«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى ەلىمىزدىڭ جاڭا كەزەڭگە اياق باسقاندىعىن كورسەتكەن قۇجات بولدى. ەندى ونى ءالى دە بولسا حالىق اراسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاپ, ءتۇسىندىرۋدىڭ ماڭىزى جوعارى. وسى رەتتە ءبىز پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ەربولات مۇقاەۆتان جولداۋدىڭ ماڭىزىن اشا وتىرىپ, ەلىمىزگە قاتىستى وزگە دە سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋىن وتىنگەن ەدىك.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى ەلىمىزدىڭ جاڭا كەزەڭگە اياق باسقاندىعىن كورسەتكەن قۇجات بولدى. ەندى ونى ءالى دە بولسا حالىق اراسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاپ, ءتۇسىندىرۋدىڭ ماڭىزى جوعارى. وسى رەتتە ءبىز پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ەربولات مۇقاەۆتان جولداۋدىڭ ماڭىزىن اشا وتىرىپ, ەلىمىزگە قاتىستى وزگە دە سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋىن وتىنگەن ەدىك.
– ەربولات راحمەت ۇلى, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ماڭىزى نەدە دەپ بىلەسىز؟
– الەمدىك قارجى داعدارىسى كورسەتىپ بەرگەندەي, قازىر كوپتەگەن ەلدەردە ونى ەڭسەرۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جالعاسىپ جاتىر. ال ەلىمىز سول داعدارىسقا الدىن الا دايىندالعاندىقتان, ونىڭ قيىندىقتارىن اينالىپ ءوتتى دەسەك بولادى. ارينە, ونىڭ سالقىنى تيگەنى انىق. بىراق كوپتەگەن ەلدەرگە قاراعاندا, داعدارىس بىزدە قاتتى سەزىلگەن جوق. ەلدەگى تۇراقتىلىق جانە دە حالىقتىڭ تۇرمىستىق جاعدايىنىڭ جىل ساناپ جاقسارۋى سونىڭ جارقىن ايعاعى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيانى جاريا ەتە وتىرىپ, دامۋىمىزدىڭ ونجىلدىقتارعا ارنالعان باعىت-باعدارىن ايقىنداپ بەردى. پرەزيدەنتتىڭ كوپتەگەن باستامالارى ۋاقىت وتە كەلە ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن دالەلدەگەن جوق پا, مۇنى دا سونىڭ زاڭدى جالعاسى دەپ قاراستىرعان ءجون.
– «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ كوپتەگەن مىندەتتەرى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى. وسى رەتتە مىنە دەپ كورسەتەتىن جەتىستىكتەرىمىز قايسى؟
– 21 جىل ىشىندە كوپتەگەن جەتىستىكتەرگە جەتتىك. ءتىپتى كەڭەستىك داۋىردە وسىنشاما الەۋمەتتىك نىساندار سالىنعان جوق. 70 جىل ىشىندە بوي كوتەرمەگەن نىساندار تاۋەلسىزدىكتىڭ 21 جىلىندا ەكى-ءۇش ەسەدەي كوپ سالىندى. قازىر قاي اۋىلعا بارساڭ دا كەرەمەت بالاباقشا, مەكتەپ, اۋرۋحانا, مادەنيەت ءۇيى كەزدەسەدى. مۇنىمەن قوسا, كوپتەگەن ەلدى مەكەندەر تازا اۋىزسۋمەن, كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتىلۋدە. ەلباسىنىڭ ەرەكشە ايتىپ وتىرعانى ءالى دە وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن ءبىلىم مەن عىلىمعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋىمىز كەرەك.
– الدا تۇرعان مىندەتتەردىڭ ىشىنەن ءسىز مىنانى الدىڭعى كەزەكتە جۇزەگە اسىرۋ كەرەك دەپ بولە-جارىپ ايتا الاسىز با؟
– ادام بالاسى تۇتىناتىن زات نەمەسە كيىم بىرنەشە جىلعا جارايدى, ال ازىق-ت ۇلىك كۇندەلىكتى سۇرانىستا. ازىق-ت ۇلىكپەن ەڭ الدىمەن, قازاقستاندىقتاردى تولىق قامتاماسىز ەتۋ جاعىن ويلاستىرعانىمىز ءجون. بالا تۋدى ارتتىرۋىمىز ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان كوپ قارجى ءبولىپ, كوپبالالى وتباسىلاردى قولداۋىمىز قاجەت. سونىمەن قوسا, بالالارىمىزدى بىلىكتى ماماندار ەتىپ وقىتىپ, تاربيەلەپ شىعارۋ جاعى جەتىسپەي جاتىر. ءبىر كەزدەرى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ارنايى وقۋ ورىندارىندا ەكى-ءۇش جىل وقىعان بالالار ارنايى ماماندىق الىپ شىعاتىن. ولارعا ارنايى ستيپەنديا تولەنەتىن. اس-سۋمەن, جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتىلەتىن. سولاردىڭ ءىشىنەن كەرەمەت جۇمىسشى كادرلار شىقتى. قازىرگى كەزدە ەكى قولعا ءبىر جۇمىس تاۋىپ جۇرگەن دە نەگىزىنەن سولار.
ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما اياسىندا سالىنىپ جاتقان كوپتەگەن ءوندىرىس ورىندارىنا جۇمىسشى كادرلار جەتىسپەيدى. وسى ماسەلەگە قاتىستى بولاشاقتا نەندەي زاۋىت, فابريكالار سالىنادى, ەڭ الدىمەن, وسى جاعىن باعامداپ العان ءجون. سوعان سايكەس ماماندار دايارلاۋ قاجەت. كوپتەگەن جوعارى وقۋ ورىندارىن اشقانىمىزبەن جۇمىسشىلار دايارلاۋ جاعىن ۇمىت قالدىردىق. ەندى ماسەلەنىڭ وسى جاعىن ويلاستىرۋىمىز كەرەك. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بىرقاتار شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر, الايدا بۇل ماسەلەگە جۇيەلى تۇردە كىرىسكەن ءجون.
