ولتىرەتىن بولسا, ومىرگە نەگە اكەلەدى؟!.
ءسوزدى سوزباقتاماي ناقتى دەرەكتەن باستايىق.
ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اتامەكەن كەنتىنىڭ ءبىر تۇرعىنى ءولى نارەستە تاۋىپ الدى. شارانانى پاكەتكە سالىپ, قوقىسقا تاستاپ كەتىپتى. پاكەتتە ءتىلحات بار. وندا تۋا سالىپ دۇنيەمەن قوشتاسقان قىزىلشاقانىڭ تاسباۋىر اناسى ءسابيىن جەرلەيتىن اقشاسىنىڭ جوق ەكەنىن ايتىپتى. اڭ ەمەس, قۇس ەمەس, باۋىر ەتى – بوبەگىنە قول جۇمساپ وتىرىپ, اقتالعان ءتۇرىن قاراڭىز.
ولتىرەتىن بولسا, ومىرگە نەگە اكەلەدى؟!.
ءسوزدى سوزباقتاماي ناقتى دەرەكتەن باستايىق.
ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اتامەكەن كەنتىنىڭ ءبىر تۇرعىنى ءولى نارەستە تاۋىپ الدى. شارانانى پاكەتكە سالىپ, قوقىسقا تاستاپ كەتىپتى. پاكەتتە ءتىلحات بار. وندا تۋا سالىپ دۇنيەمەن قوشتاسقان قىزىلشاقانىڭ تاسباۋىر اناسى ءسابيىن جەرلەيتىن اقشاسىنىڭ جوق ەكەنىن ايتىپتى. اڭ ەمەس, قۇس ەمەس, باۋىر ەتى – بوبەگىنە قول جۇمساپ وتىرىپ, اقتالعان ءتۇرىن قاراڭىز.
ءمايىتتى تەكسەرۋ بارىسىندا, ءسابيدىڭ پەرزەنتحانادا دۇنيەگە كەلمەگەنى انىقتالدى. ويتكەنى, نارەستەنىڭ كىندىگى دۇرىس كەسىلمەگەن. سوندىقتان مۇنايلى اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمى تاسباۋىر اناعا قارسى قر قك «جاڭا تۋعان ءسابيدى تۋعان اناسىنىڭ قاساقانا ءولتىرۋى» دەگەن بابى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعادى. ءمايىت ساراپتاماعا جىبەرىلدى. ال گينەكولوگتاردىڭ ەسەبىنە قاساقانا تۇرماعان انا ءالى تابىلعان جوق...
مۇنداي جاعا ۇستاتار «جاڭالىقتى» كۇن سايىن بولماسا دا, اي ارالاتىپ ەستيتىندەرىڭىز ماعان كامىل. ول جاڭالىقتاردىڭ ىزدەۋ جاريالانعان «قاھارماندارى» ءوز نارەستەلەرىنىڭ ءومىرىن وزدەرى قيىپ, بوتەن ءۇيدىڭ تابالدىرىعىنا, قوعامدىق اجەتحاناعا نەمەسە قوقىس جاشىگىنە تاستاپ كەتەتىنى دە وتىرىك ەمەس. «اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى» دەيدى قازاق. «اقش-تا سپيد دەگەن ەمى جوق اۋرۋى شىعىپتى» دەگەندى العاش ەستىگەندە, كوپ مەملەكەتتەر بىلق ەتكەن جوق. «وزدەرىنە سول كەرەك» دەپ, مىرس-مىرس كۇلگەندەرى دە بولدى. كوپ ۇزاماي سول ەمى جوق بالەكەت, تاپ ىرگەمىزدەن بۇرق ەتە قالدى. ىرگەمىز – رەسەي ەلى بولاتىن. دەگەنمەن, «سپيد اۋرۋى قالماق ەلىنىڭ ەليستا دەگەن قالاسىنداعى بەيكۇنا بالالارعا دا جەتىپتى» دەگەن جاڭالىقتى ورتا ازيانىڭ ورمانداي جۇرتى جۇرە تىڭدادى. ال رەسەي مەن ورتا ازيانىڭ اراسى مۇلدە ءتيىپ تۇر. قازاقىلاپ ايتساق, «توسكەيدە مالى, توسەكتە باسى قوسىلىپ» جاتىر. سوندىقتان بولار, الدىمەن تەمىرتاۋ, ودان كەيىن شىمكەنت اتتى شاھارلاردىڭ تۇرعىندارى الگى اتى جامان اۋرۋدان قاتتى زارداپ شەكتى. مىناۋ, قوعامدى دەندەپ بارا جاتقان ينفانتيتسيد «اۋرۋىنىڭ» قاسىرەتى مەن قايعىسىن دا اشىپ ايتىپ, الدىن الماساق ەرتەڭ كەش بولۋى مۇمكىن.
