اقش پرەزيدەنتى ددۇ وزىنە تاپسىرىلعان نەگىزگى مىندەتتى دۇرىس اتقارماي, COVID-19 ۆيرۋسىنىڭ پاندەمياعا اينالۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ, قول قۋسىرىپ وتىردى دەپ ەسەپتەيدى. د.ترامپتىڭ پايىمداۋىنشا, ۆيرۋس قىتايدا العاش پايدا بولعاندا ددۇ وعان جەتكىلىكتى ءمان بەرمەگەن.
«اكىمشىلىگىمە كوروناۆيرۋستىڭ تاراپ كەتۋىن باقىلاۋداعى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ءرولىن انىقتاپ, قارجىلاندىرۋدى توقتاتا تۇرۋدى تاپسىرامىن», دەدى د.ترامپ اق ۇيدە وتكەن ءباسپاسوز جيىنىندا.
سونداي-اق ول امەريكانىڭ «جومارتتىعى» ءتيىمدى ماقساتتا جۇمسالۋى ءتيىس دەپ مالىمدەدى. «COVID-19 پاندەمياسىنىڭ تارالۋىن ەسكەرسەك, امەريكانىڭ مول قاراجاتى ءتيىمدى جۇمسالىپ جاتقانىنا كۇمانىمىز بار. شىندىعىندا, ددۇ اقپاراتتى ۋاقتىلى جيناپ, ساراپتاپ, بولىسە المادى. ەگەر ولارعا سەنبەسەك, ددۇ-نىڭ بار كومەگى وسى بولسا, قوعامدىق دەنساۋلىقتى ساقتاۋ ماقساتىندا وزگە ەلدەرمەن كەلىسىپ, باسقا جول ىزدەۋىمىزگە تۋرا كەلەدى», دەدى اق ءۇي باسشىسى.
اقش پرەزيدەنتى ءباسپاسوز جيىنىندا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىن عانا ەمەس, قىتايدى دا سوزبەن تۇيرەپ ءوتتى. د.ترامپتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قۇراما شتاتتارى ددۇ-عا شامامەن 400-500 ميلليون دوللار كولەمىندە قارجىلاي قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ال قىتايدىڭ ۇلەسى نەبارى 40 ميلليون دوللارعا جەتەر-جەتپەس. د.ترامپ ۇيىمنىڭ باستى دەمەۋشىسى رەتىندە اقش-تىڭ اشىقتىق تالاپ ەتۋگە قۇقىعى بار ەكەنىن دە ەسكەرتتى.
اقش پرەزيدەنتىنىڭ شەشىمىنە ددۇ دا, الەم ەلدەرىنىڭ باسشىلارى دا تاڭعالىپ وتىر. بۇۇ باس حاتشىسى انتونيو گۋتەرريش قارجىلاندىرۋدى قازىرگى ساتتە توقتاتۋ نەگىزسىز دەپ ەسەپتەيدى.
«بۇعان دەيىن ايتىپ وتكەنىمدەي, قازىر بىرىگەتىن, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ مامىلە جاساسىپ, ۆيرۋستىڭ تاراۋىن توقتاتۋ مەن ونىڭ سالدارىمەن كۇرەسەتىن ۋاقىت», دەدى بۇۇ باس حاتشىسى.
بۇگىندە اقش كوروناۆيرۋستىڭ زاردابىن قاتتى تارتىپ وتىر. ەلدە COVID-19 جۇقتىرعاندار سانى 700 مىڭنان اسسا, 38 مىڭعا جۋىق ادام باقيعا اتتاندى. كارانتين سالدارىنان ميلليونداعان ادام جۇمىسسىز قالىپ, ەكونوميكا توقىراپ تۇر.
