ەكولوگيا • 27 مامىر، 2020

جاز شىقپاي-اق قۋراي باستادى

28 رەت كورسەتىلدى

اقتوبە سەكىلدى جىل سايىن ءوسىپ-وركەندەپ كەلە جاتقان قالانىڭ ءبىر كەمشىن تۇسى بار. بۇل تال-تەرەكتەردىڭ ازدىعى، بارىنىڭ ءوزى كوككە بوي سوزىپ وسە الماۋى. اعاش – قالانىڭ وكپەسى، ونىڭ تىنىسىن كەڭەيتەتىن اعزاسى. سالىستىرمالى تۇردە قاراستىرعاندا اقتوبە قالاسىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايى تومەن دەسەك شىندىقتان الشاق كەتپەيمىز.

مۇندا وندىرىستىك كاسىپورىن­دار­دان شىعاتىن زياندى قالدىقتار قالانىڭ تىنىسىن تارىلتا تۇسۋدە. ال اعاش ءوسىرۋ وبلىس ورتالىعىندا كۇردەلى كۇيىندە قالىپ كەلەدى.

ارينە بۇل تۇرعىدا جاسالعان جوسپار دا، ءتىپتى ىقىلاس پەن نيەت تە بار. ونى جوققا شىعارۋ قيىن-اق. سوعان قاراماستان قالانى جاسىل جەلەككە وراۋ جونىندەگى ماسەلەلەر ءتيىستى ناتيجە بەرە الماي ءجۇر. ونىڭ باستى سەبەبى – كوگالداندىرۋ جۇمىستارىنىڭ قىرى مەن سىرىن جەتىك بىلەتىن كاسىبي مامانداردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى جانە وسى ماسەلە بويىنشا كەلىسىمشارت جاسالعان مەكەمە-كاسىپورىن ۇجىمدارى جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ تومەندىگى دەسەك بولادى.

بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ اتالعان كاسىپورىندارمەن جاساعان كەلىسىم­شارت­تارىنىڭ مەرزىمى تەك ءبىر جىل­عا ەسەپتەلىپ كەلگەنى ءمالىم. بۇل قىسقا كەزەڭ تاجىريبەدە ءوزىن ءوزى اقتاي الماي، ونىڭ ۋاقىتىن ءۇش جىلعا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە شەشىم قا­بىلدانعان. بۇل وزگەرىس تال-تەرەك­تەردى سۋاراتىن ءارى ونى كۇتىپ-باپ­تايتىن كاسىپورىنداردىڭ ءىس-قي­مىلدارىن شيراتا السا جاقسى! ال بۇلاي بولماسا شە؟

اقتوبە قالاسىندا ەگىلگەن تالدار مەن كوشەتتەردىڭ تامىرى تەز سۋالۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى – ونى سۋا­رۋ ىسىندەگى الا-قۇلالىقتار. بۇل جاعداي وعان ىلعال مەن سۋدىڭ جەتىسپەۋىنە اكەلىپ سوقتىرعان ەدى. وسى ولقىلىق پەن ۇستىرتتىكتى جويۋ ءۇشىن سوڭعى كەزدەرى اقتوبە قالاسىندا تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىستەرى پايدالانىلا باستادى. بۇل ءتاسىل سۋدى ۇنەمدەپ جۇمساۋعا وڭ اسەرىن تيگىزبەك. اتالعان ءىستى اتقارۋ ءۇشىن بۇعان قالا بيۋدجەتىنەن ارنايى قاراجات تا بولىنگەن ەكەن. ءارى بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى جۇرگىزەتىن مەردىگەر مەكەمەلەر دە انىقتالىپتى.

ءجون-اق. مىنە، بيىلعى كوكتەم­نىڭ سوڭعى ايى، مامىر دا اياقتالىپ، جاز مەزگىلى دە جاقىنداپ كەلەدى. سوعان قاراماستان جوعارىدا اي­تىل­­عانداي، كەلىسىمشارت جاسال­عان مەكەمەلەردىڭ قارقىندى ءىس-قي­مىلدارى بايقالا بەر­مەي­تى­نى وكى­نىشتى-اق. بۇل باعىتتا ءبىر سىلبىرلىق پەن ەنجارلىق بار ەكەنى ايقىن. بۇل تۇجىرىمىمىزدىڭ باستى مىسالى بىرقاتار ساياباققا ەگىلگەن تال-تەرەكتەردىڭ كۇتىمسىز تۇرعانى. ونىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىنىڭ جاز شىقپاي جاتىپ قۋراي باستاعانى دەۋگە بولادى. مۇنداي كورىنىس اسى­رە­سە قالاداعى «ورىنبور» سايا­با­عىندا كوپ كەزدەسەتىنىن قالا تۇر­عىن­دارى قىنجىلا ايتىپ ءجۇر. بۇل ماسەلە جەرگىلىكتى تەلەارنادا تىكەلەي وتكىزىلگەن ەفيردە اقتوبە قالا­سىنىڭ اكىمى اسحات شاحاروۆقا دا قويىلدى.

– قالا كوشەلەرى مەن ساياباق­تار­دا ەگىلگىن تال-تەرەكتەردى سۋارۋ جونىندە تۇرعىنداردى الاڭداتىپ جۇر­­گەن ماسەلە ورىندى دەپ سا­ناي­­مىز. وسىعان بايلانىستى بۇل كورىنىس سۋ رەسۋرستارىنىڭ جەت­كى­لىكسىزدىگىنەن، ونى تاسىمال­داپ جەتكىزۋ ىسىندە بىرقاتار كەمشى­لىك­­تەردىڭ ورىن الۋى سالدارىنان ەكە­نىن ايتقىم كەلەدى. قازىرگى كەزدە قالادا تەز شەشىمىن تابۋدى قاجەت ەتە­تىن ون ساياباقتىڭ ءتىزىمى جاسال­دى. ونىڭ ىشىندە «ورىنبور» ساياباعى دا بار. سوندىقتان بۇل ماسەلە الداعى ۋاقىتتا تىكەلەي باقى­لا­ۋى­مىز­دا بولماق، – دەپ جاۋاپ قاتتى قالا اكىمى.

ۋادە – قۇداي ءسوزى. سوڭعى كەزدە اقتوبەنى جاسىل قالاعا اينالدىرۋ جونىندەگى جوبالار ءتيىستى ناتيجەسىن بەرسە يگى.

 

اقتوبە

 

سوڭعى جاڭالىقتار

نار نارىمبەتوۆ ەدى...

قازاقستان • كەشە

«وميكرون» شتامى وقشاۋلايدى

كوروناۆيرۋس • كەشە

پورترەتتەگى پاراسات

ەلباسى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار