كىتاپحانا – كوركەم ويىمىزدىڭ كەپىلى

تاريح قويناۋىنا تەرەڭدەپ بارماي-اق, بۇگىننىڭ بيىگىنەن قاراعاننىڭ وزىندە ەلىمىزدە كىتاپحانا ءىسىنىڭ كەڭ قا­نات جايىپ كەلە جاتقانىن كوزى قاراقتى وقىرمان جاقسى بىلەدى. ەڭ باس­تىسى, قالىڭ كوپشىلىكتىڭ كىتاپ وقۋعا دەگەن ىنتا-ىقىلاسى ارتا تۇسكەنى باي­قالادى. ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, سوڭعى بەس جىلدىق كورسەتكىش بويىنشا ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ وقىرماندار سانى جىل سايىن تۇراقتى تۇردە 1000-2000-عا ءوسىپ وتىرادى ەكەن. ماسەلەن, 2019 جىلى 20411 وقىرمان تىركەلسە, بيىلعى 2020 جىلدىڭ ەكى ايىندا عانا تىركەلگەن وقىرمان سانى 21064-كە جەتكەن. 2019 جىلدىڭ ەسەبى بويىنشا وقىرماندار سانى 52004-كە جەتىپ وتىر. بۇل سوڭعى 5 جىلدا كىتاپ وقۋشىلار سانىنىڭ ەكى ەسەگە ءوسىپ وتىر­عانىن اڭعارتادى.

قازىردە جاستار كىتاپحاناعا بارمايدى دەيتىن پىكىرلەر ءجيى ايتىلىپ جاتادى. كەرىسىنشە, بۇگىندە جاس تا, جاسامىس تا, بالا دا, قاريا دا كىتاپ وقۋعا دەن قويا باستاعان. ءتىپتى وقىرمانداردىڭ باسىم بولىگىن جاستار قۇراپ كەلەدى. كىتاپحانادا تاڭەرتەڭنەن قارا كەشكە دەيىن وتىراتىن وقىرماندار از ەمەس. ماسەلەن, بىلتىر وقىرماندار اراسىندا كىتاپحانانىڭ جۇمىس ۋاقىتىنا بايلانىستى ساۋالداما جۇرگىزگەن ۋا­قىتتا, ساۋالداماعا قاتىسقانداردىڭ اراسىندا كىتاپحانانىڭ اپتاسىنا جەتى تاۋلىك بويى 24 ساعات جۇمىس ىستەگەنىن قالايتىندار كوپ ەكەنى انىقتالدى. ونداي وقىرماندار از بولعانىمەن, كىتاپحانا ولاردىڭ دا پىكىرىن ەلەپ-ەسكەرۋگە تىرىسادى.

ءدال قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق اكا­دە­ميالىق كىتاپحانا قاشىقتىق رە­جىمىندە وقىرماندارعا ونلاين قىز­مەت كورسەتۋدە. بۇل ورايدا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحاناسى كۇن­­­دەلىكتى جۇمىس ىستەپ تۇر. قازىر قا­­زاقستاننىڭ ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحانا قىزمەتىن الەمنىڭ 60-تان استام ەلىنەن پايدالانۋشىلار قول­دانىپ جاتىر. ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستان, رەسەي, قىتاي, تۇركيا, اقش ەلدەرى بار. سونداي-اق پورتالدى تمد ەلدەرى فينليانديا, گەرمانيا, بولگاريا, رۋمىنيا, جاپونيا, وڭ­تۇستىك كورەيا جانە ت.ب. مەملەكەتتەر قولدانىپ وتىر.

جۋىردا سونداي-اق قازاقستاندىق ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحانا «قا­زاق­­ستاننىڭ ۇلتتىق جانە مادەني مۇ­راسىنىڭ رەسۋرسى رەتىندە» اتتى ۆەبينار وتكىزدى. ودان بولەك online كىتاپحانا جوباسى ىسكە قوسىلدى. بۇل جوبا قا­زاقستاننىڭ بارلىق كىتاپحاناشىسى مەن ەل ازاماتتارىنا ارنالادى. قازىرگى زامانعى جاڭا تەحنولوگيالار بويىنشا ءارتۇرلى تاقىرىپتاعى كۇندەلىكتى دارىستەر وتكىزىلەدى.

پايدالانۋشىلار ءۇشىن ءبىلىمنىڭ بارلىق سالاسى بويىنشا قازاقستاندىق باسىلىمدارعا قولجەتىمدىلىك بەرىلدى. اتاپ ايتقاندا, سيرەك كىتاپتار مەن قولجازبالارعا, ماقالالارعا, گازەتتەر مەن جۋرنالدارعا, كوركەم ادەبيەتكە, مەملەكەت جانە قۇقىق, ونەر جانە ت.ب. سونىمەن قاتار پايدالانۋشىلار اۆتورەفەراتتار مەن ديسسەرتاتسيالارعا, ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ عىلىمي باسىلىمدارىنا, سونداي-اق كىتاپحانا جازىلعان IPR Books جانە Euromonitor Passport تولىق ءماتىندى دەرەكتەر قورىنا قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.

ودان بولەك الەمدى الاڭداتىپ وتىرعان اۋىر احۋالعا بايلانىس­تى كى­تاپحانامىز ەلىمىزگە بەلگىلى اقىن-جازۋشىلارمەن ونلاين كەزدەسۋلەر مەن دارىستەر وتكىزۋدى قول­عا الدى. داريا جۇ­ماگەلدينوۆا, كەن­جەحان ماتى­جا­نوۆ, كوپەن امىربەك, داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى سىندى بەلگىلى تۇلعالارمەن ونلاين كەزدەسۋلەر وت­كىزىلدى. ودان بولەك «اپتا» باعدار­لاماسى اياسىندا بالالاردىڭ ءارتۇرلى بايقاۋى وت­كىزىلۋدە.

سونىمەن قاتار YouTube جەلىسىندە جانە باسقا دا الەۋمەتتىك جەلىلەردە قا­زاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پرەزيدەنتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, جۋرناليست كوپەن امىربەكتىڭ «اباي ─ ساتيريك» تاقىرىبىندا ءدارىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ش.يبراەۆپەن, پروزاشى, اقىن ب.الىمجانوۆپەن, قوعام قايراتكەرى, قحا مۇشەسى ك.ا.حانمەن سۇحباتتار جاريالاندى.

جالپى كىتاپحانانىڭ ونلاين قىز­مەتى بويىنشا بولاشاقتا دا كوپ­تەگەن جۇمىس اتقارىلماق. الداعى ۋا­قىتتا قازاقستاندىق جۋرنالداردىڭ سايتتارىن ىسكە قوسۋ, ونىڭ ىشىندە عىلىمي باسىلىمدارعا شولۋ جاساۋ, كىتاپحانانىڭ اتاۋلى وقۋ زالدارىنىڭ ۇلتتىق قورى تۋرالى اقپاراتتىق ساعات, جاڭا تەرمينولوگيالىق سوزدىكتەر مەن «XXI عاسىرداعى قازاقستان جانە الەم» ونلاين-شولۋلار, جاڭا كىتاپتار, ادەبي كەشتەر, «قازاقستان جازۋىنىڭ جانە كىتاپتارىنىڭ تاريحى» ۆيدەولەكتسيا­لار, بالالارعا ارنالعان ونلاين-پوە­زيا جانە سۋرەتتەر سايىسى, بالالار ادەبيەتى مەن ەرتەگى تەراپيا ونلاين دارىستەر, اقىن-جازۋشىلارمەن, ابايتانۋشىلارمەن ونلاين كەزدەسۋلەر, سيرەك كىتاپتار مەن قۇندى قولجازبالار ونلاين لەكتسياسى, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جونىندەگى ۆەبينار, ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعىنا وراي ونلاين كونفەرەنتسيا مەن ونلاين لەكتسيالار وتكىزەدى. سونداي-اق بولاشاقتا كىتاپحانا ءىسى جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار بويىنشا قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك جەتەكشى جازۋشىلار مەن ساراپشىلاردىڭ ونلاين لەكتسيالارىن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.

