تىكەلەي بەينەبايلانىس فورماتىندا وتكەن كونفەرەنتسياعا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى, يۋنەسكو باس كونفەرەنتسياسى 40-سەسسياسىنىڭ توراعاسى احمەت التاي دجەنگيزەر, يۋنەسكو ازيا جانە تىنىق مۇحيتى ءبولىمىنىڭ باستىعى اندرەي شەۆەلەۆ, تۇركپا باس حاتشىسى التىنبەك مامايۋسۋپوۆ, حالىقارالىق تۇركى مادەنيەتى جانە مۇراسى قورىنىڭ پرەزيدەنتى گۇنەي ەفەنديەۆا, تۇركسوي باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى بيلال چاكىدجي, موڭعوليا ۇلتتىق مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى داگۆاادورج ءسۇحبااتار, انكارا قالاسى ماماك اۋدانىنىڭ باسشىسى مۋرات كوسە, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, ازەربايجان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى يسا گابيببەيلي, سونىمەن قاتار اقش, ازەربايجان, ماجارستان, گەرمانيا, قازاقستان, قىرعىزستان, موڭعوليا, وزبەكستان, تۇركيا جانە رەسەي مەملەكەتتەرىنەن تانىمال تۇركولوگ عالىمدار قاتىستى.
القالى باسقوسۋدى اكادەميا باسشىسى دارحان قىدىرالى اشىپ, ايتۋلى كۇنمەن قۇتتىقتاپ, قاتىسۋشىلارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. «دانىشپان بىلگە تونىكوك بابامىزدىڭ بادىزدەپ تاسقا قاشاپ قالدىرعان ماڭگىلىك ەسكەرتكىشىنىڭ 1300 جىلدىعىن تۇركيا, ازەربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان, موڭعوليا مەملەكەتتەرىنىڭ, يۋنەسكو ۇلتتىق كوميسسيالارىنىڭ, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ ورتاق ۇسىنىسىمەن يۋنەسكو اياسىندا اتاپ ءوتىلۋى جونىندە رەسمي شەشىم قابىلدانۋى الەمدىك مادەنيەتتەگى ەلەۋلى جاڭالىققا اينالىپ وتىر», دەي كەلە العاشقى ءسوزدى يۋنەسكو باس كونفەرەنتسياسى 40-سەسسياسىنىڭ توراعاسى احمەت التاي دجەنگيزەر مىرزاعا بەردى.
بىلگە تونىكوك مۇراسىنىڭ الەمدىك وركەنيەت ءۇشىن ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ وتكەن ول وسى تۇرعىدا اكادەميانىڭ باستامالارىن جوعارى باعالايتىنىن ايتىپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە بىلگە تونىكوك ەسكەرتكىشىنىڭ 1300 جىلدىعىن يۋنەسكو دەڭگەيىندە تويلاۋ تۇركى حالىقتارى ءۇشىن ۇلكەن ولجا ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. يۋنەسكو-دا وسى سىندى شارالاردى كوبەيتۋ كەرەگىنە توقتالدى. ء«بىز تۇركى اكادەمياسىمەن بىرگە تونىكوك ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋىن پاريجدە جوسپارلاعان بولاتىنبىز. الايدا پاندەمياعا بايلانىستى شارانى كەيىنگە قالدىرۋعا تۋرا كەلدى», دەدى توراعا.
يۋنەسكو ازيا جانە تىنىق مۇحيتى ءبولىمىنىڭ باستىعى اندرەي شەۆەلەۆ بۇل ەسكەرتكىشتىڭ جازۋ مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا ۇلەسى زور ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. «بۇل – جازۋدىڭ العاشقى ۇلگىلەرىنىڭ ءبىرى. ەسكەرتكىش ءار ءتۇرلى حالىقتاردا جازۋدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوستى», دەدى ا.شەۆەلەۆ.
تۇركپا باس حاتشىسى التىنبەك مامايۋسۋپوۆ تۇركى الەمى الەمدىك مادەنيەتكە ءال-فارابي, ياسساۋي, ناۋاي سياقتى عۇلامالاردى تانىتقانىن ايتىپ ءوتتى.
حالىقارالىق تۇركى مادەنيەتى جانە مۇراسى قورىنىڭ پرەزيدەنتى گۇنەي ەفەنديەۆا ءوزى باسقارىپ وتىرعان ۇيىمنىڭ تۇركى مادەنيەتىنىڭ مۇددەسىن قولداۋعا قاشان دا ءازىر ەكەنىن جەتكىزدى.
كونفەرەنتسيادا ءسوز العان انكارا قالاسى ماماك اۋدانىنىڭ باسشىسى مۋرات كوسە جاقىندا تۇركيا استاناسىندا تونىكوك اتىنداعى ساياباق اشىلاتىنىن جانە حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىمەن بىرگە ساياباقتا تونىكوك ەسكەرتكىشىنىڭ كوشىرمەسىن قويۋ جوسپارلانعانىن جەتكىزدى.
قۇتتىقتاۋ ءسوز العان حالىقارالىق ارىپتەس ۇيىمداردىڭ باسشىلارى مەن وكىلدەرى تونىكوك ەسكەرتكىشى مەرەيتويىنىڭ يۋنەسكو اياسىندا اتاپ ءوتىلۋى – باۋىرلاس حالىقتاردىڭ مەرەيى عانا ەمەس, الەمدىك مادەنيەتتەگى ەلەۋلى جاڭالىق ەكەنىن ايتتى.
مارتەبەلى مەيمانداردىڭ قۇتتىقتاۋ سوزدەرىنەن كەيىن تونىكوك ەسكەرتكىشى ءماتىنىنىڭ 12 تىلدەگى اۋدارماسى توپتاستىرىلىپ, عىلىمي ترانسكريپتسياسى قوسا بەرىلگەن بىرەگەي باسىلىمنىڭ لەنتاسى قيىلدى. نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ورتالىق ستۋديا-زالىنان قاتىسىپ وتىرعان بەلگىلى عالىم, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ كىتاپتىڭ تۇساۋىن كەسىپ, وقىرمانعا قۇتتى بولسىن ايتتى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا موڭعوليا ەلىنىڭ تونىكوك ەسكەرتكىشىن يۋنەسكو قورعاۋىنداعى مادەني مۇرالار تىزىمىنە قوسۋ ۇسىنىسىنا قولداۋ ءبىلدىردى.
بۇدان كەيىن كونفەرەنتسيانىڭ جالپى وتىرىسى باستالىپ, ەسىمى ەلگە بەلگىلى تۇركولوگتار مەن عالىمدار وسمان فيكري سەرتكايا (تۇركيا), تيمۋر كودجاوعلۋ (اقش), يشتۆان زيموني (ماجارستان), كادىرالى كونكاباەۆ (قىرعىزستان), جەنگيز ايىلماز, احمەت تاشاعىل (تۇركيا), ۆيكتور بۋتاناەۆ (رەسەي), يرينا نەۆسكايا (گەرمانيا), يۋلاي شاميلوعلۋ (اقش), ەرحان ايدىن (تۇركيا), عايبوللا باباياروۆ (وزبەكستان) ماعىنالى باياندامالار جاساپ, پايىمدى پىكىرلەرىمەن ءبولىستى. اقش زەرتتەۋشىسى يۋلاي شاميوعلۋ تونىكوك كەزىندە پاندەميا بولدى ما دەگەن سۇراقتى كوتەردى.
ءوز كەزەگىندە موڭعوليا ۇلتتىق مۋزەيىنىڭ باسشىسى د.ءسۇحبااتار مۋزەيدەگى تونىكوككە قاتىستى ەكسپوناتتاردى ارنايى تانىستىردى.
كونفەرەنتسيانى قورىتىندىلاعان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ باسشىسى ۇيىمعا مۇشە ەلدەردە پاندەمياعا قاراماستان, بيىل جىل بويى تونىكوك ەسكەرتكىشىنىڭ 1300 جىلدىعىنا ارنالعان شارالار وتەتىنىن ايتتى. وعان ۇوسا تامىرلاس ەلدەردە كوشە مەن مەكتەپتەرگە تونىكوك اتىن بەرۋ, مەكتەپ باعدارلاماسىنا تونىكوكتى قوسۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى.
