استىق ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ الدىڭعى لەگىنەن تابىلاتىن, ءار جىل سايىن 20 ملن توننادان استام اقىق ءداندى قويماعا قۇيىپ الاتىن قازاق ەلى ءۇشىن بۇل ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ماسەلە. ۇستىمىزدەگى جىلعى قيىندىققا بايلانىستى ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ جەر ەمگەن شارۋالاردى قولداۋعا باعىتتالعان شەشىم شىعاردى. بۇل شەشىم ازداپ ابىرجىپ وتىرعان ديقان قاۋىمنىڭ سەنىمىن ارتتىرىپ, سونى سەرپىن بەرگەندىگىن دە باسا ايتا كەتكەن دۇرىس. قولداۋعا بولىنگەن قارجىنىڭ ەداۋىر بولىگى تۇقىم شارۋاشىلىعىنا جۇمسالماق.
وسال جەرىمىز دە وسى ەدى. وبلىستىڭ استىقتى القاپتارىنا سوڭعى وتىز جىلدان استام ۋاقىت بويى ەكىنشى, ءۇشىنشى رەپرودۋكتسيالى تۇقىم سەبىلىپ كەلەدى. الميساقتان ايتىلعان «نە ەكسەڭ, سونى وراسىڭ» دەيتۇعىن قاناتتى ءسوز شىن ەكەن. انە ءبىر قيىن كەزدە وزىق تەحنولوگيالاردى يگەرۋگە مۇرشا بولماي, جەردى وڭدەۋگە قارىمى قاپتال جەتپەگەن سوڭ كۇزدە سەۋىپ, كوكتەمدە ورىپ الۋمەن عانا شەكتەلگەن ءونىم ساپاسى جىلدان-جىلعا قۇلدىراي بەردى. ال تومەن سۇرىپتى تۇقىم توپىراقتى ازدىردى.
– ۇكىمەتتەن بولىنگەن 70 ملرد تەڭگەنىڭ 20 ميللياردىن وبلىس شارۋاشىلىقتارى يگەرۋدە. قازىر تۇقىم ماسەلەسىنە دە ايرىقشا ءمان بەرىلىپ وتىر. «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت» كورپوراتسياسى ءبىر جارىم مىڭ توننا ساپالى تۇقىم بوساتتى, – دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى عالىمجان ابدىحالىقوۆ.
وتكەن جىل اسا قولايلى بولا قويعان جوق. ايتسە دە, اقمولالىق ديقاندار گەكتار بەرەكەسىن 11 تسەنتنەردەن اينالدىرىپ, 5 ميلليون توننا توڭىرەگىندە استىق جينادى. ساراپتاپ قاراپ وتىرساڭىز, ءونىم كولەمىن ارتتىرۋعا ساپالى تۇقىم ەككەن شارۋاشىلىقتاردىڭ قوسقان ۇلەسى مول ەكەن. تۇقىمعا قوسا جەر وڭدەۋدىڭ جايىن ەسكەرگەن ءلازىم. جاسىراتىنى جوق بۇگىنگى شارۋالار حيميالىق تىڭايتقىشتارعا يەك ارتادى. ارينە مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, فوسفور, ازوت پەن كالي توپىراققا اۋاداي قاجەت. بىراق ونىڭ دا ءوز ولشەمى بار. ءار نارسە ءوز مولشەرىمەن بولعان ءلازىم.
جەرگە جانى اۋىرىپ, جايىن ويلايتىن شارۋالار القاپقا قانشا مينەرال ءسىڭىرۋدى, ونىڭ ونىمدىلىككە اسەرىن تسيفرلى تەحنولوگيالار ارقىلى باقىلاي الادى.
– ءبىز ءار 25 گەكتاردان 50 سانتيمەترگە دەيىن تەرەڭدىكتەن توپىراق ۇلگىسىن الىپ, زەرتحاناعا تاپسىرامىز. ناتيجەسى بەلگىلى بولعاننان سوڭ شارۋاعا عىلىمي ۇسىنىس كارتاسى بەرىلەدى. بارلىق مالىمەت رەسپۋبليكالىق «قولداۋ» دەرەكتەر بازاسىنا ەنگىزىلەدى. ەندىگى ارادا شارۋاشىلىق باسشىلارى ءوز يەلىكتەرىندەگى قاي القاپقا قانشا فوسفور كەرەك نەمەسە قاي القاپتى بەلگىلى ءبىر تىڭايتقىشتارمەن بايىتۋعا بولمايتىندىعى تۋرالى ناقتى اقپارات الا الادى, – دەيدى «Kazagrolab» زەرتحاناسىنىڭ ديرەكتورى ادىلبەك عازيزوۆ. – ەگەر كۇكىرت, كالتسيدى مولشەردەن ارتىعىراق قولدانسا, ەگىن ءبىر جەرگە شىعىپ, ەكىنشى جەرگە مۇلدە شىقپاي قالۋى دا عاجاپ ەمەس. فوسفور جەتىسپەسە, وزگە تىڭايتقىشقا جۇمساعان اقشاڭىز زايا.
مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قولدا بار مۇمكىندىككە كوڭىل بولمەي وتىرعان ديقاندار قارجىسىن بەي-بەرەكەت جۇمساپ جۇرگەن سىڭايلى. ونىڭ ۇستىنە جەر جۇدەپ, توزىپ بارا جاتقاندىعىن دا باسا ايتۋىمىز كەرەك. وبلىستا كۇنى بۇگىن 234 مىڭ گەكتار جىرتىندى جەر تۋسىراپ جاي جاتىر. قازىر بۇل جەردى ءارامشوپ باسۋدا. ىنتا بولسا ءبىر كەزدە كادەگە جاراتىلىپ, كەيىن قاۋقاردىڭ بولماۋىنان بوس قالعان جەرلەردى يگەرۋگە ابدەن بولادى. مىسال كەلتىرە كەتەلىك, زەرەندى اۋدانىنىڭ قازاقستان اۋىلىنىڭ ىرگەسىندەگى بوس جاتقان جەردى «بەرەكەت-2050» سەرىكتەستىگى بىرنەشە جىلدان بەرى يگەرۋدە. قازىر مول ونىمگە قالاي قول جەتكىزۋگە بولاتىندىعىن كورسەتەتىن تاجىريبە الاڭى ىسپەتتى.
– وسى ءىستى قولعا الاردا جەرگىلىكتى جەردىڭ جايىن بىلەتىن تالاي ادام جۇمىسىمنان ءباتۋا شىعا قويماۋى مۇمكىن ەكەندىگىن بەتىمە ايتقان بولاتىن, دەيدى سەرىكتەستىك قۇرىلتايشىسى بوريس كوزلوۆ, – بىراق مەن بەكەم بەل بۋدىم. ءبىر سەنگەنىم, مەملەكەتتىڭ كومەگى. مىناعان قاراڭىز, گەربيتسيدكە 50 پايىز, مينەرالدى تىڭايتقىشتارعا 50 پايىز سۋبسيديا بەرىلەدى. جەڭىلدەتىلگەن نەسيەسى تاعى بار. بيىل پرەزيدەنتتىڭ پارمەنىمەن جانار-جاعارماي باعاسى ارزاندادى. ەندى وسىنشاما تيىمدىلىكتى قالاي پايدالانباۋعا بولادى. شارۋاشىلىقتى تسيفرلى تەحنولوگياعا كوشىردىك. جىل بويى جەر وڭدەۋ تەحنولوگيالارىن ۇزدىكسىز ءارى تياناقتى جۇرگىزەمىز. بۇل رەتتە قارجى ايامايمىز. وتكەن جىلى 280 ملن تەڭگەدەن استام اقشا جۇمسادىق. قوڭىر كۇزدە سول قارجىنىڭ ءبارى ەسەلەپ قايتىپ كەلدى.
وتكەن جىلى وبلىس ديقاندارى ءار گەكتاردان 11 تسەنتنەردى ارەڭ-ارەڭ جيناعاندا, «بەرەكەت-2050» سەرىكتەستىگى گەكتار بەرەكەسىن 22 تسەنتنەردەن اينالدىرىپ, وبلىستاعى ورتاشا كورسەتكىشتەن ەكى ەسە ارتىق ءونىم جيناپ, جەردىڭ وزىنە جانى اشىعانعا عانا جومارت ەكەندىگىن دالەلدەپ شىقتى.
بيىل وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىن سۋبسيديالاۋ ءۇشىن قازىنادان 37 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. قازىرگى كۇنى ەكولوگيالىق تازا تابيعي تىڭايتقىشپەن وسىرىلگەن دانگە سۇرانىس مول. ءبىز جاقسى ءىسىن مىسال ەتكەن «بەرەكەت-2050» سەرىكتەستىگى بۇل جايدى دا كۇنى بۇرىن ويلاپ قويعان. استىق شارۋاشىلىعىنداعى ءىسىن وڭىنان ورالتقان سوڭ مال شارۋاشىلىعىن دا قاتار ورىستەتپەك. قازىر شارۋالار 9 ءتۇرلى داقىل وسىرۋدە. مۇنىڭ دا ءوز سىرى بار. نەگىزگى ماقسات وسىمدىك تۇرلەرىن الماستىرىپ وتىرۋ ارقىلى جەردىڭ قۇنارىن ارتتىرىپ, ىرىستى ەسەلەۋ.
بيىل قار قالىڭ ءتۇستى. كوكتەم دە جاۋىن-شاشىندى بولىپ تۇر. تۇقىم ساپاسىن تۇزەتكەن, جەرىنىڭ جايىن ويلاعان شارۋانىڭ استىقسىز قالمايتىنى انىق.
اقمولا وبلىسى