البەتتە اڭگىمەمىز كىتاپحانا تو­ڭىرەگىندە بولعاندىقتان بيىل مەرەي­تويى كەڭ كولەمدە اتالىپ ءوتىپ جاتقان اباي اتامىز تۋرالى ءسوز قوزعاماي كەتۋ مۇمكىن ەمەس. جالپى ابايتانۋ ماسەلەسىندە ناۋقانشىلىق باسىم دەگەن ءسوز ءجيى ايتىلىپ جاتادى. الايدا بۇل پىكىر كىتاپحاناعا قا­تىستى دەۋگە كەلمەيدى. ابايدى وقىپ-تانۋ ناۋقانشىلىق ەمەس. پرە­زيدەنتىمىز ءوزىنىڭ اتالعان ماقالاسىندا: «اباي جىرلارىن وقۋ چەللەندجى بيىل, اقىن مەرەيتويى تۇسىندا جاڭاشا جاندانادى دەۋىمىزگە بولادى. ءبىز ابايدىڭ «تولىق ادام» تۇجىرىمىن قايتا زەردەلەۋىمىز كەرەك. بۇل باعىتتا عالىمدارىمىز تىڭ زەرت­تەۋلەردى قولعا الۋى قاجەت», دەپ جازعان بولاتىن. مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ بىزگە ارتقان سەنىمىن اقتاي وتىرىپ, اباي جىرلارىن وقۋ ەستافەتاسىن جاڭا فورماتتا, وعان جاستاردى كەڭ اۋقىمدا قاتىستىرا وتىرىپ, تارتىمدى ءارى قازىرگى زامان تالابىنا ساي ەتىپ وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ونىڭ ۇستىنە, اتالعان ءىس-شارالاردى ناۋقانشىلىققا اينالدىرماي, تۇراقتى تۇردە, جىل سايىن وتكىزىپ تۇرۋ قولعا الىنۋدا.

جالپى ابايدىڭ 175 جىلدىعىن تويلاۋدى ءبىز جاڭا جىلدان باستاپ كەت­كەنىمىز بەلگىلى. وسىعان وراي كى­تاپ­حانانىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن چە­حيانىڭ پراگا قالاسىندا «اباي» اقپاراتتىق-مادەني ورتالىعى اشىلىپ, سلوۆاكيا, ماجارستان, گەرمانيا مەملەكەتتەرىندە «اباي وقۋلارى» وت­كىزىلدى. ال ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىل­دى­عىنا وراي دا كىتاپحانا ۇجىمى بىرنەشە جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ۇستىندە. ەلىمىزدىڭ بەلگىلى عالىمدارى مەن فارابيتانۋشىلارىمەن باس قوسىپ, ارنايى كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

جالپى قازاق حالقىنىڭ باي ادە­بيەتىمەن, ونىڭ سالت-داستۇرلەرىمەن, مادەني قۇندىلىقتارىمەن تانىس­تىرىپ, ناسيحاتتاۋدىڭ جارقىن كو­رىنىسى رەتىندە ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا 2016 جىلدان باستاپ شەت ەلدەردىڭ ۇلتتىق جانە باسقا دا ءىرى كىتاپحانالارىندا «قازاقستان ادەبيەتى مەن مادەنيەتى ورتالىعىن اشۋ» حا­لىقارالىق جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا الەمنىڭ 33 ەلىندە كورەيا, قىرعىز رەسپۋبليكاسى, فين­­ليانديا, ماجارستان, رەسەي فە­دەراتسياسى, ارمەنيا, مالايزيا, تۇركيا, قىتاي, گرۋزيا, فرانتسيا, جا­پونيا, شۆەتسيا, ماكەدونيا, بول­گاريا, چەحيا, يتاليا, اقش (نيۋ-يورك كوپشىلىك كىتاپحاناسى جانە كونگرەسس كىتاپحاناسى) ياكۋتيا رەس­پۋب­ليكاسى, چۋۆاش رەسپۋبليكاسى, رۋ­مىنيا, يران, ارگەنتينا, برازيليا, ۋدمۋرتيا, گەرمانيا, يسپانيا, وز­بەكستان, موڭعوليا, ازەربايجان كى­تاپ­حانالارىندا اتالعان ورتالىقتار اشىلىپ, وقىرماندار نازارىنا ۇسى­نىلدى. بۇگىندە بۇل مەملەكەتتەردىڭ ۇلتتىق كىتاپحانا قورلارىندا اباي, شاكارىم, مۇحتار اۋەزوۆ, ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ, ءىلياس ەسەنبەرلين, دۋلات يسابەكوۆ, سماعۇل ەلۋباي جانە باسقا دا قازاقتىڭ ۇلى جازۋشىلارى مەن اقىندارىنىڭ شىعارمالارى ميلليونداعان وقىرمان قاۋىمى ءۇشىن قول جەتىمدى بولىپ وتىر.

سونىمەن قاتار كىتاپحانامىز شەت ەلدەردەگى ورتالىقتارمەن عانا ەمەس, جەرگىلىكتى كىتاپحانالارمەن دە بىر­لە­سىپ جەمىستى جۇمىستار اتقارىپ وتىر­عانىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. جال­پى ءار ءوڭىردىڭ كىتاپحانالارىندا ولكەتانۋ جۇمىستارى جولعا قويىلعان. بۇل – كىتاپحاناشىلار اتقارىپ وتىرعان ەڭ ۇلكەن جۇمىستاردىڭ ءبىرى ءار جەرگىلىكتى  كىتاپحانا ءوز وڭىرىنەن شىققان تۇل­عالاردى ناسيحاتتايدى, ولار تۋرالى بيبليوگرافيا قۇراستىرادى, جاڭا تەحنولوگيا كومەگىمەن دەرەك بازالارىن جيناقتايدى.

بۇگىنگى تاڭدا كىتاپحانا قورى 2020 جىلدىڭ قاڭتارداعى كورسەتكىشىنە سايكەس, كىتاپتاردىڭ 52 پايىزىن عىلى­مي, تانىمدىق جانە باسقا دا عىلىمي ادەبيەتتەر قۇراپ وتىر. بۇل كورسەتكىش كىتاپحانانىڭ اكادەميالىق دارەجەسى ءۇشىن از. وسىعان سۇيەنە وتىرىپ ەلىمىزدە عىلىمنىڭ جوقتىعىن نەمەسە دامىماي جاتقانىن اڭعارىپ وتىرمىز. قوردىڭ قالعان قۇرامىن, ياعني 55 پايىزىن كوركەم ادەبيەت جانە باسقا باسىلىم تۇرلەرى قامتىپ وتىر.

جالپى كىتاپحانانىڭ بيىل اتقا­راتىن ءىس-شارالارى ءبىر ماقا­لادا ايتىپ بەرۋ مۇمكىن ەمەس. ال­دى­مەن رەسپۋبليكانىڭ بارلىق كى­تاپ­حا­ناسىندا جاس ماساتشىلار قوز­عالىسىن قولدايتىن «ماسات» كلۋب­تارىن قۇرۋ جانە ولاردىڭ جۇمىسىن  تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىپ, جىل سايىن ءتۇرلى بايقاۋ-كونكۋرستارىن وتكىزۋ, «بالالىق شاققا ساياحات» قازاقستاندىق كىتاپ اپتالىعىن وتكىزۋ, ەۋرازيا كى­تاپ­حانالىق اسسامبلەياسى مەن قا­زاق­ستاندىق كىتاپحانالار اليانسى مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ء«بىزدىڭ اباي» – «Our Abai» جانە «اۋىلىم – ال­تىن تۇعىرىم» كوركەمسۋرەتتى الماناح جيناعىن شىعارۋ, «جاقسىدان ۇيرەن» ەرىكتىلەر ورتالىعىن قۇرۋ, «قا­زاق دالاسى – ءبىر جارىم عاسىر بۇ­رىن» جوباسىن, سونداي-اق «كونە تۇركى الەمىنە  –  ورحون ەسكەرتكىشتەرىنە ساياحات», «بابالار ىزىمەن» تىلسىم تور­عاي وڭىرىنە, «جيدەباي-ءبورىلى – ۇلىلار مەكەنىنە» كىتاپحانالىق ءتۋريزمى جۇرگىزىلەدى. وسى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا رەسپۋبليكا وڭىرلەرىندەگى كىتاپحاناشىلار دا اتسالىسقالى وتىر.

ءۇمىتحان مۇڭالباەۆا,

ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا باسشىسى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور