ءال-ءفارابيدىڭ بۇل ۇستازدارى يسا پايعامباردى «قۇدايدىڭ بالاسى» دەمەي, «پايعامبار» دەپ تانىعان نەستورياندىق حريستياندار بولعان. ولاردىڭ اتا-بابالارى ۆيزانتيادان قۋدالانعان سوڭ تاياۋ شىعىس پەن ورتالىق ازيانى پانالاعان. اراب ەلى بۇلارعا زور قۇرمەت كورسەتىپ, عىلىم جاساۋعا پايدالانعان. ەجەلگى گرەك عىلىمى مەن اراب عىلىمىنىڭ اراسىن قوسقان وسىلار ەدى.
ءال-فارابي بۇل گرەكيالىق عالىمداردان لوگيكا مەن گرامماتيكادان ءدارىس العاننان كەيىن ەجەلگى گرەك عالىمدارىنىڭ ەڭبەكتەرىن ءوز بەتىنشە وقىپ, تالداپ, تۇسىندىرمەلەر جازىپ, ءارى قاراي دامىتقان, تراكتاتتار جازعان.
ول شامامەن اريستوتەلدىڭ بارلىق كىتابىنا تۇسىنىكتەمە بەرگەن.
ول پتولومەيدىڭ «الماگەسىنە» جانە ءپورفيريدىڭ «ەيسوگەسىنە» تۇسىنىكتەمە جازدى. ەۆكليدتىڭ گەومەتريا جايىنداعى كىتاپتارىن تەرەڭ زەرتتەپ, پلاتوننىڭ كۇللى كىتاپتارىن وقيدى.
بۇعان قوسا ءال-ءفارابيدىڭ لوگيكا, فيلوسوفيا جانە ت.ب. سالالارعا قاتىستى جازعان ءوزىنىڭ ەڭبەكتەرى دە كوپ.
بايقاپ وتىرساڭىزدار, ۇلى عۇلاما گرەك عالىمدارىنان ءدارىس العاننان كەيىن ەجەلگى گرەك عالىمدارىنىڭ ەڭبەكتەرىن زەرتتەۋمەن شۇعىلدانىپتى.
«باعداتتا ونىڭ دوستارى, شاكىرتتەرى كوپ بولدى. ...باعداتتا اتاقتى عالىم-استرانوم ءال-باتتانيعا ەرىپ استرونوميا وبسەرۆاتورياسىندا كوپ ىستەگەن. سول استرونوميا عىلىمىنا بايلانىستى جانە سونى قولدانۋ ءۇشىن ءال-فارابي تاعى بىرنەشە عىلىم سالاسىنا اتسالىسادى.
الدىمەن ول استرونوميالىق اسپاپتار جاساۋعا كىرىسەدى: استروليابيانى قايتا جاسايدى. ەكىنشى جاعىنان ول وپتيكالىق اسپاپتار جاسايدى, ويىس – پارابولا اينا جاسايدى. كوپتەگەن باقىلاۋ جۇرگىزەدى; ۋاقىت ولشەۋ ءۇشىن كۇن ساعاتىن جاسايدى. وسىلاردىڭ تەورياسىن بەرۋ ءۇشىن ول ماتەماتيكالىق ادىسكە كوشىپ, سفەرالىق – تريگونومەتريا نەگىزىن جازدى.
وپتيكا زاڭدارىن گەومەتريالىق ادىسپەن دالەلدەۋدىڭ شەبەر ادىستەرىن ويلاپ شىعارادى, ياعني گەومەتريالىق وپتيكا نەگىزىن بەرەدى. سونىمەن بايلانىستى ارحيتەكتۋرالىق قۇرىلىستارعا نەگىز سالادى. استرونوميا – ارحيتەكتۋرا – مۋزىكا – وسى ءۇش سالانى بىردەي, ءبىر ادىسپەن زەرتتەۋ نەگىزىن قالايدى...
