ماگيسترالدى قۇبىرعا گاز تولتىرىلا باستادى
قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىن تابيعي گازعا تاۋەلدىلىكتەن قۇتقارادى دەگەن ماقساتپەن قولعا الىنعان «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» گاز قۇبىرى – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن باستالعان الىپ جوبالاردىڭ ءبىرى. كەشە وسى «بوزوي – شىمكەنت» ۋچاسكەسىندە «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى قۇبىرىنا گاز تولتىرۋ ءىسى سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. بۇل تاريحي ءسات وسىناۋ ءىس-شاراعا بايلانىستى ۇيىمداستىرىلعان تىكەلەي تەلەكوپىر ارقىلى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جانە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى.
ماگيسترالدى قۇبىرعا گاز تولتىرىلا باستادى
قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىن تابيعي گازعا تاۋەلدىلىكتەن قۇتقارادى دەگەن ماقساتپەن قولعا الىنعان «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» گاز قۇبىرى – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن باستالعان الىپ جوبالاردىڭ ءبىرى. كەشە وسى «بوزوي – شىمكەنت» ۋچاسكەسىندە «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى قۇبىرىنا گاز تولتىرۋ ءىسى سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. بۇل تاريحي ءسات وسىناۋ ءىس-شاراعا بايلانىستى ۇيىمداستىرىلعان تىكەلەي تەلەكوپىر ارقىلى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جانە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى.
الدىمەن «قازترانسگاز» اقباسديرەكتورىسەرىكسۇلتانعاليجانە «Trans-Azia Gas Pipeline Company Limited» كومپانياسىنىڭۆيتسە-پرەزيدەنتىتساويامين «اقبۇلاق» كەنتىندەگىوندىرىستىكالاڭداەكىەلكوشباسشىلارىن «بوزوي – شىمكەنت» ۋچاسكەسىندەماگيسترالدىكقۇبىرعاگازتولتىرۋعاكىرىسۋگەدايىنەكەندىگىتۋرالىحاباردارەتتى. مەملەكەت باسشىلارى رۇقسات بەرگەننەن كەيىن گاز تولتىرۋ ءىسى سالتاناتتى جاعدايدا باستالدى.
«بوزوي – شىمكەنت» ۋچاسكەسىن گازبەن تولتىرۋمەن بىرگە, قۇرىلىس كەستەسىنە سايكەس «بوزوي» جانە «اقبۇلاق» گاز ولشەۋ ستانسالارى پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى. ماگيسترالدى گاز قۇبىرى قىزىلوردا, وڭتۇستىك قازاقستان, جامبىل, الماتى وبلىستارىن گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. جالپى ۇزىندىعى 1477 شاقىرىمدى قۇرايتىن بۇل قۇبىر ماڭعىستاۋ, اقتوبە, قىزىلوردا, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ اۋماعىنان وتەدى. ءبىرىنشى كەزەڭدە جاڭا ماگيسترال بويىنشا تاسىمالداناتىن گازدى جەرگىلىكتى تۇرعىندار دا كەڭىنەن پايدالانادى. ياعني, وسى قۇبىر بويىندا ورنالاسقان 500-دەن استام ەلدى مەكەن گازداندىرىلادى. ال وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋماعىنان وتكەن ماگيسترالدى گاز قۇبىرى وبلىسىمىزدىڭ 8 قالا-اۋدانىنداعى 284 ەلدى مەكەندى تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ناتيجەسىندە وسى ەلدى مەكەندەردەگى 1 ملن. 200 مىڭ تۇرعىن كوگىلدىر وتىننىڭ تيىمدىلىگىن كورمەك. اتالعان ەلدى مەكەندەردى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا 7 اۆتوماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانسالارى سالىنادى. ياعني, بۇل الىپ جوبانى تولىق اياقتاۋ – قازاقستاننىڭ وسىناۋ ولكەسىن كوگىلدىر وتىنمەن تۇراقتى تۇردە قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسايدى دەگەن ءسوز. جوبانىڭ شەڭبەرىندە «بوزوي» جانە «قاراوزەك» كەنتتەرىندە ەكى كومپرەسسورلىق ستانسا سالۋ كوزدەلگەن.
ۇزىندىعى 1143 شاقىرىم بولاتىن «بوزوي – شىمكەنت» گاز قۇبىرى ۋچاسكەسىنىڭ جەلىلىك بولىگىن سالۋدى اياقتاۋ جىلىنا 2,5 ملرد. تەكشە مەترگە دەيىنگى كولەمدە گاز تاسىمالداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «بوزوي» كومپرەسسورلىق ستانساسىن پايدالانۋعا ەنگىزگەننەن كەيىن گاز قۇبىرىنىڭ نەگىزگى قۋاتى جىلىنا 6 ملرد. تەكشە مەتردى قۇرايدى. ەكىنشى كەزەڭدەگى جوبالىق قۋاتى جىلىنا 10 ملرد. تەكشە مەتردى قۇرايتىن گاز قۇبىرى نىساندارىنىڭ قۇرىلىسىن تولىق اياقتاۋ جانە ولاردى پايدالانۋعا ەنگىزۋ 2015 جىلعا جوسپارلانىپ وتىر.