د.ترامپ ددۇ-نى قىتايعا جىلى قاباق تانىتىپ, ۆيرۋستىڭ تارالۋىن دۇرىس باعامداي المادى دەپ كىنالايدى. سونداي-اق ۇيىمنىڭ بيىلعى قاڭتاردا ۆيرۋس ادامنان ادامعا جۇقپايدى دەپ ايتقانىن مىسالعا كەلتىردى. دەگەنمەن, اقش پرەزيدەنتىنىڭ ءدال وسى ءسوزى شىندىققا جاناسپايدى. ددۇ بيىلعى 10 قاڭتاردا COVID-19-دىڭ ادامنان ادامعا جۇعۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتتى. بىراق 14 قاڭتاردا قىتايلىق عالىمدار ۆيرۋستىڭ ادامنان ادامعا جۇعۋىن ءالى ناقتى دالەلدەمەگەنىن ايتتى. ال 23 قاڭتاردا رەسمي تۇردە ونى مويىنداپ, كوروناۆيرۋستىڭ ماۋسىمدىق تۇماۋعا قاراعاندا اناعۇرلىم تەز جۇعاتىنىن مالىمدەدى.
سونداي-اق ءباسپاسوز جيىنىندا د.ترامپ ددۇ-نى قىتاي بيلىگىن قورعاشتاپ وتىر دەپ ايىپتاعان. بىراق كەزىندە اق ءۇي باسشىسى دا بەيجىڭنىڭ ۆيرۋستى تاراتپاۋ ماقساتىندا اتقارىپ جاتقان جۇمىسىن جوعارى باعالاعانى ەسىمىزدە.
«قىتاي كوروناۆيرۋستى اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىن جۇمساپ جاتىر. اقش ولاردىڭ ۇمتىلىسى مەن اشىقتىعىنا رازىلىعىن بىلدىرەدى. بۇل – ءساتتى قادام. اسىرەسە امەريكا حالقى اتىنان پرەزيدەنت سي تسزينپينگە راحمەت ايتامىن», دەپ جازعان ەدى د.ترامپ تۋيتتەردەگى پاراقشاسىندا.
كوروناۆيرۋس ەپيدەميالىق سيپات الىپ, قىتايدان جان-جاققا تاراي باستاعاندا دا اق ءۇي باسشىسى ىندەتكە دايىندالۋعا اسىققان جوق. ءتىپتى ونى ماۋسىمدىق تۇماۋعا تەڭەپ, عايىپتان تايىپ جويىلىپ كەتەدى دەپ مالىمدەدى.
قالاي دەگەنمەن, د.ترامپتىڭ ددۇ-نى قارجىلاندىرۋدى توقتاتۋ تۋرالى مالىمدەمەسىنىڭ اسەرى زور بولماق. ويتكەنى قۇراما شتاتتار ۇيىمنىڭ باستى دەمەۋشىلەرىنىڭ ءبىرى سانالادى. ماسەلەن, بىلتىر ددۇ-نىڭ جىلدىق بيۋدجەتى 6 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. سونىڭ 400 ميلليونىن امەريكالىقتار شىتىرلاتىپ ساناپ بەردى. الدا-جالدا اقش قارجىلاي كومەكتەسۋدى مۇلدەم توقتاتسا, ۇيىمعا وڭاي تيمەيتىنى ايدان انىق.
دونالد ترامپ وتكەن اپتادا تۋيتتەردەگى جازباسىنىڭ بىرىندە ددۇ نەلىكتەن تايۆان دارىگەرلەرىنىڭ جىبەرگەن حاتىنا نازار اۋدارماعانىنا ەكپىن بەردى.
«تايۆاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتكەرلەرى جەلتوقساننىڭ اياعىندا جىبەرگەن كوروناۆيرۋستىڭ ادامنان ادامعا جۇعۋى مۇمكىن ەكەنى جونىندەگى حاتىنا نەلىكتەن ددۇ ءمان بەرگەن جوق», دەپ جازدى اق ءۇي باسشىسى.
اقش پرەزيدەنتىنىڭ تايۆاندى تىلگە تيەك ەتۋى بەكەر ەمەس. بۇل ەلدىڭ ماسەلەسى – ۇلكەن اڭگىمە. كوروناۆيرۋس پاندەمياسى باستالعالى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مەن تايۆان اراسىندا داۋ تۋدى.