وسىلارمەن قاتار ول تابيعاتتانۋ سالاسىندا كوپ ەڭبەك ەتەدى. سونىڭ ىشىندە حيميا, فيزيكا, مەديتسينا سالالارىندا زەرتتەۋلەر جۇرگىزدى.
ونى باعدات دارىگەرلەرى وزدەرىنىڭ باسشى ادامى سانايدى».
ويشىلدى قاتتى قۇرمەتتەگەن حاليف جافار ءال-مۇحتادير بيلىگىنىڭ سوڭىندا باعدات حاليفاتىندا بيلىككە تالاس باستالىپ, حاليفاتتىڭ بەرەكەسى كەتە باستايدى. 13 جاسىندا تاققا وتىرىپ, حاليفاتتى 24 جىل باسقارعان جافار ءال-مۇحتادير 932 جىلى 37 جاسىندا ولتىرىلەدى. ودان كەيىن باعدات حاليفاتىنىڭ باسىنا كەلگەندەردىڭ بيلىكتەرى قىسقا بولىپ, 14 جىلدا 5 حاليف اۋىسىپ, 946 جىلى حاليف بولىپ ابىلقاسىم ءال-مۋتي وتىرادى. ءال-ءمۋتيدىڭ كەزىندە ابباسيد اۋلەتى بيلىكتەن تولىق ايىرىلىپ, بيلىك شيتتىك توپتىڭ قولىنا وتەدى. ءال-مۋتي قولىندا ەش بيلىگى جوق قۋىرشاق حاليفكە اينالادى.
باعداتتا وسىنداي بەرەكەسىزدىك ورىن العان كەزدە ۇلى عۇلاما باعداتتان كەتىپ, مىسىر, الجيرگە ساپار شەگەدى. وسى ساپارى كەزىندە ول تۇركى تەكتى قولباسشى مۇحاممەد يحشيد يبن تۇعىت امىرمەن كەزدەسەدى.
«كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا اتەيستىك يدەولوگيانىڭ ىقپالىمەن ءال-فارابي دىننەن تىس عالىم رەتىندە كورسەتىلدى. ايتسە دە ونىڭ يسلام بىرلىگىن ساقتاۋعا قوسقان زور ۇلەسى تۋرالى مىناداي دەرەك ساقتالعان. تەگى تۇركى بولىپ تابىلاتىن ءباھادۇر قولباسشى مۇحاممەد يحشيد يبن تۇعىت ءامىر يسلام جولىن بۇزعان «قارمات» ەلىن تالقانداعان سوڭ, ءابۋ ناسىر ءال-فارابيمەن كەزدەسەدى. مەككەگە بارار جولدى كەسىپ «قاجىلىق» جاساۋعا مۇرشا بەرمەگەن قارماتتاردىڭ جەڭىلگەنىنە قۋانعان ءابۋ ناسىر ءال-فارابي ىشتەي «قاجىلىق» ەتۋگە نيەت ەتىپ, اراب حاليفىنىڭ سايد-زادالارىمەن اڭگىمەلەسەدى. وسى اڭگىمەدە عالىم «يسلام بىرلىگىن ساقتاۋ ءۇشىن مازھابتار اراسىن جاقىنداستىرۋ كەرەك» دەگەن وي ايتىپ, ءوزىنىڭ «اراب, پارسى جانە تۇركى ناسىلدەرى اراسىنداعى الاۋىزدىقتاردى جويۋعا كۇش سالىپ جۇرگەندىگىن» مالىمدەيدى. «بابالاردان قالعان وسيەتتە تۇركى حالقى ادىلەتشىل دەلىنگەن ەدى. سول ءسوزدىڭ اقيقاتتىعى مەن ادىلەتتىلىگىنە ەندى كوز جەتكىزىپ وتىرمىز», دەپ سايد-زادالار ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ قولىن قۇرمەتپەن قىسادى».