ينفانتيتسيد دەگەن نە؟ سوت مەديتسيناسى تىلىندە بوسانا سالىپ ءوز نارەستەسىن ءوزى ولتىرەتىن انالاردىڭ ارەكەتىن «ينفانتيتسيد» دەپ اتايدى. ال مۇنداي تاسباۋىر انالار, وكىنىشكە قاراي, سوڭعى كەزدە ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن ءجيى بوي كورسەتە باستادى. قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, تاسباۋىر انالار, ادەتتە, ءوزى ومىرگە اكەلگەن نارەستەلەرىن ءوز قولىمەن نەمەسە جىپپەن بۋىندىرىپ ولتىرەدى. تىنىس الۋ ءمۇشەلەرىن جاستىقپەن باستىرىپ, تۇنشىقتىرىپ ولتىرەتىندەرى دە كەزدەسەدى. پىشاقپەن, قايشىمەن جانە باسقا دا قاتتى زاتتاردىڭ كومەگىمەن ولتىرەتىندەر دە بار. ال تۋا سالا دەمى ۇزىلگەن ءسابيلەردىڭ بارار جەرى, نەگىزىنەن, قوقىس جاشىكتەرى.
قىزىلجار جۇرتشىلىعىنىڭ جۇرەگىن مىنا ءبىر وقيعا ءدىر ەتكىزدى. جاڭا عانا ومىرگە كەلگەن قىز بالانىڭ باسىنا پوليەتيلەن كيگىزىپ, تۇنشىقتىرىپ ولتىرگەن. ءمايىتى بىرەۋدىڭ پاتەرىنەن تابىلعان. كوپ ۇزاماي نارەستەسىن قولى قالتىراماي و دۇنيەگە اتتاندىرعان انا دا تابىلدى. ول 25 جاستاعى ايەل بولىپ شىقتى. انىقتالعانىنداي, قاسكوي انا قىلمىسىن جاسىرۋ ءۇشىن ءبىر سوتكەگە پاتەر جالداعان. سودان كەيىن ءوز كۇشىمەن بوسانادى دا, ىڭگالاعان بەيكۇنا شاقالاقتىڭ باسىنا پوليەتيلەن پاكەت كيگىزىپ, شكافقا تاستاپ كەتىپ قالادى. سوت-مەديتسينالىق ساراپتامانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, بوبەكتىڭ اجالى مەحانيكالىق اسفيكسيادان, ياعني كىسى قولىنان بولعانى انىقتالدى. قىلمىسى اشكەرە بولعان تاسباۋىر انا 2011 جىلى دا وسىلاي بوسانىپ, بىراق ونى ولتىرمەستەن سابيلەر ۇيىنە وتكىزگەنىن ايتقان. وكىنىشكە قاراي, ەكىنشى نارەستەسى ونداي باقىتقا يە بولا المادى.
ءدال وسىعان ۇقساس وقيعا كوكشەتاۋ قالاسىندا دا بولدى. مۇندا دا بەيعام جۇرت قوقىس جاشىگىنەن ءبىر قولى جۇلىنعان نارەستەنىڭ ءمايىتىن تاۋىپ الىپ, توبە شاشتارى تىك تۇرعان. تەكسەرە كەلگەندە, بالا گەمورروگيالىق ۇرەيدەن قايتىس بولىپتى. كەيىن بەلگىلى بولعانىنداي, ءولى نارەستەنى كوكشەتاۋداعى تسەحتاردىڭ بىرىندە تىگىنشى بولىپ ىستەيتىن 27 جاستاعى ايەل تاستاپ كەتكەن. ايەل بۇدان بۇرىن دا «جولدان» بالا ت اپقان ەكەن. بىراق ونى اتا-اناسىنا بەرىپتى. ال مىناۋسىن توعىز اي, توعىز كۇن كوتەرسە دە, جەمە-جەمگە كەلگەندە بوسانىپ, امان-ەسەن وسىرۋگە ار, ۇيات, وجدان دەگەن «سوت» الدىندا شىدامى جەتپەي, قۇتىلۋعا اسىققان.