«بۇل وتە ءبىر تاريحي قۋانىشتى ءسات. «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى قۇبىرىن سالۋ – ەل ومىرىنە بەرەكە, تابىس, شۋاق اكەلەتىن الىپ جوبا. ەلدىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جاعدايىنا ۇلكەن سەرپىن بەرەدى. جانە مەملەكەتتىك اۋقىمداعى بىرقاتار مىندەتتەردى شەشۋگە مۇمكىندىك تۋعىزادى. ول, جوعارىدا ايتقانداي, قازاقستاندىق گازدى رەسپۋبليكانىڭ وڭتۇستىگىنە بەرۋ جانە قازاقستانداعى ماگيسترالدى گاز قۇبىرلارىن بىرىڭعاي گاز تاسىمالداۋ جۇيەسىنە بىرىكتىرۋ, سونداي-اق, قازاقستاندىق گازدى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ نارىعىنا ەكسپورتتاۋ مۇمكىندىگى», دەدى سالتاناتتى جيىننان كەيىن وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا «قازترانسگاز» اق باس ديرەكتورى سەرىك سۇلتانعالي.
«اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ كومپانيا نەگىزىن قالاعان ساتتەن باستاپ ايقىندالعان. ءوزارا قۇرمەت – تەڭدىكتىڭ العىشارتى. ءبىز « قازترانسگاز» اق-پەن بۇل الىپ قۇرىلىستى جالعاستىرا بەرەتىن بولامىز», دەپ «Trans-Azia Gas Pipeline Company Limited» كومپانياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى تساو يامين بۇل ىسكە ءوز ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
«بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى قۇبىرىن سالۋ جوباسىنىڭ قۇنى 3,6 ملرد. اقش دوللارىن قۇرايدى. گاز قۇبىرىن سالۋعا 3 800-گە جۋىق جۇمىسشى قاتىسۋدا, ولاردىڭ 90 پايىزى – قازاقستاندىق ماماندار. گاز جانە گازبەن جابدىقتاۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق وپەراتور «قازترانسگاز» اق بۇل كۇنى, سونداي-اق, «قاشاعان» كەن ورنىن ازىرلەۋ جونىندە كونسورتسيۋم قاتىسۋشىلارىمەن دە ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدى. ناتيجەسىندە تاۋارلىق گازدىڭ بارلىق كولەمى وسى ماگيسترالدى گاز قۇبىرى ارقىلى تاسىمالداناتىن بولدى.
ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, قازاقستاننىڭ اسا ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدى قۇبىرى ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيالىق جوبالار تىزبەسىنە, 2010 – 2014 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگەن. جوبا «قازاقستان – قىتاي» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن سالۋ تۋرالى ەكى ەل ۇكىمەتتەرى اراسىندا جاسالعان كەلىسىمگە, «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى مەن قىتاي ۇلتتىق مۇناي كورپوراتسياسى (CNPC) اراسىندا جاسالعان ۋاعدالاستىققا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. 2010 جىلعى جەلتوقساندا «بەينەۋ – شىمكەنت» گاز قۇبىرى» جشس قۇرىلعان بولاتىن. ول جوبانى ازىرلەۋ جانە ونىڭ قۇرىلىسىن سالۋمەن اينالىستى. بۇل – قازاقستان تاراپىنان «قازترانسگاز» كومپانياسىنىڭ جانە قىتاي تاراپىنان «Trans-Asia Gas Pipeline Company Limited» كومپانياسىنىڭ تەڭ ۇلەستىك نەگىزىندە قۇرىلعان كاسىپورىن. جوبانى قارجىلاندىرۋ جارعىلىق كاپيتال ەسەبىنەن 1 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە ء(ار ءارىپتەستەن 500 ملن. اقش دوللارى ءمولشەرىندە) جانە قارىزعا العان قارجىلاندىرۋ 3 ملرد. اقش دوللارىنا دەيىنگى سومادا جۇزەگە اسىرىلادى. «قازترانسگاز» اق مۇناي, گاز سالاسىنداعى جۇمىستاردى جۇيەلەۋ ءۇشىن قۇرىلعان جانە بارلاۋ, ءوندىرۋ, تاسىمالداۋ جانە گازدى ءبولۋ كەزىندە اكتيۆتەردى كورپوراتيۆتىك باسقارۋ جونىندەگى قىزمەتتەردى جۇزەگە اسىرادى. قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ شەشىمىمەن 2012 جىلعى شىلدەدەن باستاپ «قازترانسگاز» اق گاز جانە گازبەن جابدىقتاۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق وپەراتور بولىپ ايقىندالعان.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
–––––––––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن
قايسار شەرىم.