ء«ال-ءفارابيدىڭ ەڭبەكتەرى ارتىپ, تانىمال بولعان شاعىندا ءامىرشى سايف ءاد-داۋلا ونى داماسك شاھارىنا شاقىرتىپ, قۇرمەت كورسەتەدى. وعان ءوزىنىڭ سارايىنان قىزمەت بەرەدى. ...ءال-فارابي ەگيپەتكە 337 حيجرا جىلىندا (948 جىلى) كەتىپ, كەيىن داماسكىگە ورالعان».
«مىسىردان قايتىپ ورالعان بەتىندە ءال-فارابي سايف ءاد-داۋلا ءوزىنىڭ نوكەرلەرىمەن ءماجىلىس قۇرىپ وتىرعان ۇستىنە كىرىپ كەلگەندە, سايف ءاد-داۋلا وعان «وتىر» دەپ ءامىر ەتەدى. ءال-فارابي: «قاي جەرگە وتىرايىن, ءسىز وتىرعان جەرگە مە, جوق الدە ءوزىم تۇرعان جەرگە مە؟» دەيدى. سوندا سايف ءاد-داۋلا: «وزىڭە قاي جەر لايىق دەپ تاپساڭ, سول جەرگە وتىر», دەيدى. ءال-فارابي سايف ءاد-داۋلانىڭ قاسىنا كەلىپ, ونى ىعىستىرىڭقىراپ قاسىنا جايعاسادى. ءامىرشىنىڭ ءوزى جانە بىرنەشە نوكەرى عانا بىلەتىن قۇپيا ساراي تىلىمەن ولارعا: «مەن مىنا كىسىگە قازىر بىرەر سۇراق قويامىن, ەگەر ول لايىقتى جاۋاپ بەرە الماسا جازالاڭدار», دەيدى. سوندا ءال-فارابي ىلە-شالا سايف ءاد-داۋلانىڭ ءوزى جاڭا عانا سويلەگەن قۇپيا تىلمەن: «و, ءامىرشىم, ءسال سابىر ەت. ءار ءىستىڭ ارتىن باققان ءجون بولار!», دەگەن كەزدە, ول قايران قالىپ:
«اپىراي, ءسىز بۇل ءتىلدى قايدان بىلەسىز؟», دەيدى. سوندا ءال-فارابي: ء«يا, مەن جەتپىسكە جۋىق ءتىل بىلەمىن», دەگەن ەكەن. بۇدان كەيىن ءال-فارابي سايف ءاد-داۋلامەن ونىڭ سارايىنداعى ءانشى, اقىن, عالىمدارمەن ونەر جونىندە سۇحباتتاسادى.
وسىدان كەيىن ءابۋ جاعفار ءۋازىر عۇلامانىڭ مۋزىكادان وتە جوعارى ءبىلىمى بار ەكەنىن ءتۇسىنىپ, ارابتاردىڭ پايدالانۋىنا ىڭعايلاپ ءبىر مۋزىكا تۋرالى كىتاپ جازىپ بەرۋىن وتىنەدى.
اقجان اعا ء«ال-فارابي جانە اباي» اتتى ەڭبەگىندە بىلاي دەپ جازادى: «سەن ماعان مۋزىكا جونىندە قولدانۋعا جارارلىق ءبىر كىتاپ قۇراستىرۋدى تاپسىرعان ەدىڭ. مەن ونى تەز-اق ورىندارمىن دەپ ويلاعانمىن. ونداعى ويىم مۋزىكا جونىندەگى بۇرىنعىلاردىڭ جازعاندارى بار عوي, سولاردى جوندەپ, قۇراستىرىپ, سول جازعانداردىڭ اتىن ساقتاپ, سونىمەن ورىندارمىن دەگەن ەدىم, ول ويىم بولماي شىقتى, ويتكەنى مۋزىكا جونىندەگى جازىلعان ارابشا ەڭبەكتەردىڭ دارەجەسى وتە تومەن بولدى. ەرتە زامانداردا, البەتتە, مۋزىكا جونىندەگى ءىرى ەڭبەكتەر بولعان عوي. بىراق ارابشا اۋدارمالار ناشار ما, نەمەسە ەرتەدەگى ەڭبەكتەر بىزگە جەتپەي جوعالعان با, ايتەۋىر, سەنىڭ تاپسىرماڭا جارارلىق ەشتەڭە تابا المادىم. سول سەبەپتەن بۇل ماسەلەنى تىڭنان جازۋعا تۋرا كەلدى. سەنىڭ تاپسىرماڭدى كوپ كەشىكتىرىپ ورىنداعان سەبەبىم وسى», دەپ جازادى.