ماسەلەنىڭ ءمانىسى مىنادا. تايۆان – بۇۇ تاراپىنان رەسمي مويىندالماعان مەملەكەت. سوندىقتان دا ددۇ قۇرامىنا ەنبەگەن. الايدا 2009-2016 جىلدارى ۇيىمعا باقىلاۋشى مارتەبەسىن العان-تۇعىن. بىراق قىتاي بۇعان قارسىلىق كورسەتىپ, تايۆان ودان دا ايىرىلىپ قالدى. ياعني, ددۇ-نىڭ كەزەكتەن تىس كەزدەسۋلەرىنە, ماڭىزدى ماسەلەلەر تالقىلانعان جيىندارىنان شەت قالىپ ءجۇر. بيىل كوروناۆيرۋس پاندەمياسى تۋرالى تالقىلاۋلار وتكەندە دە تايۆان تاعى قاتىستىرىلعان جوق.
ونىڭ ۇستىنە, وتكەن جىلى 31 جەلتوقساندا دارىگەرلەردىڭ ددۇ-عا حات جولداپ, كوروناۆيرۋس تۋرالى قولدا بار مالىمەتپەن ءبولىسۋدى سۇراعانى راس. وسىعان بايلانىستى, تايۆان بيلىگى ۆيرۋستىڭ ادامنان ادامعا جۇعاتىنىن ددۇ-عا ەسكەرتكەنىن, ۇيىمنىڭ دەر كەزىندە ارەكەت ەتپەگەنى ءۇشىن ايىپتاپ وتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مۇنىڭ ءبارىن جوققا شىعاردى.
ءبىر جاعىنان دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى وكىلدەرىنىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار سەكىلدى كورىنەدى. تايۆاندىق دارىگەرلەر جىبەرگەن حاتتا ۆيرۋستىڭ ادامنان ادامعا جۇعاتىنى ناقتى كورسەتىلمەگەن. وندا «تايۆاننىڭ اۋرۋلاردى باقىلاۋ ورتالىعى ونلاين پلاتفورمالاردان قىتايدىڭ ۋحان قالاسىندا 7 اتيپيالىق پنەۆمونيا تىركەلگەنىن انىقتادى... وسىعان قاتىستى قولدا بار اقپاراتىڭىزبەن ءبولىسۋدى سۇرايمىن», دەلىنگەن.
كەيىنىرەك تايۆاننىڭ اۋرۋلاردى باقىلاۋ ورتالىعى وزدەرى جىبەرگەن حاتقا ددۇ مۇقيات قاراماعانىن جەتكىزدى. ورتالىق تاراتقان رەسمي مالىمدەمەگە سۇيەنسەك, اتيپيالىق پنەۆمونيا نەگىزىنەن SARS-تى بىلدىرەدى. بۇل – ادامنان ادامعا جۇعاتىن كوروناۆيرۋستىڭ قوزدىرعىشى. ياعني, تايۆان ۆيرۋستىڭ ادامنان ادامعا جۇعۋى مۇمكىن ەكەنىن رەسمي تۇردە ەسكەرتكەنى انىق. بۇل جەردە حاتقا جەتە ءمان بەرمەگەن ددۇ تاراپى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
ۇيىم مەن تايۆاننىڭ تۇسىنىسپەۋشىلىگى مۇنىمەن بىتپەيدى. ددۇ-نىڭ باس كەڭەسشىسى, دوكتور بريۋس ەيلۋارد RTHK ارناسىنا ۆيدەو ارقىلى بەرگەن سۇحباتى دا سىنعا ۇشىرادى. اڭگىمە بارىسىندا جۋرناليست ۇيىم وكىلىنەن تايۆاننىڭ ۆيرۋسپەن كۇرەسۋى تۋرالى سۇراعان ەدى. ب.ەيلۋارد «قىتاي تۋرالى ايتىپ قويدىق. ەگەر قىتايدىڭ ءتۇرلى ايماقتارى تۋرالى ءسوز قوزعاساق, ولار دا جاقسى جۇمىس ىستەپ جاتىر», دەپ جاۋاپ بەردى.
ددۇ باس كەڭەسشىسىنىڭ پىكىرىنە تايۆان پرەزيدەنتى تساي ينگ-ۆەن سىپايى جاۋاپ قايتارىپ, پاندەميامەن كۇرەستەگى ءوز ەلىنىڭ ارەكەتىن باعالايتىن كەز كەلەتىنىن ايتتى. ال وسى ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى دجوزەف ۆۋ ءتىپتى قاتتى كەتىپ, تۋيتتەردەگى پاراقشاسىنا «ددۇ-دا «تايۆان» ءسوزىن ايتا المايسىڭدار ما؟ پاندەميامەن كۇرەستە ساياساتتى قويا تۇرۋ كەرەك», دەپ جازدى.
بۇدان بولەك, ددۇ-نىڭ باس ديرەكتورى تەدروس ادحانوم گەبرەيسۋس تايۆاندىقتار جەكە پوشتاسىنا نامىسقا تيەتىن حات جولداعانىنا شاعىمدانىپ, راسيزمگە جول بەرگەنىن ايتتى. بىراق تايۆاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ءوز ەلىنىڭ ەشقاشان ديسكريميناتسياعا جول بەرمەيتىنىن, قىتايدىڭ قىسىمى سالدارىنان كوپ ۇيىمنان تىس قالعان تايۆان ونى جاقسى تۇسىنەتىنىن اتاپ ءوتتى.
كوروناۆيرۋس كەزىندەگى ددۇ-نىڭ كەمشىلىگى مۇنىمەن بىتپەيدى. ۆيرۋستىڭ ادامنان ادامعا جۇعۋ تۋرالى مالىمدەمەسى ءبىراز ەلدى شاتاستىرعانى انىق. وعان قوسا, ددۇ ماسكاعا قاتىستى ۇستانىمىن وزگەرتتى. باستاپقىدا ماسكا كيۋ ۆيرۋستان قورعامايتىنىن ايتىپ, كوشەدە تاقپاۋعا كەڭەس بەرگەن. بىراق كەيىننەن ماسكا كيۋ قاجەتتىگىن مالىمدەدى. وسىلايشا قاراپايىم حالىق تا كىمگە سەنەرىن بىلمەي دال.
جالپى, كەيىنگى كەزدە ددۇ ءجيى سىن ساداعىنا ءىلىنىپ ءجۇر. «شوشقا تۇماۋى» كەزىندە ۇيىم اسىرە سىلتەپ جىبەردى دەپ ايىپتالسا, ەبولا ەپيدەمياسىندا كەش قيمىلداعانى ءۇشىن سىنعا ۇشىرادى. سونداي-اق ۇيىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ جول شىعىنى شەكتەن تىس كوپ ەكەنى دە ۇلكەن داۋ تۋعىزدى. ماسەلەن, 2016 جىلى Associated Press اگەنتتىگى ددۇ قىزمەتكەرلەرى جىلىنا 200 ميلليوننان استام دوللار جول شىعىنىن جۇمساعانىن حابارلادى. بۇل – ددۇ-نىڭ تۋبەركۋلەز, جيتس (سپيد), بەزگەك اۋرۋلارىمەن كۇرەسكە بولگەن قارجىسىنان كوپ. سونىمەن قاتار ۇيىمنىڭ سول كەزدەگى باس ديرەكتورى مارگارەت چاننىڭ باتىس افريكا ەلدەرىنە بارعاندا ءبىر ءتۇنى 1000 دوللار بولاتىن قوناقۇيدە تۇنەگەنى دە باسپاسوزدە قىزۋ تالقىلاندى.
بۇدان بولەك, زيمبابۆەنىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى روبەرت مۋگابەنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ەلشىسى اتانۋى دا قاتتى سىنعا الىندى. اسىرەسە حالىقارالىق قوعامداستىق ديكتاتور مۋگابەنىڭ ادام قۇقىعىن ساقتامايتىنىن ايتىپ ماسەلە كوتەرگەن. اقىرى ۇيىم بۇل شەشىمىنەن باس تارتتى.
قورىتا ايتقاندا, اقش قارجىلاي قولداۋىن توقتاتسا, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنا وڭايعا سوقپايدى. ددۇ كەيىنگى كەزدە ءجيى سىنعا ۇشىراپ جۇرگەنىن ەسكەرسەك, سوقىر تيىنىن ساناپ ۇيرەنگەن ميللياردەر دونالد ترامپتىڭ قارجىلىق قولداۋدى توقتاتۋ تۋرالى ايتۋى بەكەر ەمەس.
