توتەنشە جاعدايدا توبىل وڭىرىندەگى قۇنارلى توپىراققا ءدان سەبۋ ناۋقانىنا ۇكىمەت 21 ملرد تەڭگە ءبولدى. جىلدىق مولشەرلەمەسى 5%-دان اسپايتىن قوماقتى قاراجات كوپ كەشىكپەي اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى ارقىلى جاقىن-شالعايداعى شارۋالاردىڭ قولىنا تيە باستادى. پرەزيدەنت سونىمەن قاتار ۇكىمەتكە اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارىن وندىرۋشىلەردى ارزان ديزەل وتىنىمەن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرعان. ديقاندارعا ۇلكەن دەمەۋ بولعان ۇكىمەتتىك جانارمايدىڭ قۇنى نارىقتاعى باعادان 15% تومەندەتىلىپ, ليترىنە 165 تەڭگە بولىپ بەلگىلەنگەن. مەملەكەت دەر ۋاقىتىندا جانە ءدال سىندارلى كەزەڭدە قول ۇشىن سوزىپ, قولداۋ كورسەتتى. سونىڭ ارقاسىندا ءدان سەبۋ ناۋقانىن كەشىكتىرمەي, مەرزىمىندە باستاپ كەتۋگە مۇمكىندىك تۋدى دەيدى قوستانايلىق ديقاندار.
قوستاناي وبلىسىندا الداعى كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىندا 5 ملن 200 مىڭ گەكتار جەرگە ءدان سەبۋ جوسپارلانىپ وتىر. الايدا مۇنشاما القاپتى مەملەكەت قولداۋىنسىز يگەرۋ بيىل اسا قيىنعا سوعاتىن ەدى. ويتكەنى بىلتىر استىقتى ايماقتا قاتتى قۇرعاقشىلىق بولدى. قۋاتتى دەگەن ىرگەلى شارۋاشىلىقتاردىڭ ءوزى القابى اپتاپقا ۇرىنىپ, قامباسى ورتالانىپ قالعان. دوڭىز جىلى اسىرەسە قامىستى اۋدانىنا اۋىر ءتيدى. بۇل اۋداننىڭ تالاي جىل تاجىريبە جيناقتاعان كانىگى ديقاندارىنىڭ ءوزى قۇرعاقشىلىققا قارسى قاۋقار تانىتا العان جوق. سوندىقتان بۇل وڭىردەگى ديقانداردىڭ دەنى مەملەكەتتىڭ قولداۋىنا مۇقتاج ەدى.
– مەملەكەت باسشىسى وتە دۇرىس ءارى اسا ماڭىزدى شارا قابىلدادى. بيىل ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىل شارۋاشىلىعىنا قولداۋ قاجەت. بىلتىر ەگىن شىقپاي قالدى, بيىل ەل كولەمىندە توتەنشە جاعداي جاريالاندى. ەندى بۇل ماسەلە وڭ شەشىم تاپتى دەپ ويلايمىن. مەنى پرەزيدەنتتىڭ ءىرى شارۋاشىلىقتارمەن قاتار, تەحنيكاسى ەسكى, مۇمكىندىگى از شاعىن شارۋاشىلىقتارعا دا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, اسىرەسە ارزانداتىلعان جانارمايدىڭ قيانداعى ۇساق شارۋا قوجالىقتارىنا دەيىن شىعىنسىز ءارى بەلگىلەنگەن باعامەن جەتۋىن قاداعالاۋدى ءتيىستى ورگاندارعا تاپسىرعانى قۋانتتى. شاعىن شارۋاشىلىقتار ديزەل وتىنى مەن تۇقىم جاعىنان جىلدا قينالادى. قوستاناي القابىنا ءدان سەبىلسە, ەل ىرىزدىقسىز قالمايدى, – دەدى «التىنسارين» سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى بوريس كنيازەۆ.
ارزانداتىلعان ديزەل وتىنى ايماقتاعى ەڭ ءىرى ىندەت وشاعىنا اينالعان جىتىقارا اۋدانىنىڭ ديقاندارىنا دا جەتتى. قازىر بۇل اۋداندا 40 ادامنان كوروناۆيرۋس ىندەتى انىقتالىپ, كارانتين رەجىمى قاتايا تۇسكەنىنە قاراماستان, ديقانداردىڭ كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنا دايىندىق جۇمىستارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر.
– اۋدان ەكونوميكاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى قاشاندا ەرەكشە ماڭىزعا يە. بيىل اۋدانداعى اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە 3 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەل جانارمايى ءبولىنىپ وتىر. قازىرگى قيىن جاعدايدىڭ وزىندە ديقاندارعا «جاسىل ءدالىز» قىزمەتى كورسەتىلىپ جاتىر. ءتيىستى قۇجاتتارى دۇرىس بولسا, ولار توسقاۋىل بەكەتتەرىنەن كەزەكسىز وتەدى. بارلىق سانيتارلىق تالاپتاردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە شارۋاشىلىق باسشىلارىنا ەسكەرتىلگەن. ديقاندار ارزانداتىلعان جانارمايدى جەتكىلىكتى تۇردە ەش كەدەرگىسىز جەتكىزىپ الدى. مۇنىڭ سىرتىندا كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىن ويداعىداي وتكىزۋ ءۇشىن «كەڭ دالا» باعدارلاماسى بويىنشا 360 ملن تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. بۇل قارجىنى تۇقىمسىز قالعان ۇساق شارۋاشىلىقتار الىپ جاتىر, – دەدى اۋدان اكىمى اباي ىبىراەۆ.