– ءوزىڭىز دە ءبىر كەزدەرى ەڭبەك جولىن ۇستازدىق ەتۋدەن باستاعان ەك ەنسىز. قازىرگى بالا وقىتۋ جاعى قانداي دەڭگەيدە دەر ەدىڭىز؟
– مەن فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمىمىن. ءيا, ءومىر جولىمدى مۇعالىمدىكتەن باستادىم. 1984 جىلى جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, مەكتەپكە كەلگەنمىن. قازىر قاراپ وتىرساق, مۇعالىمدەردىڭ 80 پايىزى ايەل ادامدار. ەر ادامدار نەگە مەكتەپتەرگە بارمايدى, ويتكەنى, جالاقىسى از. مەكتەپتەردە جاس ەر مۇعالىمدەردى ءبىر جارىم نەمەسە ەكى ستاۆكامەن قامتاماسىز ەتۋ جاعى ەسكەرىلە بەرمەيدى. جاس مۇعالىم تۇسكە دەيىن ءۇش ساعات, تۇستەن كەيىن تاعى وسىنشاما ۋاقىت ساباق بەرۋگە شاماسى جەتەدى. سوندا ونىڭ جالاقىسى 100 مىڭ تەڭگەدەي بولار ەدى. مىنە, وسىنداي امالدارمەن ەر مۇعالىمدەردى مەكتەپتەردە ۇستاپ قالۋعا بولار ەدى. جۋىردا ەلەكتريك بولىپ جۇرگەن ءبىر جىگىتتەن ماماندىعىن سۇرادىم. سويتسەم, ول جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن مۇعالىم, ماماندىعى فيزيك ەكەن. بۇرىن مۇعالىم بولعان ول قازىر جەكە كومپانيادا ەلەكتريك ەكەن, جالاقىنى مۇعالىمنەن ەكى ەسە كوپ الاتىن كورىنەدى. ولاي بولسا, بىزگە دە مۇعالىم بەدەلى مەن جالاقىسىن كوتەرۋ جاعىن ويلاستىرۋىمىز قاجەت.
– ەلىمىز رەسەي جانە بەلارۋسپەن تىعىز ينتەگراتسياعا بەت بۇردى. ارتى قالاي بولار ەكەن, دەگەن سۇراق قازىر كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندە جۇرگەنى انىق. ءسىزدىڭ بۇل ماسەلەگە كوزقاراسىڭىز قانداي؟
– كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك و باستا ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ءجۇزەگە اسقانى بارشاعا ءمالىم. ەلباسىنىڭ «بىزدەر ءوز-ءوزىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن حالقىمىزدىڭ سانى 25 ميلليونداي بولۋى كەرەك», دەگەنى بار-دى. حالىقتىڭ سانى نەعۇرلىم كوپ بولسا, وندىرىلگەن ءونىم سوعۇرلىم ءوتىمدى. باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىمىز ءۇشىن ىشكى سۇرانىستى ارتتىرۋ دا حالىق سانىمەن تىعىز بايلانىستى. ولاي بولسا, قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس بولىپ بىرىگىپ, الەمدىك باسەكەدە ءوز ورنىمىزدى تابۋعا تالپىنۋىمىز وتە ورىندى.
ەكىنشىدەن, كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىندەگى تۇيتكىلدىڭ نەگىزسىز ەكەنىنە ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنداعى باسىمدىقتاردان كوز جەتكىزەسىز. كەدەن وداعىنىڭ ارتىقشىلىقتارى جاڭا ۇزاق مەرزىمدى باعدارلامالىق قۇجاتتا تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىلىپ, جان-جاقتى ايتىلعان.
– ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋ ورنى رەتىندە استانا قالاسىنىڭ تاڭداپ الىنۋى ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى وقيعا بولدى. ەلباسىنىڭ سوزىمەن ايتقاندا, ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋدەن دە سالماقتى جەڭىسىمىز بولىپ شىقتى. بۇعان الىپ-قوسارىڭىز بار ما؟
– مۇنداي شەشىمنىڭ قابىلدانۋىن, ارينە, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ قازاقستاندى تانىپ, مويىنداعانى دەپ تۇسىنگەنىمىز ءجون. ەلىمىزگە شامامەن 5 ميلليون ادامنىڭ كەلۋىمەن قوسا, سولاردىڭ اقشالارى, مادەنيەتى مەن جاڭا تەحنولوگيالارى دا ەرە كەلەدى دەپ قابىلداعانىمىز ابزال. ءبىز وعان جان-جاقتى ءارى تياناقتى دايىندالامىز دەپ ويلايمىن. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامالار اياسىندا دا كوپتەگەن شارۋالار اتقارىلۋى ءتيىس. ويتكەنى, استانا تورىندە كوپتەگەن پاۆيلوندار, قوناق ۇيلەر سالىنىپ, جولدار جوندەلەدى جانە دە جاڭا ينفراقۇرىلىمدار ىسكە قوسىلادى. مىنە, مۇنىڭ بارلىعى ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىن ەڭسەلەندىرە تۇسۋگە ۇلەس بولىپ قوسىلاتىن دۇنيەلەر. جانە بۇل الەۋەتىمىزدى ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى. ويتكەنى, الەۋەتتى ارتتىرۋ باستى باعىتىمىز بولعاندا عانا ەلىمىز دىتتەگەن ماقساتىنا جەتە الادى.
– اڭگىمەڭىز ءۇشىن راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
