ايماقتار • 09 مامىر، 2020

قيادا شىڭدالعان قازاق

1211 رەتكورسەتىلدى

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىس وڭاي كەلگەن جوق.  ويتكەنى، بۇل سوعىس ادامزاتقا اۋىر زاردابىن تيگىزدى. ەندى ونىڭ سالقىنى ۇمىتىلا قويماس، ءسىرا! سول سوعىستا ميلليونداردىڭ سۇيەگى مايدان دالاسىندا قالدى. ميلليونداردىڭ ءۇمىتى ءۇزىلدى. ميلليوندار جەسىر، ميلليوندار اكەسىز قالدى. ءومىر وزگەردى، زامان تۇزەلدى دەگەنمەن، سوعىس سالعان جارا جازىلمايدى. اكەسىن، اتاسىن، جارىن كۇتكەندەر ءالى دە كۇرسىنەدى، ءالى دە جۇرەگى قارس ايىرىلادى...

سۇراپىل سوعىسقا اتىراۋدان 42 مىڭنان استام ازامات اتتانىپتى. ءبارى قان مايداندا جاۋمەن كەسكىلەسكەن ۇرىسقا قاتىستى. سولاردىڭ اراسىنان 13287 بوزداق مايداندا وپات بولدى. جاۋعا قارسى جان الىسىپ، جان بەرىسكەن ارپالىستاعى ەرلىگى ءۇشىن 3441 اتىراۋلىق وردەندەر جانە مەدالدارمەن ماراپاتتالىپتى. كوزسىز باتىرلىعى مەن جانقيارلىعى ءۇشىن 9 مايدانگەر كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى، تاعى بەسەۋى ءۇش دارەجەلى «داڭق» وردەنىنىڭ تولىق يەگەرى اتاندى.  

ءدال وسىنداي جوعارى ماراپاتقا يە بولماسا دا،  جاۋعا قارسى شايقاستا تاۋى شاعىلماعان، قيادا قالىقتاعان قىرانداي شىڭدالعان مايدانگەردىڭ ءبىرى – ايدىن  ايباروۆ.

مايدانگەر بيىل 99-شى كوكتەمىن قارسى الدى. ءبىر عاسىرعا جۋىق مەرزىم بۇرىن دوسسوردا كىندىك قانى تامعان ەدى. سوعىس باستالاردان ءبىر جىل بۇرىن اتىراۋ قالاسىنان ورتا مەكتەپتى ءبىتىردى. بالا كۇنگى ارمانى –ۇشقىش بولۋ.  قۇس قاناتى تالاتىن كوك اسپاننىڭ «كولىگىن» مەڭگەرۋ ءۇشىن الدىمەن  اقتوبەدەگى ۇشقىشتار دايىندايتىن مەكتەپتە وقىپ، 1941 جىلدىڭ  مامىرىندا 40 كۋرسانتپەن بىرگە ءبىتىردى. بىراق سول ساتتە ءبىر ايدان كەيىن جۇمىر جەردى الاپات سوعىس ءورتى شارپيتىنىن بىلگەن جوق.

ارينە، ونى بىردەن مايدان دالاسىنا جىبەرمەدى. ويتكەنى، كەڭەس ارمياسىنا اۋەدەن شابۋىلدايتىن بىلىكتى ۇشقىشتار قاجەت ەدى. سونداي-اق، تەك اۋەدەن شابۋىلداپ عانا ەمەس، بارلاۋ جاسايتىن  ۇشقىشتاردىڭ  قاجەتتىگى  تۋىندادى. ال، مۇنداي توپ ورىنبور قالاسىنداعى ۇشقىشتار ۋچيليششەسىندە دايىندالاتىن. قازاق جىگىتى ايدىن ايباروۆ تا  باستاپقىدا ورىنبورداعى، كەيىن پەرم قالاسىنداعى اسكەري ۋچيليششەدە ءبىلىم الدى. اسكەري ۇشاقپەن مانەۆر جاساۋدى مەڭگەردى. اۋەدەن بارلاۋدىڭ قىر-سىرىنا ابدەن قانىقتى.