ال استانا قالاسىنىڭ ماڭىنداعى اۋىلدا تاعى ءبىر بەزبۇيرەك ءوزىنىڭ جاڭا تۋعان نارەستەسىن تۇنشىقتىرىپ ءولتىرگەن. بۇل وقيعا بويىنشا 24 جاستاعى ايەل ۇستالدى. ول دا ءوز بالاسىن ءوزى ءولتىرىپ, شۇڭقىرعا تاستاپ كەتىپتى. تەرگەۋ بارىسىندا الگى ايەل باۋىرلارىنىڭ ۇيىندە تۇرعاندىقتان ءوزىنىڭ جۇكتىلىگىن جاسىرىپ كەلگەن دە, ءدال بوسانار ساتتە ءوز بالاسىنىڭ كىندىگىن ءوزى كەسىپ, شۇڭقىرعا ءوز قولىمەن لاقتىرعان. ونى باۋىرىنىڭ ايەلى تاۋىپ العان. بىراق كەش ەدى...
مىنە, «ينفانتيتسيد» دەگەننىڭ ءىش جيعىزار سيقى وسىنداي. بۇل «دەرتتەن» قوعام قالاي قۇتىلادى؟ ۇكىمەت قانداي ارەكەت ەتپەك؟ ول بالەنىڭ الدىن الاتىن جول بار ما؟ كورشى ەلدەر قايتىپ جاتىر؟ بۇگىنگى اڭگىمە دە وسى توڭىرەگىندە.
دارىگەرلەردىڭ وي-پىكىرلەرىنە سۇيەنسەك, ايەلدەر انا بولۋعا پسيحولوگيالىق تۇرعىدان ەرتە باستان دايىن بولۋى كەرەك. «جۇكتىلىك ەڭ الدىمەن وي-سانادا, سوسىن عانا بارىپ فيزيكالىق تۇرعىدان جۇزەگە اسۋى ءتيىس», دەيدى ماماندار. جانى بار ءسوز. «ويتكەنى, عىلىمى, مەديتسيناسى دامىعان ءححى عاسىردىڭ ايەلدەرىنە جۇكتى بولماۋدىڭ جولدارىن ءتۇسىندىرۋدىڭ ءوزى اقىماقتىق» دەيدى ماماندار. ال بويجەتكەن نەمەسە باسى بوس ايەل بىرەۋدەن ءوز ەركىمەن بالا كوتەردى ەكەن, ەندەشە ونى امان-ەسەن بوسانىپ, ەرجەتكەنشە (بويجەتكەنشە) باعىپ-قاعۋى مىندەت. ادامدىق قاسيەت پەن انالىق پارىز دا وسىعان ۇيرەتەدى. دۇنيە جۇزىندە دەمەي-اق قويالىق, ەلىمىزدە قانشاما اتا-انا, قانشاما وتباسى ءبىر بالاعا زار بوپ ءجۇر. بارىمىزگە بەلگىلى «الپامىس باتىر» جىرىنداعى: «جيدەلىبايسىن جەرىندە, قوڭىراتتىڭ ەلىندە, ءبايبورى دەگەن باي بوپتى, ءبىر پەرزەنتكە زار بوپتى…» دەپ باستالاتىن ولەڭ جولدارى قازاق اتا-انالارىنىڭ سوناۋ ىقىلىم زامانداردا-اق ءبىر پەرزەنت ءۇشىن موينىنا بۇرشاق سالىپ, اۋليە كەزىپ كەتكەنىن ءسوز ەتپەي مە؟!. ال اقتانبەردى جىراۋىڭىز, ءتىپتى, ءبىر پەرزەنتتى دە مىسە تۇتپاي: «اتادان التاۋ تۋعاننىڭ, جۇرەگىنىڭ باستارى, التىن مەنەن بۋ بولار, اتادان جالعىز تۋعاننىڭ, جۇرەگىنىڭ باستارى, سارى دا جالقىن سۋ بولار, جالعىزدىق, سەنى قايتەيىن!» دەپ جىلاپ وتىرىپ جىرلاعان عوي. دەمەك, دۇنيە ەسىگىن اشقان ۇل بولسىن, قىز بولسىن, مەملەكەت ءۇشىن قۇنسىز قازىنا. ال قوي ۇستىنە بوز تورعاي جۇمىرتقالاعان بۇگىنگى زاماننىڭ قىزدارى ءبىر ءشيدىڭ تۇبىنەن بالا كوتەرىپ, ونىسىن كەلەسى ءشيدىڭ تۇبىنە تاستاپ جۇرە بەرەتىن جەڭىلتەكتىكتى سانگە اينالدىرا باستادى. ونداي جەڭىل ءجۇرىستىڭ سوڭى بەيكۇنا نارەستەلەردىڭ دۇنيە مەن تۋماي جاتىپ قوشتاسۋىنا, ال كوكەك-انالاردىڭ «تەمىر توردىڭ» ىشىنەن ءبىر-اق شىعۋىنا اكەلىپ سوقتىرۋدا.
