بىرماعامبەت بايجانوۆ 1922 جىلى اقتوبە وبلىسى شالقار قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى بايجان دانابەكوۆ سول كەزدەگى ساياساتتىڭ سالقىنى ءتيىپ, 1937 جىلى ۇستالىپ, سودان حابارسىز كەتكەن. شەشەسى وسى اۋىرتپالىقتان كەيىن ومىردەن ەرتە وزىپتى. ال اكەم ناعاشىلارىنىڭ قولىندا تاربيەلەنىپ, 20 جاسىندا 1942 جىلى سول جەردەن اۋداندىق اسكەري بولىمىنەن اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, سوعىسقا اتتاندى.
اكەمنىڭ مايداندا بولعان كەزىندەگى قۇجاتتارى كوشىپ-قونىپ جۇرگەندە جويىلىپ كەتكەن. ۇنەمى سول قۇجاتتاردى تاۋىپ, اكەم تۋرالى مول مالىمەتكە قانىقسام دەپ ويلاپ جۇرەتىنمىن. 2014 جىلى ينتەرنەت ارقىلى رەسەي سايتتارىنىڭ بىرىنەن اكەم تۋرالى ماڭىزدى قۇجاتتاردى تاپتىم. سول كەزدەگى قۋانىشىمدا شەك بولمادى, اكەم ءتىرىلىپ كەلگەندەي بولدى.
سوعىس كەزىندەگى اكەمنىڭ باسىنان وتكەن ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى بىلاي بولعان ەكەن: «ەكىنشى اتقىشتار روتاسىنىڭ اتقىش قىزىل جاۋىنگەرى بايجانوۆ بىرماعامبەت 1944 جىلى 25-26 اقپاندا لەنينگراد وبلىسى پورحوۆ قالاسى ءۇشىن شايقاستا ءوزىن وتان ءۇشىن باتىل جانە جانقيارلىق جاۋىنگەر رەتىندە كورسەتتى».
«1944 جىلى 25 اقپان... بايجانوۆ بىرماعامبەت زاحودى-كيەۆكا كەنتىندەگى شايقاستا قازاقتاردان قۇرالعان ۆزۆود جاۋىنگەرلەرىنە كوماندير بۇيرىعىن ورىس تىلىنەن قازاق تىلىندە اۋدارىپ جەتكىزدى. وسىلايشا جەكە ايرىقشا ەرلىگىمەن جاۋىنگەرلەردىڭ الدىنا ءتۇسىپ, ولاردى ءوز ارتىنان ەرتتى».
اكەم وسى شايقاستا 6 نەمىس سولداتىنىڭ كوزىن جويىپتى. وسى ەرلىگى ءۇشىن «زا وتۆاگۋ» مەدالىمەن ماراپاتتالعان.
بۇعان قوسا اكەم تاعى ءبىر ەرلىگىمەن ەرەكشەلەنگەن ەكەن: «سەرجانت بايجانوۆ بىرماعامبەت 1944 جىلى 9 شىلدە ۆۋوكسي وزەنىن ەڭسەرۋ كەزىندە كورسەتكەن ەرلىگى مەن باتىلدىعى – ەكىنشى رەيسپەن زەڭبىرەكتەردى تاسىمالداۋ كەزىندە اسپاننان بومبىلاۋدىڭ سالدارىنان وزەننىڭ ورتاسىندا قالىپ قويعان پارومدى سۋدا شەبەر باعىتتاۋدىڭ ارقاسىندا وت ايماعىنان الىپ شىقتى جانە پارومنىڭ وق تيگەن تەسىكتەرىن اعاش جاڭقالارىمەن بىتەدى. ناتيجەسىندە, جۇك قارسى جاعالاۋعا ۋاقتىلى جەتكىزىلدى. ءۇش كۇن ۇزدىكسىز جۇمىستىڭ ارقاسىندا 39 رەيس جاسالدى, ءبىراز جاۋىنگەرلىك تەحنيكا, وق-ءدارى, جاياۋ اسكەر تاسىمالداندى. ۆۋوكسي وزەنىن ەڭسەرۋ كەزىندە تاپسىرمانى ۇزدىك ورىنداعانى ءۇشىن, سونىمەن قاتار كورسەتكەن ەرلىگى مەن باتىلدىعى ءۇشىن سەرجانت بايجانوۆ بىرماعامبەت ءىىى دارەجەلى «داڭق» وردەنىنە لايىقتى دەپ تانىلىپ, ماراپاتتالدى».
وسىنداي ەرلىگىمەن دارالانعان اكەم سوعىستان امان-ەسەن ەلگە ورالىپ, 1949 جىلى شاڭىراق كوتەردى. ومىرگە بەس بالاسى كەلدى. سول تۇستا شالقار اۋدانىندا مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە اتسالىستى, زووتەحنيك بولىپ قىزمەت اتقاردى.
اكەم سوعىستا ءۇش رەت جاراقات العان. سول جاراقاتتارى اسقىنىپ, 1963 جىلى ۇزاققا سوزىلعان اۋرۋدان قايتىس بولادى.
جۇبايى قاماش ەلەمەسوۆا – تىل ارداگەرى. سوعىس كەزىندە 13 جاسىنان باستاپ ارال قالاسىنىڭ بالىق زاۋىتىندا سۇرىپتاۋشى بولىپ ەڭبەك ەتكەن. اكەمىز قايتقاننان كەيىن ءبىر ۇل, ءتورت قىزىن تاربيەلەپ ءوسىردى. شالقار اۋدانارالىق بازادا كويما مەڭگەرۋشىسى بولىپ, سول جەردەن زەينەتكە شىقتى. ءومىردىڭ سوڭىنا دەيىن شالقار قالاسىندا تۇرىپ, 2015 جىلى ومىردەن وزدى.
قاندى قاساپتى كورگەن, 41 جىل ءومىر سۇرگەن سوعىس ارداگەرى اكەم تۋرالى ءوزىم بىلەتىن ماعلۇمات – وسى. ونىڭ مايداننىڭ العى شەبىندە ءجۇرىپ كورسەتكەن وجەتتىگى, ەلگە ورالعان سوڭ اۋداننىڭ مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە قوسقان ۇلەسى – ارتىنداعى ۇرپاعىنا ۇلكەن ونەگە.
قالاۋجان بايجانوۆا
نۇر-سۇلتان