قوستانايلىق ديقاندار بيىل كوكتەمگى القاپ جۇمىستارىنا ەرتە كىرىسىپ كەتتى. قازىر شارۋاشىلىقتاردىڭ كوبى توپىراق ىلعالىن جابۋ جۇمىستارىن اياقتاپ قالدى. ءساۋىردىڭ ورتاسىنا تامان وبلىستا جاپپاي كوكتەمگى ەگىن ناۋقانى باستالادى. الايدا وبلىستىڭ وڭتۇستىك اۋداندارىنداعى شارۋاشىلىقتار بيىل جەرگە ءدان ءسىڭىرۋ جۇمىستارىن ەرتە باستاماساق بولمايدى دەپ وتىر. ويتكەنى ىلعال قالىڭدىعى 1 مەتر بولعانىمەن, جەر تەز كەۋىپ بارادى. سوندىقتان وڭتۇستىكتەگى ديقانداردىڭ شاماسى كەلگەنى ءساۋىردىڭ سوڭى, مامىردىڭ باسىندا ءدان سەۋىپ ۇلگەرۋدى كوزدەيدى. ءدان دەر كەزىندە سەبىلسە, 30 كۇن مامىر جەردە ىلعال ساقتالادى. ءارى قاراي ماۋسىمدا ەڭ بولماسا ءبىر رەت جاڭبىر سەۋىپ وتسە, ەگىن جاقسى كوتەرىلەدى.
بىلتىر جازداعى قۇرعاقشىلىقتىڭ كەسەپاتى ناۋىرزىم اۋدانىنا دا قاتتى ءتيدى. كوپتەگەن شارۋاشىلىقتىڭ ەگىنى كۇيىپ كەتتى. تۇك ءونىم الا الماعان ۇساق شارۋاشىلىقتىڭ ءبىرازى بيىل ۇكىمەتتەن جەتكەن ارزان جانارمايعا قول جەتكىزىپ, سونىڭ ارقاسىندا كوكتەمگى القاپ جۇمىستارىن ۋاقىتىندا باستاپ كەتۋگە مۇمكىندىك الىپ وتىر.
– وبلىس كارانتينگە جابىلىپ جاتقان كۇنى امانقاراعايداعى مۇناي ساقتاۋ بازاسىنان 18 مىڭ ليتر ديزەل وتىنىن جەتكىزىپ الدىم. ءار ءليترى – 165 تەڭگەدەن. ارزان جانارمايدىڭ ارقاسىندا قازىر 80% القاپتىڭ ىلعالىن جاۋىپ الدىق. ولەڭدى اۋىلىندا قازىرشە ەكى-اق شارۋاشىلىق القاپقا شىقتى. قالعاندارىندا نە قارجى, نە ديزەل وتىنى جوق. تەحنيكاسى قاڭتارىلىپ, القاپقا شىعا الماي تۇر. بيىل ءبىزدىڭ وڭىردەگى ۇساق شارۋاشىلىقتارعا ۇكىمەت قولداۋى كەرەك-اق. ءوز باسىم بىلتىر «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا 80 باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا الامىن دەپ ۇرىنىپ قالىپ وتىرمىن. ويتكەنى كەپىلگە قوياتىن جەر-مۇلكىمنىڭ ءبارى سوعان تىگىلدى. ول كەزدە قاتتى قۋاڭشىلىق بولادى دەپ ويلاماعان ەدىم. ەندى بيىل جوق دەپ قاراپ وتىرۋعا بولمايدى. ارزان جانارمايعا قول جەتكىزىپ, جۇمىستى باستاپ كەتتىك. بىراق سەبەتىن تۇقىم جوق. ىزدەستىرىپ جاتىرمىز. اقمولا وبلىسى جاقتان قارىزعا تۇقىم بەرەيىك, بىراق 100 توننانى كۇزدە 300 توننا ەتىپ قايتاراسىڭ دەگەن ۇسىنىستار ءتۇسىپ جاتىر. نە ىستەرىمدى بىلمەي وتىرمىن, – دەدى ناۋىرزىم اۋدانىنداعى «بوگدان» شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى دميتري يساەۆ.
اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسى مەحانيزاتسيا ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى المات ابەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل وبلىستاعى كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنا مەملەكەتتەن 71 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەل وتىنى بولىنگەن. ناۋرىز ايىندا 20 مىڭ, ساۋىردە 31 مىڭ توننا, مامىردا 20 مىڭ توننا جانارماي كەلۋى ءتيىس دەپ جوسپارلانعان ەكەن. بۇگىنگە دەيىن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا 47 مىڭ توننانىڭ اقشاسى تولەنىپ, وبلىسقا 32,2 مىڭ توننا جانارماي جەتكىزىلىپتى. ارزانداتىلعان جانارمايدىڭ ناۋرىز ايىنداعى قۇنى ليترىنە 177 تەڭگەدەن بولعان. پرەزيدەنتتىڭ 31 ناۋرىزداعى ۇندەۋىنەن كەيىن, ساۋىردە 165 تەڭگەگە دەيىن ارزانداپتى. قازىر وسى باعادا جىبەرىلىپ جاتىر. بۇل – نارىقتاعى كوتەرمە باعادان ارزان. وبلىستىڭ اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى وپەراتورلارمەن 50,4 مىڭ توننا ديزەل وتىنىنا كەلىسىمشارت جاساسىپ, 30 مىڭ توننانىڭ اقشاسىن تولەپ قويىپتى. شارۋاشىلىقتار قازىرگى تاڭعا دەيىن مۇناي بازالارىنان 18 مىڭ توننا ارزان جانارماي جەتكىزىپ العان.
قوستاناي وبلىسى