«جوقتاۋشىسى جوق ەر جەتىم, قورعاۋشىسى جوق ەل جەتىم». بۇل تاقىرىپ كەز كەلگەن مەملەكەت ءۇشىن وتباسى, وشاق قاسى تاربيەسىنىڭ اسا ماڭىزدى ەكەنىن العا تارتادى. «اكە كورگەن وق جونار, انا كورگەن تون پىشەر» دەگەندەي, وتباسىندا اتا-انانىڭ تاعىلىمدى تاربيەسىن الىپ, تەك قانا وقۋ-بىلىممەن, ءۇيدىڭ تىرلىگىمەن وتكىزگەن قىزدار وقىستا وت باسۋدان اۋلاق بولادى. ال «قىدىرىمپازدار» قاشاندا ءبىر بالەگە ۇشىرايدى. سوسىن ونىسىن جاسىرماق بولادى. سالدارى ءبىز اششىنا ايتىپ وتىرعان اڭگىمەگە كەلىپ تىرەلەدى. قوعامنىڭ دا مۇنداي قۇبىلىسقا ەتى ءولىپ بارا جاتقان سياقتى. «ىشىمە سىيعان بالا, سىرتىما دا سىيادى» دەپ, قىدىرىمپاز قىزدارىن اقتايتىن انالار دا جەتەرلىك. «قىزعا قىرىق ۇيدەن تىيۋ», باق بەتتەرى مەن تەلەديدارلاردا اتا-انالاردى, بويجەتكەندەرى وسى تاقىرىپتا قوعامدىق پىكىرتالاسقا شاقىرۋ جاعى دا كەمشىن.
جالپى, كوكەك-انالاردى ءوز بالاسىن ءوزى ولتىرۋگە نە اسەر ەتەدى؟ ۇيات پا؟ الدە تاقىر كەدەيلىك پە؟ بۇل ساۋال الەۋمەتتىك زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. ەلىمىزدە, وبلىستاردا قانشاما جاستار بار؟ ولاردىڭ قانشاسى بويجەتكەن؟ ولار نەمەن اينالىسادى؟ ورتاسى, وتباسى قانداي؟ «قىز كەزىندە ءبارى جاقسى» دەگەندەي, وسە كەلە قانداي جولعا ءتۇستى؟ قالالار مەن اۋدان ورتالىقتارىنداعى ساۋنالاردا «ەرمەككە» اينالىپ جۇرگەن «كوبەلەكتەردىڭ» ينفانتيتسيد «دەرتىنە» قاتىسى بار ما؟ ءوز بالاسىن ولتىرەتىندەر, بالكىم, سوندايلاردىڭ ارسىنان شىعاتىن شىعار؟
ايتا بەرسە ماسەلە, قويا بەرسە سۇراق كوپ. ءوز بالاسىن ءوزى ولتىرگەن انادان قوعامنىڭ قانداي جاقسىلىق كۇتۋى مۇمكىن؟ ءتىپتى, ول «تەمىر توردىڭ» ار جاعىنان امان-ەسەن ورالعاننىڭ وزىندە قۇربىلارى قاتارلى باقىتتى وتباسىن قۇرىپ, سۇيكىمدى بالا سۇيە الا ما؟ وعان ونىڭ رۋحى جەتە مە؟ الدە, ءوزى ولتىرگەن نارەستەسى ءومىر بويى تۇسىنە ەنىپ, جارالى قاسقىرداي جاپا شەگىپ, الاسۇرۋمەن وتە مە؟