ۇلى ۇستازدىڭ وسىنداعى: «ەرتە زامانداردا, البەتتە, مۋزىكا جونىندەگى ءىرى ەڭبەكتەر بولعان عوي» دەگەن ءسوزى ەرەكشە ويلاندىرادى. سوندا ول ەڭبەكتەر قايدا بولعان؟
باعدات حاليفاتىنا قاراستى اراب ەلدەرىندە بولماعانى داۋسىز. ونى ءوزى دە ايتىپ تۇر عوي. ءارى, ونداي ەڭبەكتەر بار بولسا قايتادان جازدىرماس ەدى عوي. ول كەزدە «اراب حاليفاتى» الدىڭعى جانە كىشى ازيانى, سولتۇستىك افريكانى, باتىس ەۋروپانى (يسپانيا جەرىندەگى كوردوۆا حاليفاتى) قامتيتىن.
بۇل دەرەكتەردەن مۋزىكا تۋرالى مۇنداي قۇندى ەڭبەكتەردىڭ بۇل كەزدە اراب حاليفاتىنا قارايتىن الەكساندريا كىتاپحاناسىندا دا جوق ەكەنىن بايقايمىز. سەبەبى 415 جىلى پاتريارح فەوفيل باستاتقان حريستيان فاناتيكتەرى كىتاپحانانىڭ قۇجىرالارىن ارالاپ ءجۇرىپ قولجازبا اتاۋلىنى وتقا جاعىپ, مۋسەيون شاكىرتتەرىن مۇشەلەپ ولتىرگەن.
ەۋروپادا دا جوق ەكەنى ايتپاسا دا بەلگىلى. ەۋروپانىڭ وركەنيەتى ول كەزدە ارابتاردان دا تومەن دەڭگەيدە بولاتىن.
سوندا قالاتىنى تۇرىكتەر مەكەنى – ۇلى دالا مەن ورتالىق ازيا جانە قىتاي ەلى.
مۋزىكا جونىندە وسىنداي ءىرى ەڭبەكتەر بولعانىن ۇلى ۇستاز بىلگەنىنە قاراعاندا ونداي ەڭبەكتەر وتىراردا بولعان. ءال-فارابي بابامىز ول ەڭبەكتەرمەن بۇرىننان تانىس بولعان ءارى وقىعان.
عۇلامانىڭ «بىراق ارابشا اۋدارمالار ناشار ما, نەمەسە ەرتەدەگى ەڭبەكتەر بىزگە جەتپەي جوعالعان با, ايتەۋىر, سەنىڭ تاپسىرماڭا جارارلىق ەشتەڭە تابا المادىم» دەگەن سوزىنەن ول بۇل ەڭبەكتەردى اراب تىلىندە ەمەس, باسقا تىلدە (تۇرىك تىلىندە) وقىعانى تۇسىنىكتى.
بابامىزدىڭ بۇل كىتابى «مۋزىكا تۋرالى ۇلكەن كىتاپ» دەپ اتالادى.
ارابتار ونىڭ مۋزىكالىق شىعارمالارىن كۇنى بۇگىنگە دەيىن پايدالانۋدا.
