۇرلىكتىرگەن قوس بىردەي پوليتسيانىڭ ولىمىنە دە توقتالىپ ءوتتى. «كاسىپكەرلەر تاراپىنان ازاماتىنان ايىرىلعان ەكى وتباسىعا 2 پاتەر الىپ بەرۋ تۋرالى ويلاستىرىپ جاتىرمىز. سونداي-اق، تۋىستارى تاراپىنان ايتىلعان بارلىق قارجىلىق ماسەلەلەرگە بارىنشا كومەك كورسەتەتىن بولامىز» دەدى ول. اتالعان ماسەلە بويىنشا ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆتىڭ بۇيرىعىمەن بىرقاتار لاۋازىمدى تۇلعالار جۇمىستان شەتتەلىپ، بىرقاتارى سوگىس العان بولاتىن.

قورىتا ايتقاندا، جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ، ازاماتتارعا قولايلى جاعداي جاساۋ، كاسىپكەرلىكتى قولداۋ باستى نازاردا. مۇنىڭ ءبارى الداعى ۋاقىتتا كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلماق.

سوڭعى جاڭالىقتار

ورازانىڭ ءار ءساتى ساۋاپ

رۋحانيات • كەشە

ءسوزدىڭ جەتى بوياۋى

تانىم • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار