ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن جاڭا قازاق ءتىلى ءالىپبيىن جەتىلدىرۋگە قاتىستى تاپسىرىپ, ء«الىپبيدى لاتىن قارپىنە كوشىرۋ تۋرالى تاريحي شەشىمنىڭ قابىلدانعانىنا ەكى جىلعا جۋىقتادى. بىراق قارپىمىزدە ءالى دە ولقىلىقتار بار. ءتىل ماماندارى جاڭا ءالىپبيدى جەتىلدىرۋى كەرەك», دەگەن بولاتىن. سودان بەرى جارتى جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى. نە ىستەلدى؟
ەسكە سالا كەتسەك, بيىل 20 اقپاندا ۇلتتىق كوميسسيا جانىنان قۇرىلعان ورفوگرافيالىق, ادىستەمەلىك, تەرمينولوگيالىق جانە تەحنيكالىق سۇيەمەلدەۋ جونىندەگى جۇمىس توپتارىنىڭ قاتىسۋىمەن «لاتىننەگىزدى قازاق ءالىپبيى: ۇسىنىستار, تالقى جانە ناتيجە» اتتى كەڭەيتىلگەن كەڭەس وتكىزىلگەن بولاتىن. جۇمىس توپتارىنىڭ بىرلەسكەن كەڭەسىندە عالىمدار ىرىكتەۋدەن وتكەن ءالىپبي جوبالارىن تالقىلاپ, ناتيجەسىندە ءۇش جوبادان ارقايسىسىنىڭ قاجەتتى تۇستارىن الا وتىرىپ, ءبىر نۇسقانى ماقۇلداعان ەدى. الايدا كەيبىر دىبىستاردىڭ تاڭبالانۋىنا قاتىستى ءالى دە تالقىلاۋ قاجەت دەپ شەشىلگەن-ءدى.
– ءتىل – قازاقتىڭ جانى. دەربەس ۇلت ەكەنىنىڭ بەلگىسى. مەملەكەتتىگىمىزدىڭ سيمۆولى. سوندىقتان دا ەلباسى «رۋحاني جاڭعىرۋ» اياسىندا ءتىلىمىزدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ مىندەتىن قويدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىس اۋقىمىن كەڭەيتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە ماڭىز بەردى. جىلىكتەپ ايتسام, وسى ۋاقىت ىشىندە قۇرامىندا 70-تەن استام عالىم بار ۇلتتىق كوميسسيا جانىنداعى 4 جۇمىس توبى ءالىپبيدى جەتىلدىرۋگە ارنالعان 5 وتىرىس وتكىزىپ, مەملەكەت باسشىسى ايتقان ولقىلىقتارعا جان-جاقتى عىلىمي تالقىلاۋ جاسادى, – دەيدى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ءتىل ساياساتى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ادىلبەك قابا. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى بەس اي كولەمىندە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى بۇعان دەيىن اتقارىلعان جۇمىستاردى تۇگەلدەي قايتا پىسىقتاپ, قورىتىندىلاعان.
رەفورمانىڭ تەتىگىن ءاۋ باستا ىسكە قوسقان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ونى دەموكراتيالىق داڭعىل جولعا سالىپ جىبەرگەنىن, ءوز ءالىپبيىنىڭ ماسەلەسىن حالىق بولىپ شەشۋگە اتسالىسقانىن, سونداي-اق شايسۇلتان شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل قازىنا» عىلىمي پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ ءۇش جىلدا ەرەسەن جۇمىس اتقارعانىن ايتقان ورفوگرافيالىق جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى انار فازىلجاننىڭ پىكىرى دە جوعارىداعى پايىممەن ۇندەس.
– شىن مانىندە جازۋ – قوعامدىق قۇبىلىس. وسى سەبەپتى جازبا كوممۋنيكاتسيا, جازبا ماتىندەر قوعامنىڭ ءوز ىشىندەگى جانە قوعام مەن ساياسي قۇرىلىم اراسىنداعى دا قارىم-قاتىناستى ورناتاتىن كوپىر. سوندىقتان ءالىپبي ماسەلەسى نەگە ۇزاق تالقىلانىپ كەتتى دەسەك, وسى ءۇش جاقتىڭ – قوعام, عىلىم, ساياساتتىڭ ارالاسۋى اسەرىنەن سوزىلعان ۇدەرىستى كورىپ تۇرمىز. بۇعان دۇرىس, نە بۇرىس دەپ كەسىپ باعا بەرۋ مۇمكىن ەمەس, سەبەبى وسى ۇشەۋىنە دە دۇرىس, وڭتايلى جازۋ قۇرالى – ءتيىمدى ءالىپبي قاجەت. جان-جاقتى ساراپتاما مەن تالداۋلار جۇرگىزىلدى, ەڭ باستىسى, قازاقستان ۇكىمەتى جانىنان قۇرىلعان جازۋ رەفورماسى جونىندەگى ۇلتتىق كومميسسيانىڭ ورفوگرافيالىق جۇمىس توبىنداعى (احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى, ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ت.ب. ءىرى عىلىمي ورتالىقتا ەڭبەك ەتەتىن) وتاندىق عالىمدارىمىزدىڭ ازىرلەپ ۇسىنعان ءالىپبي جوباسى بار. ونى ءبىز شارتتى تۇردە «جەتىلدىرىلگەن ۋملاۋت جوبا» دەپ اتاپ وتىرمىز. كوپشىلىكتىڭ كەڭ قولداۋىنا يە بولعان اتالعان جوبانى ساياسي تۇرعىدان قولداپ, شەشىم شىعارۋدى دۇرىس دەپ سانايمىز, – دەيدى عالىم.
ءيا, اتالعان ءالىپبيدى عالىمدار تىلتانىمدىق تەوريالىق بىلىمدەرگە سۇيەنىپ قانا ازىرلەگەن جوق. سونىمەن بىرگە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ارقىلى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە, ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە, استانا قالاسىنىڭ بىرنەشە مەكتەبىنىڭ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى اراسىندا, وزگە دە زياتكەرلىك ورىنداردا, ياعني مۇعالىم, ستۋدەنت, ماماندار اراسىندا سىناما, تالداۋ, ساۋالناما جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ارقىلى پراكتيكالىق نەگىزدە دە تەكسەرۋدەن وتكىزدى. وعان قوسا IT مامانداردىڭ پىكىرى تىڭدالىپ, əرىپتەردىڭ Unicode ستاندارتىنا ساي بولۋى, كومپيۋتەردە تانىلۋ, وقىلۋ جəنە كونۆەرتورلاۋعا يكەمدىلىگىنە نازار اۋدارىلدى. تەحنيكالىق سۇيەمەلدەۋ جۇمىس توبى مۇشەلەرى دياكريتيكالىق تاڭبانىڭ قاي ءتۇرى الىنسا دا, Unicode ستاندارتىنا سايكەستەنەدى, زاماناۋي تەحنيكانىڭ مۇمكىندىگى زور, قانداي تاڭبا بولسا, دا كومپيۋتەرگە يكەمدەۋ ماسەلەسى جەڭىل شەشىلەدى, سوندىقتان ەڭ الدىمەن تىلگە يكەمدى ءالىپبي جاسالۋ كەرەك دەگەن ۇستانىمدى العا تارتتى. سونىمەن, جەتىلدىرىلگەن نۇسقانىڭ تەوريالىق نەگىزدەرىمەن قاتار, پراكتيكالىق جانە تەحنيكالىق بازالارى دا ەسكەرىلىپ وتىر. انار فازىلجاننىڭ سوزىنەن تۇسىنگەنىمىز, ءالىپبي پرەزيدەنت جارلىعىمەن بەكىتىلگەن كۇندە ءالىپبيدىڭ ەملە ەرەجەسى, ياعني جاڭا الىپبيمەن جازۋدىڭ نورماتيۆتىك بازاسى دا بىرگە بەكىتىلۋى ءتيىس. ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى عالىمدارى ازىرلەپ, ورفوگرافيالىق جۇمىس توبىنىڭ بىرنەشە مارتە ساراپتاماسىنان وتكىزىلىپ دايىندالعان ەملەنى دە ءالىپبي سياقتى قۇزىرلى ۇيىمنىڭ شەشىمىمەن بەكىتۋ – جاڭا ءالىپبيدىڭ قولدانىسقا تەز ەنۋىن قامتاماسىز ەتەتىن, ونىڭ قوعامدىق بەدەلىن نىعايتاتىن, جازۋ رەفورماسىنىڭ ناتيجەسىن كورۋگە تەز جەتكىزەتىن ماڭىزدى قادام. بۇل ءوز كەزەگىندە ساۋاتتى جازۋدى بىردەن قالىپتاستىرىپ كەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك.
ەلدەگى توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى, الداعى اپتادا عالىمدار الىپبيدەگى جەكەلەگەن دىبىستارعا قاتىستى ونلاين تالقىلاۋ وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسى شاقىرىلىپ, ءالىپبيدىڭ جەتىلدىرىلگەن نۇسقاسىن عالىمدار ءبىراۋىزدان ماقۇلدانعان سوڭ, ۇكىمەت جانىنداعى لاتىن ءالىپبيىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ قاراۋىنا ۇسىنباق.