«داۋسىز, ءال-فارابي مۋزىكا ونەرىنىڭ قولدانبالى سالاسىنىڭ جەتىك بىلگىرى, ءارى وسى ونەردىڭ تەوريالىق نەگىزدەرىنىڭ بارلىق مالىمەتىن بىلگەن. ونىڭ وسى عىلىمداعى كىتابى ۇلكەن سالماققا يە بولدى, سەبەبى يسلام الەمى ورناعالى بەرى اراب دۇنيەسىندە مۇنداي وراسان ەڭبەك بۇرىن دا, كەيىن دە جازىلماعان», دەپ مويىندايدى ەۋروپا عالىمدارى.
«راسىندا دا مۋزىكا سالاسىندا ءال-فارابيگە تەڭدەس ادام بۇرىن دا, ودان كەيىن دە بولماسا كەرەك», دەيدى فرانتسۋز بارون دە ەرلانجە.
اراب مۋزىكاسىنىڭ جالپى تاريحىن جازعان بەلگىلى عالىم گ.فارمەر بىلاي دەيدى: «بارلىق عىلىم سالاسىندا ءال-فارابي – «ەكىنشى ۇستاز». ال مۋزىكا سالاسىن الاتىن بولساق, ول ءبىر ءوزى عانا باس كورول بولىپ تابىلادى. باسقاشا ايتقاندا مۋزىكا سالاسىندا ءال-فارابيگە ۇلگى بولارلىق, ءبىرىنشى ۇستاز بولارلىق ادام بولماعان».
ءال-فارابي ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىن شامنىڭ حالاب قالاسىندا وتكىزدى. وسى حالابتىڭ بيلەۋشىسى سايف ءاد-داۋلانىڭ سارايىندا كۇن كەشكەن. بىراق ۇزاق تۇرماعان. سايف ءاد-داۋلا ءوز سارايىنا سول زامانداعى اسا دارىندىلاردى جيناعان ەدى.
ۇلى عۇلامانىڭ اقىندىق دارىنىن زامانداستارى وتە جوعارى باعالايدى: «...ارابتىڭ سەرى ءارى جاۋىنگەر اقىنى ءابۋ فيراس (932-968) ءابۋ ناسىر بابامىزعا وتە جوعارى باعا بەرگەن ەكەن. ول بىلاي دەپ جازعان: «پوەزيا – دوڭگەلەنگەن التىن تۇيە, ونىڭ باسى – ءابۋ ناسىر مۇحاممەدكە, وركەشى – ءابۋ نۋاسقا, يىعى – ومار يبن رابياعا, كەۋدەسى ءابۋ ماممامعا ءتيدى, قالعانى – ىشەك-قارىن – ونى ەكەۋمىز (سارايدىڭ جاراپازانشى جىرشىسى ەكەۋى) ءبولىسىپ وتىرمىز…».
«1944 جىلى كايردە ادەبيەتشى عالىم ابباس ماحمۇد ءال-اككادتىڭ (1889-1964) ء«ال-فارابياني» اتتى زەرتتەۋى جارىق كوردى.
اۆتور وندا جەرلەسىمىزدىڭ فالسافالىق تولعاۋلارى تۋرالى ايتا كەلىپ, ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ پوەزيامەن دە اينالىسقانىنا باسا نازار اۋدارادى. «سايف ءاد-داۋلانىڭ سارايىنا جينالعان داڭعويلار مەن اقىندار اپتانىڭ ءار كۇنى ادەمى, اۋەزدى, بۇلبۇلدى باققا بارىپ, مۇشايراعا تۇسەتىن. ءابۋ ناسىر ءال-فارابي دە وعان قاتىساتىن. ول وزگەلەردەي ەمەس سايف ءاد-داۋلانىڭ وزىمەن كەلىپ, ءامىردىڭ جانىنا وتىراتىن. ءبىلىمپاز ءامىرشى ءال-ءفارابيدىڭ فالسافالىق تۇجىرىمدارىن دا, ولەڭدەرىن دە ۇناتاتىن, تىڭدايتىن. مۇنداي ساناتكەرلىك سىنعا اراب-پارسى اقىندارىنىڭ سايىپقىراندارى عانا قاتىساتىن» دەي كەلە وتىراردان شىققان ويشىلدىڭ بىرەر ولەڭ جولدارىن كەلتىرەدى:
قايتەيىن مەن كوكجيەك كوڭىلىمدى,
كەلەر كۇنگە ۇمىتپەن جول اشامىن,
قوس شولمەكپەن وتكىزدىم ءومىرىمدى,
سەنىم ارتىپ تۇر سوعان بولاشاعىم.
ءبىر شولمەكتە كوك سيا تولىپ تۇرسا,
ەكىنشىدە شاراپ بار ءجايى ءمالىم.
دانالىقتى سيامەن مولىقتىرسام,
شاراپپەنەن شەرىمنەن ايىعامىن.
(اۋد. ايان نىسانالين)
ابباس ماحمۇد ونىڭ ولەڭدى اراب تىلىنەن باسقا پارسىشا دا جازعانىن ايتادى.
ءيا, ءسويتىپ ول تەك عۇلاما عالىمدىعىمەن عانا ەمەس, جىر پىراعىن ەرتتەپ مىنگەن اقىندىعىمەن دە دارالانعان. ونىڭ ادەبيەت پەن ءتىلدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە بايلانىستى ايتقان تۇجىرىمدارى توپ جارعان تالايلاردى تامساندىرعان.
ءابۋ ناسىردىڭ «ولەڭ تۋرالى تراكتات» جازعانى بەلگىلى.
948 جىلى سايف ءاد-داۋلا سارايىنا اراب ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى, جاۋىنگەر اقىن احمەد ءال-ءمۇتاناببي كەلەدى. سارايداعى اقىندار مەن ءفالسافاشىلاردىڭ ۇستازى, ءارى اتاقتىسى دا ءال-فارابي بولعاندىقتان, ءال-ءمۇتاناببي ونى وزىنە ۇستاز تۇتادى.
ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي-اق ولاردىڭ اتاعى الىسقا كەتەدى. سونىمەن قاتار باقتالاستارى دا كوبەيە تۇسەدى. وسى باقتالاستاردىڭ وسەگىنە يلانعان سايف ءاد-داۋلا بىرتە-بىرتە ءال-مۇتاناببيگە قىرىن قاباق تانىتا باستايدى.
بىردە ءامىرشى الدىندا پارسى تەكتى ادەبيەتشى يبن حالاۋايح پەن ءال-ءمۇتاناببي جانجالداسىپ قالادى. يبن حالاۋايح اۋىر كىلتپەن ءال-ءمۇتاناببيدىڭ باسىنان ۇرادى. ال جانجالدىڭ باسى-قاسىندا بولعان سايف ءاد-داۋلا ءلام دەپ اۋزىن اشپايدى.
ءال-فارابي بۇعان قاتتى قاپالانادى. ءال-مۇتاناببيگە جاسالعان قيانات ونى تورىقتىرادى. اقىرى ءامىرشى سارايىن تاستاپ, حالابتان ءال-ءمۇتاناببي سەكىلدى ول دا كەتىپ قالادى.
اقىرى ءامىرشى سارايىنان كەتىپ قالعان ءابۋ ناسىر قاي جەردە بولسىن اسا قاناعاتشىل بولىپتى. ونىڭ ارتىنان سايف ءاد-داۋلا جىبەرىپ تۇرعان ءتورت ديرھەمدى ەڭ ءزارۋ قاجەتىنە جاراتىپ, قالعانىن جارلى-جاقىبايلارعا ۇلەستىرىپ وتىرعان».