ارينە, ينفانتيتسيد قازاقستاندا عانا بەلەڭ الىپ بارا جاتقان جوق. سونىمەن بىرگە, ول الىس-جاقىن شەتەلدەردەگى ۇكىمەتتەردىڭ (مينيسترلىكتەردىڭ) دە باس اۋرۋىنا اينالعان. مىسالى, رف ءىىم رەسمي مالىمەتى بويىنشا 2010-2011 جىلدارى كوكەك-انالار جاڭا بوسانعان 268 سابيىنە قول جۇمساپتى. بىراق ۇرەيلى دەرەك پەن دايەك مۇنىمەن بىتپەيدى. تاعى وسىنشا ما بالالار ءوز اتا-انالارىنىڭ قولىنان ەسى كىرىپ, ياعني «ۋىلدەپ» نەمەسە ءتاي-ءتاي باسا باستاعان كەزىندە قازا تابادى ەكەن. جۇرەگىڭىز شىم ەتتى مە؟ شىم ەتتى. ويتكەنى, ءسىزدىڭ بويىڭىزدا ايانىش سەزىمى بار. ال ايانىش سەزىمى جوق جەردە ءوز سابيىنە ءوزى قول جۇمساۋ دا بولا بەرەدى. جۇرتتار «وركەنيەتى وتە قاتتى دامىعان, ءتىپتى, شاڭ-توپىراق تا كورمەيسىز» دەپ, اۋىزدارىنىڭ سۋى قۇرىپ ماقتايتىن گەرمانيا دا وڭىپ تۇرعان جوق ەكەن. مۇندا جىل سايىن ءينفانتيتسيدتىڭ سالدارىنان, ياعني ءوز اتا-انالارىنىڭ قولىنان التى جاسقا دەيىنگى 100-گە جۋىق بالا كوز جۇماتىن كورىنەدى.
دەگەنمەن, «كوپتى كورگەن كارى قۇرلىق» دەگەن اتى بار ەمەس پە, ەۋروپا كوكەك-انالارىنىڭ قىلمىسىن ازايتۋ ءۇشىن, مىنانداي ارەكەتكە بارىپتى. ولارى دۇرىس پا, بۇرىس پا دەپ تارازىلاۋ, ارينە, ۋاقىت ەنشىسىندە. ايتايىق دەگەنىمىز, ەۋروپالىقتار پەرزەنتحانا عيماراتتارى مەن موناستىرلاردىڭ قابىرعاسىنان بەيبي-بوكستار اشىپتى. مىسالى, ءوز بالاسىنان ءوزى باس تارتقان كوكەك-انا ءوز ءسابيىن ءوزى ءولتىرىپ اۋىر كۇناعا باتپاۋى ءۇشىن كادىمگى پوشتا جاشىگى سياقتى, بىراق ودان ۇلكەن ءارى ىڭعايلى الگى بەيبي-بوكسقا جاڭا تۋعان نارسەتەسىن جاسىرىن تۇردە قالدىرىپ كەتە بەرەدى ەكەن. جاسىرىنباي كەلىپ تاستاپ كەتسە دە انا تۋرالى مالىمەت جاريا ەتىلمەيدى. ويتكەنى, كوكەك-انانىڭ قولىنا «بالانى كىم تاستاپ كەتكەنى ەشكىمگە جانە ەشقاشان ايتىلمايدى» دەگەن كەپىلدىك قۇجات بەرىلەدى. بىلاي قاراساڭىز, بۇل شارا كوكەك-اناعا دا, مەملەكەتكە دە ءتيىمدى. كوكەك-اناعا ءتيىمدىسى – ول قولىن قانعا بىلعاپ, قىلمىسكەر اتانبايدى, مەملەكەتكە تيىمدىلىگى – ەلدەگى دەموگرافيالىق ءوسىم ءبىر بالاعا بولسا دا توقتاۋسىز جالعاسا بەرەدى. سالىستىرمالى تۇردە ايتساق, رەسەيدەگىدەي ءوز اناسىنىڭ قولىنان ءبىر جىلدا 268 ءسابي قازا تاپپايدى.
مۇنى ەستىگەن (كورگەن) رەسەي ۇكىمەتى (مينيسترلىكتەرى) قازىر وسى ارەكەتتى تاجىريبە رەتىندە ءبىر-ەكى گۋبەرنيالارىندا قولعا الىپتى. ويتكەنى, كوكەك-انالار سانى رەسەيدە وتە كوپ. دەموگرافيالىق ءوسىم دە تومەندەپ بارادى. سوندىقتان, ءبىر بالا بولسا دا امان-ەسەن ءوسسىن دەگەن مەملەكەتشىل ورىس ۇكىمەتى «مۇنداي بەيبي-بوكستار جاڭا تۋعان نارەستەنى تىكتەپ كەلگەن ولىمنەن اراشالاپ قالادى», دەپ ءۋاج ايتۋشىلارعا باس شۇلعىعان. بىراق مەدالدىڭ ەكىنشى جاعى بار ەكەنى سياقتى, بۇل ارەكەتتىڭ قارسىلاستارى دا بار بولىپ شىقتى. ولاردىڭ ويىنشا, بەيبي-بوكس كوبەيگەن سايىن بالالارىن تاستاپ جۇرە بەرەتىن كوكەك-انالار سانى دا كۇرت كوبەيە تۇسپەك. ولاردىڭ ءۋاجى: «ودان دا كوكەك-اناعا جولدان تاپقان بالاسىن ەشكىمنەن ۇيالماي-اق امان-ەسەن وسىرۋىنە كومەكتەسىپ, ساناسىنا سەنىم ۇيالاتايىق» دەگەن تۇرعىدا ىشكى ساياساتقا ءمان بەرەيىك دەگەنگە سايادى. بۇل دا قۇلاققا كىرەتىن ءسوز.
«قر قك بابى بويىنشا جاڭا تۋعان نارەستەسىن ولتىرگەن ايەلدەر («ۋبيستۆو ماتەريۋ نوۆوروجدەننوگو رەبەنكا») نەبارى 4 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى. بۇل جازا جەڭىل. قىرشىنىنان قيىلعان ءسابيدىڭ بولاشاق ەل ازاماتى ەكەنىن ويلاساق جانە ونىڭ شاقالاق بولسا دا كەۋدەسىندە جانى بار ادام بالاسى بولعانىن پايىمداساق, بۇل قىلمىسكەر ءۇشىن وتە جەڭىل جازا» دەيتىندەر دە بار. راس, ءتورت جىل تەز-اق وتە شىعادى, بىراق ءوز ۇلىنا (قىزىنا) ءوزى قول جۇمساپ, ولتىرگەنىن ول ءسىرا دا ۇمىتا الار ما؟ ەشقاشان! بىلە بىلسە, كۇندىز دە, تۇندە دە ساناسىنان كەتپەيتىن ار سوتى مەن جان جاراسىنىڭ ءوزى-اق ونىڭ جانىن قاشان جاھاننامعا جەتكەنشە مازالاۋمەن بولماي ما؟!. دەمەك, ءوز ءسابيىن ءوزى ولتىرگەن انالار مەن جاتىرىنداعى شارانانى جىبىرلاي باستاعان ساتىندە ابورت جاساتۋ ارقىلى الدىرىپ تاستاعان انالاردىڭ قايعىسى دا, جازاسى دا اۋىر. سوندىقتان ۇكىمەتىمىز ءتيىستى مينيسترلىكتەر ارقىلى ەلدەگى ينفانتيتسيد ماسەلەسىنىڭ قوعامداعى سەبەبى مەن سالدارلارىن زەرتتەپ, زەردەلەي كەلىپ, وسى «دەرتتىڭ» الدىن الۋ مەن ونى مۇلدە جويۋ جولىندا ناتيجەلى شارا قولدانادى دەپ كۇتەمىز.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.