ءسويتىپ، 1944  جىلى عانا سۋۆوروۆ جانە كۋتۋزوۆ اتىنداعى شابۋىلداۋشى اۋە پولكىنىڭ ۇشقىش-بارلاۋشىسى اتاندى. اسكەري ۇشاقتى باسقارىپ، جاۋىنگەرلىك تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا باتىل كىرىستى. اۋەدەن جاۋ وشاعىنا بارلاۋ جاسادى. بەلورۋسسيا مەن پرۋسيانى ازات ەتتى. سوعىس جىلدارىنداعى  ەرلىگى ەلەنىپ، ەكىنشى دارەجەلى «داڭق» وردەنىمەن، «وتان سوعىسى» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.

جەڭىس ساعاتىمەن سوققانمەن، بىردەن ەلگە ورالۋىنا رۇقسات بەرىلمەدى. ويتكەنى، 1947 جىلعا دەيىن اسكەري تارتىپكە سايكەس، جاس ۇشقىشتاردى وقىتۋعا تاپسىرما الدى. كاپيتان شەنىندە ەلگە  ورالىسىمەن ەڭبەك جولىن وبلىستىق  «سوتسياليستىك قۇرىلىس» (بۇگىنگى «اتىراۋ») گازەتىندە ادەبي قىزمەتكەر بولىپ جالعاستىردى.

جاستايىنان ەڭبەكقور، وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقاراتىن ايدىن ايباروۆتىڭ ىسكەرلىگى وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ باسشىلارىن قىزىقتىردى. وسىلايشا، 1949 جىلى ونىڭ باسقارۋ سالاسىنداعى ەڭبەك ءوتىلى باستالدى. ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى زور مايدانگەر وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنە شاقىرىلدى. كەيىن قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى، قالالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى رەتىندە وبلىس ورتالىعىنىڭ وركەندەۋىنە، تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق احۋالىنىڭ جاقسارۋىنا ۇلەسىن قوستى. ەڭبەك دەمالىسىنا شىققانشا بىرنەشە كاسىپورىننىڭ پارتيا كوميتەتىنە جەتەكشىلىك ەتتى.

بىراق، مايدانگەر ءوزى تۋرالى ايتۋدان گورى، وزىنە ۇلگى-ونەگە بولعان ۇستازدارى جايلى سىر شەرتكەندى قالايدى. بۇل ابىز جاسىنا جەتكەن قاريانىڭ قاراپايىمدىلىعى شىعار. قازىر بالالارىنان وربىگەن نەمەرە-شوبەرەلەرىنە عيبراتتى اڭگىمەسىن ايتىپ وتىرادى.

–بۇگىنگى ۇرپاق سوعىستى كورمەسە ەكەن. جاستارىمىز ءبىلىمدى، ەڭبەكقور بولسا، الار اسۋى كوپ بولارى داۋسىز. ەلىمىزدە تىنىشتىق بولسىن، -دەيدى عاسىرلىق عيبراتتى عۇمىر يەسى ايدىن ايباروۆ.

سوڭعى جاڭالىقتار

مارقاكولدە كۇزەت كۇشەيتىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:41

پورترەت (ۇشتاعان)

ادەبيەت • بۇگىن، 08:51

ءار ادام – جەردىڭ تۇتىنۋشىسى

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:48

وسىنداي ەلىم بار!

پىكىر • بۇگىن، 08:42

ءار ەلدىڭ ءوز دامۋ جولى بولادى

ساياسات • بۇگىن، 08:40

بايلامى بەكەم ءباتۋالى ءسوز

ساياسات • بۇگىن، 08:37

كەي وڭىردە ۆيرۋس ءورشي ءتۇستى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:24

«مەنىڭ تۋىم» اكتسياسى ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:09

ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارى

ساياسات • بۇگىن، 08:06

شارالار قاتاڭ ساقتالۋى ءتيىس

تەننيس • بۇگىن، 08:04

«بارىس» – ۇزدىكتەر قاتارىندا

حوككەي • بۇگىن، 08:03

ۇشتى، ۇشتى، شاتىر ۇشتى!..

قوعام • بۇگىن، 07:56

الماتىدا اقىن كوپ...

ادەبيەت • بۇگىن، 07:44

«اقبىلەك». جان جاراسى...

ادەبيەت • بۇگىن، 07:42

شۇعىلا-نۇردى بەتكە الىپ...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

ابايعا ارنالعان ءمۇشايرا

اباي • بۇگىن، 07:36

سالعىرتتىق سان سوقتىرماسىن

قوعام • بۇگىن، 07:10

ۇقساس جاڭالىقتار