احمەد يبن حالليكان: «شامعا كەلگەن سوڭ, ول باۋ ىشىندەگى بۇلاق باسىندا كۇن وتكەرىپ, شىعارمالارىن جازا بەرگەن. ول داپتەرگە وتە از جازىپ, ءوز ويلارىن كوبىنەسە جەكە پاراقتارعا تۇسىرەتىن بولعان. ونىڭ كوپتەگەن شىعارماسىنىڭ جوعالىپ كەتكەنى وسى ءبىر جايتپەن بايلانىستى. ونىڭ ءوز ءۇيى بولماعان, ول ەشقاشان دا ءوز قامىن ويلاماعان وتە قاراپايىم جان ەدى».
ۇلى عۇلاما «...339 حيجرا جىلى (950 جىلى) ەرەجەپ ايىندا دۇنيە سالادى.
«فارابي قازاسى تۋرالى ەكى دەرەك بار, – دەيدى م.حايرۋللاەۆ. بىرىنشىسىندە عالىمدار ونى شامدا قايتىس بولعان دەسە, ەكىنشىسىندە ءابۋ ناسىر قاسىنا بىرنەشە ادام ەرتىپ, اسكالان قالاسىنا بارا جاتقاندا, جول تورىعان قاراقشىلاردىڭ قولىنان قازا تاپقان. سايف ءاد-داۋلا قاراقشىلاردى تاۋىپ, دارعا اسقان».
عالىمنىڭ جانازاسىنا, قاسىنا ون بەس نوكەرىن ەرتكەن داماسك ءامىرشىسى سايف ءاد-داۋلانىڭ ءوزى قاتىسادى».
ۇلى عۇلاما داماسك شاھارىنداعى باب اس-ساعير زيراتىنا جەرلەنگەن ەكەن.
«باب اس-ساعير زيراتى بەلگىلى ادامدارعا ارنالعان اۋلەتتىك جاي كورىنەدى. وندا تەك پاتشالار, پايعامبار ناسىلدەرى, حاليفا ناسىلدەرى, امىرلەر نەمەسە سولاردىڭ ۇستازى بولعان ۇلى عۇلامالار عانا قويىلادى ەكەن. سيريا ءامىرى سايف ءاد-داۋلا ءال-ءفارابيدى وزىنە ۇستاز تۇتقان. سول سەبەپتى ول كىسى ونى ءوز قولىمەن وسى جەرگە قويدىرعان».
سيريا مەن مىسىردى بيلەگەن بەيبارىس بابامىز ءوزىنىڭ الەمگە ايگىلى عۇلاما باباسى, جەرلەسى, باۋىرى ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ زيراتى جانىنا كەسەنە-مەشىت, كىتاپحانا سالدىرىپ, ءوز وسيەتى بويىنشا وسىندا جەرلەنگەن ەكەن.
2006 جىلى قۇرامىندا باس ءمۇفتي ءابساتتار قاجى دەربىسالى, وتىرار اۋدانىنىڭ اكىمى ءالىمجان قۇرتاەۆتار بار قازاقستاندىق دەلەگاتسيا بابا زيراتىنا جانە سوندا جەرلەنگەن, مىسىردى 17 جىل بيلەگەن قازاق جەرىنىڭ تاعى ءبىر پەرزەنتى سۇلتان بەيبارىس زيراتىنا تۋعان جەرى وتىراردان ءبىر ۋىس توپىراق اپارىپ سالدى.
دەلەگاتسيا ءابۋ ناسىر ءال-فارابي مەن سۇلتان بەيبارىس بابالارىمىزدىڭ زيراتتارىنان توپىراق اكەلىپ, وتىرارعا, ارىستانباب كەسەنەسى جانىنا رامزي كەسەنەلەر سالىناتىن جايعا قويدى.
بەكجان بەيسەنباي,
تاريحشى-ولكەتانۋشى
