كىتاپتىڭ ادامزات تاريحىنداعى ماڭىزى زور ەكەنىن تالاي اقىلماندار مەن ويشىلدار جەرىنە جەتكىزىپ ايتقان. «جاقسى كىتاپ – جان ازىعى» دەگەن قازاق ماقالى دا سول تۇجىرىمداردىڭ ءبىرى. ويتكەنى, جاقسى كىتاپ دانالىقتىڭ سارقىلماس بۇلاعى, اقىل مەن ويدىڭ تۇنىعى. ەل گازەتى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى ءوزىنىڭ بەتىندە ءبىر تاقىرىپقا جاريالانعان تاڭداۋلى ماتەريالداردان كىتاپ قۇراستىرۋدى داستۇرگە ەنگىزگەنىن كوزىقاراقتى وقىرمان جاقسى بىلەدى.
كىتاپتىڭ ادامزات تاريحىنداعى ماڭىزى زور ەكەنىن تالاي اقىلماندار مەن ويشىلدار جەرىنە جەتكىزىپ ايتقان. «جاقسى كىتاپ – جان ازىعى» دەگەن قازاق ماقالى دا سول تۇجىرىمداردىڭ ءبىرى. ويتكەنى, جاقسى كىتاپ دانالىقتىڭ سارقىلماس بۇلاعى, اقىل مەن ويدىڭ تۇنىعى. ەل گازەتى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى ءوزىنىڭ بەتىندە ءبىر تاقىرىپقا جاريالانعان تاڭداۋلى ماتەريالداردان كىتاپ قۇراستىرۋدى داستۇرگە ەنگىزگەنىن كوزىقاراقتى وقىرمان جاقسى بىلەدى.
بۇگىنگى كۇنى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ 10 جىلدىعىنا وراي پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى, سەزد حاتشىلىعىنىڭ جەتەكشىسى قايرات ءماميدىڭ ۇسىنىسىمەن «دىنتۇتقا» اتتى كىتاپ ومىرگە كەلىپ وتىر. ول ەلىمىزدىڭ استاناسىندا 2003 جىلدان بەرى 4 رەت بولعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزدەرى مەن ونىڭ قارساڭىنداعى ءدىني وقيعالار جانە ودان كەيىن دە وسى تاقىرىپتا جازىلعان ۇزدىك ماقالالار مەن سۇحباتتاردان قۇراستىرىلعان.
كىتاپتىڭ العىسوزىندە باسىلىم باسشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ ايتقانىنداي, «بۇگىندە قازاقستان الەمدەگى ءدىنتۇتقا ەلگە اينالدى. ءبىزدىڭ بۇل بيىككە جەتەر جولىمىزدى كورسەتەتىن كىتابىمىزدىڭ «ءدىنتۇتقا» اتالعانى دا سوندىقتان».
«دىنتۇتقانى» جەلە شولىپ شىققاننىڭ وزىندە ۇلتىمىزدىڭ تالاي ويشىلدارى مەن اقىلماندارىنىڭ ءدىننىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتقان وي-تولعامدارىنا كەنەلەسىز. «سانالۋاندىق – كەمشىلىك ەمەس, كەرىسىنشە, بۇل قۇدايدىڭ باعا جەتپەس سىيلىعى. سول سانالۋاندىلىقتىڭ ارقاسىندا شىنايى ءوزارا مولىعۋشىلىق, ناعىز دامۋ جۇرەدى», دەگەن ەكەن ەلباسى ن.نازارباەۆ العاشقى سەزدىڭ جابىلۋىنداعى سوزىندە.
كەشە بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ «اتريۋم» زالىندا وسى «دىنتۇتقا» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى بولدى. ونى «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوپتىلدى, كوپدىندى, ءتىپتى اشىعىن ايتساق, اۋەلدە كوپدىلدى ەلدىڭ جۇرتىن ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي ۇيىتۋعا قول جەتكىزدى. باتىس تا, شىعىس تا مويىندايتىن, ساناساتىن, قۇرمەتتەيتىن ەلگە اينالدىردى. قازاقستاندا تۇرلىشە قۇرلىقتىق, الەمدىك دەڭگەيدەگى جيىندار وتكىزىلە باستادى. ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس سياقتى اسا اۋقىمدى فورۋمدار شاقىرىلا باستادى.
ءسويتىپ, ءبىز بي تۇسەتىن ءۇي بولدىق, دەپ جالعاستىردى ءوزىنىڭ ءسوزىن مودەراتور. ودان ءارى س.ابدراحمانوۆ پرەزيدەنتتىڭ دانا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان ەقىۇ-عا, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا توراعا بولىپ, ەقىۇ-نىڭ 11 جىلدان بەرى وتپەگەن ءسامميتىن دە وتكىزگەنىن اتاپ ءوتتى. ءسويتىپ, ءبىز بي دە بولدىق, دەدى ول.
قازاقستاننىڭ قازىرگى الەمدەگى قوماقتى ورنىنىڭ ناقتى ءبىر دالەلى – بۇگىن سىزدەر قولدارىڭىزعا ۇستاپ وتىرعان «دىنتۇتقا» اتتى جاڭا كىتاپ, دەپ جالعاستىردى س.ابدراحمانوۆ ءسوزىن. بۇگىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ ون جىلدىعىن حالىقارالىق دەڭگەيدە اتاپ ءوتۋ قارساڭىندا ەلدىڭ رۋحاني قازىناسى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءدىن ىستەرى اگەنتتىگى جانە «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اكتسيونەرلىك قوعامى بىرلەسىپ دايىنداعان «دىنتۇتقا» اتتى مازمۇندى, وقىرمانىنا بەرەرى مول جاڭا كىتاپپەن تولىعىپ وتىر.
العاشقى ءسوزدى مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بۇركىتباي اياعان ايتتى. ول كىتاپتان عىلىمي جانە ساياسي الەۋەتى جوعارى تۇيتكىلدى ماسەلەلەرمەن تانىسقانىن ايتتى. «بۇل –تاۋەلسىز قازاقستانداعى قازىرگى ءدىني احۋالدان سىر شەرتىپ, تاريحىن سارالايتىن ماڭىزدى كىتاپ. جيناقتا سوڭعى 10 جىلداعى قوعامىمىزداعى دىنگە دەگەن كوزقاراس, ماڭىزدى بەتبۇرىس پەن ءدىني سانانىڭ قالىپتاسۋ ۇدەرىسى ايقىن كورىنەدى. سونىمەن بىرگە, ونىڭ ءمانى مەن ماڭىزى كەڭىنەن باياندالىپ, ءىرى مامانداردىڭ, عالىمداردىڭ, ءدىنباسىلاردىڭ پىكىرلەرىمەن جان-جاقتى تۇسىندىرىلەدى. ءسويتىپ, بۇل كىتاپ ەلىمىزدەگى رۋحانياتتىڭ دامۋىنا, ءدىني تۇسىنىكتىڭ تەرەڭدەۋىنە قوسىلعان ەلەۋلى ۇلەس بولىپ تابىلادى», دەدى ول.
كەلەسى ءسوزدى پارلامەنت سەناتىنىڭ د ەپۋتاتى, قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين الدى (سەناتور ءسوزىنىڭ نەگىزىندە دايىندالعان ماقالا بولەك بەرىلىپ وتىر – رەد.).
ءسوز كەزەگى وزىنە تيگەندە قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي ەرجان مايامەروۆ قازىرگىدەي الماعايىپ زاماندا وركەنيەتتەر اراسىنداعى بەيبىت كەلىسىمدى ساقتاۋ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەندىگىنە توقتالدى. قاي ءداستۇرلى ءدىننىڭ وكىلى بولسىن الەمنىڭ تىنىشتىعىن, تۇراقتىلىقتى قولدايدى. وسى تۇرعىدان العاندا, دىندەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدى دامىتۋ – بۇكىلالەمدىك جاۋاپكەرشىلىك. ال وسى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ تىزگىنىنە قازاقستان سىندى مۇسىلمان ەلىنىڭ يە بولۋى كوپ جايدى اڭعارتسا كەرەك. بىرىنشىدەن, ول ەلىمىزدە باسقالارعا ۇلگى رەتىندە ۇسىنۋعا بولاتىن سان الۋان ۇلتتار مەن دىندەر اراسىنداعى تاتۋلىقتىڭ, بەيبىتشىل حالىقتىڭ بار ەكەندىگىن بىلدىرەدى. ەكىنشىدەن, ەلدىڭ باسىم كوپشىلىگى ۇستاناتىن يسلام ءدىنىنىڭ كەڭپەيىلدىگىن, باسقالارمەن ورتاق كەلىسىمگە كەلە الاتىندىعىن كورسەتەدى, دەي كەلىپ, باس ءمۇفتي «دىنتۇتقا» كىتابىندا ايتىلعان ۇستامدى وي, پاراساتتى پىكىر, ۇتىمدى ۇسىنىس دىنارالىق تاتۋلىقتى نىعايتۋعا وڭ ىقپال ەتەر دەگەن سەنىمدەمىن, دەپ ءسوزىن اياقتادى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ورازكۇل اسانعازى وسىنداي مازمۇندى كىتاپتى جارىققا شىعارىپ, حالىققا ۇلكەن دۇنيەنى تارتۋ ەتىپ وتىرعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ۇجىمىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
مودەراتور س.ابدراحمانوۆ قازاقستاندا كەڭ تاراعان ەكى ءدىني كونفەسسيانىڭ ءبىرى حريستياندىق ەكەنىن ايتا كەلىپ, ءسوزدى پراۆوسلاۆيە شىركەۋىنىڭ ءىس باسقارۋشىسى, ەپيسكوپ گەنناديگە بەردى. ول وتىرعانداردىڭ ءبارىن الدىمەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزدەرىنىڭ ءوتكىزىلە باستاۋىنا 10 جىل تولۋىمەن قۇتتىقتادى. كىتاپتىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ايتقاندا ەپيسكوپ ونىڭ تاريحي دەرەكتىلىگىنە توقتالدى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋدىڭ قاعيداتتارىن انىقتاۋ, دەدى ول.
تۇساۋكەسەردە سوڭعى بولىپ سەناتور جابال ەرعاليەۆ ءسويلەدى. الدىمەن شەشەن حح عاسىرداعى يدەولوگيالىق قاراما-قايشىلىقتارعا توقتالدى. ول كەزدەردە بىزگە دىندەر اراسىنداعى قايشىلىقتار بايقالمايتىن-دى. الايدا, كوممۋنيستىك رەجىم ىدىراپ, الەم ءبىر ءپوليۋستى الەمگە اينالعاندا دا ادام بالاسىنىڭ اراسىنداعى ءبىر-بىرىنە دەگەن سەنىم ورناي قويعان جوق. ءتىپتى «وركەنيەتتەر قاقتىعىسى» اتتى جاڭا قاۋىپ شىقتى. پرەزيدەنتىمىز ن.نازارباەۆ سول قاقتىعىستى ۇنقاتىسۋعا اينالدىرا ءبىلدى, دەدى ول.
تۇساۋكەسەر ءراسىمىن «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق پرەزيدەنتى س.ابدراحمانوۆ قورىتىندىلادى. (باسىلىم باسشىسىنىڭ قورىتىندى ءسوزى بۇگىنگى گازەتتە جەكە جاريالانىپ وتىر – رەد).
شاراعا بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى قاتىستى. تۇساۋكەسەردە كىتاپتى قۇراستىرعان بەلگىلى جۋرناليست, پرەزيدەنت گرانتىنىڭ يەگەرى, ارىپتەسىمىز ءاليسۇلتان قۇلانبايعا, جيناقتىڭ جاۋاپتى رەداكتورى عالىم شويكينگە العىس ايتىلدى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
-----------------------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
