قازاقستان • 09 ءساۋىر، 2020

م.جۇرىنوۆ: قازاقستاندىق عالىمدار قولجەتىمدى دەزينفەكتسيالىق قۇرال جاساپ شىعاردى

1228 رەتكورسەتىلدى

قۇرمەتتى وتانداستار! ءبىزدىڭ الاڭداۋشىلىعىمىز بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ايتىلاتىن ەرەكشە COVID-19 كوروناۆيرۋسى پاندەمياسىنىڭ قاتە جانە كەيدە زياندى بولاتىن حابارلارىنا بايلانىستى. ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى ءتىپتى ەشقانداي پاندەميا جوق دەۋگە دەيىن بارىپ جاتىر.

ءبىز ادامزات ءۇشىن ۇلكەن قاۋىپ ءتونىپ تۇرعانىن بار جاۋاپكەرشىلىگىمىزبەن مالىمدەيمىز. قازىرگى ۋاقىتتا بارلىق ەل، بۇكىل الەم وسى قورقىنىشتى ەپيدەميامەن كۇرەسىپ كەلەدى. بىردە-ءبىر ەلدە ول تولىق جويىلماعان. وكىنىشكە قاراي، ەشكىم وعان قارسى ءتيىمدى ءدارى-دارمەك ازىرلەي العان جوق. الايدا بۇل جايت قورقىنىشقا سەبەپ بولا المايدى. ويتكەنى بەلگىلى دارىلەردەن تۇراتىن ءتيىمدى كومبيناتسيالار انىقتالدى. سونىمەن قاتار، دارىگەر-عالىمدار پاتسيەنتتىڭ ناقتى دەنساۋلىق جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ، ەمدەۋدىڭ ءارتۇرلى تەراپەۆتىك ادىستەمەلەرىن ازىرلەدى. ءبىزدىڭ دارىگەرلەر جالپى كلينيكالىق جانە يممۋنيتەتتى كوتەرەتىن ادىستەردى كاسىبي تۇردە مەڭگەرگەن، سوندىقتان ولاردىڭ ەمدەلۋشىلەرى ساۋىعىپ جاتىر. ءبىز بارلىعىمىز جاقىن ۋاقىتتا پاندەميا جويىلادى دەپ سەنۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرىپ، وسى كەزەڭنىڭ قيىندىعىن ەڭسەرۋىمىز قاجەت.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى (ددۇ) اقش جانە جاپونيا عالىمدارى ازىرلەگەن ۆيرۋسقا قارسى دەزينفەكتسيالاۋ قۇرالدارىن، انتيۆيرۋستىق سانيتايزەرلەر ۇسىندى. ولار بارلىق ۆيرۋستارمەن قاتار، ءدال COVID-19 ۆيرۋسىن جويۋ ارقىلى وتە ءتيىمدى جۇمىس اتقارادى. الايدا ولاردىڭ قۇرامىنا كىرەتىن كەيبىر كومپونەنتتەر – حيميالىق زاتتار قازاقستاندا جوق نەمەسە جەتكىزىلۋى قيىن. سوندىقتان ولاردىڭ بيولوگيالىق انتيۆيرۋستىق بەلسەندىلىگىن ساقتاي وتىرىپ، قولجەتىمدى باسقا حيميكاتتارعا اۋىستىرۋ كەرەك بولدى. بۇل تاپسىرمانى د. سوكولسكي اتىنداعى جانارماي، كاتاليز جانە ەلەكتروحيميا ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى قولعا الدى. ولار ونداعان ءتۇرلى حيمرەاكتيۆتەردى سىناپ، انتيۆيرۋستىق سانيتايزەرلەردىڭ ءارتۇرلى دەزينفەكتسيالىق قۇرامدارىن جاسادى. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ا.ايماعامبەتوۆتىڭ قولداۋىمەن ۇلتتىق بيوتەحنولوگيالىق ورتالىقتا (نۇر-سۇلتان ق.)، سونىمەن قاتار ۆيرۋسولوگيا جانە ميكروبيولوگيا ينستيتۋتىندا (الماتى ق.) سىناقتان وتكىزدى. ءبىز كارانتين كۇندەرى ءبىر توپ عالىمدارعا جۇمىس ىستەۋگە رۇقسات ەتكەن الماتى جانە نۇر-سۇلتان قالالارىنىڭ اكىمدىكتەرىنە العىس ايتامىز.

سونىڭ ناتيجەسىندە، حيميالىق-بيولوگيالىق زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي، ددۇ سانيتايزەرلەرىنەن ەشقانداي كەمشىلىگى جوق، اسا ءتيىمدى، سونداي-اق قولجەتىمدى دەزينفەكتسيالىق قۇرالدار جاسالىپ شىقتى.

سانيتايزەرلەرگە قويىلاتىن باستى تالاپ – ۆيرۋستاردى جەدەل تۇردە جانە تولىق جويۋ. بۇل بىرەر مينۋت وتكەندە ەمەس، سول ساتتە بولاتىن جايت. ولاي بولماسا، بىرەر مينۋتتار اراسىندا اۋىرعان ادام قاسىنداعى وزگە ادامدارعا دا جۇقتىرۋى مۇمكىن. بىزدە ءتىپتى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ وزدەرى ۆيرۋس جۇقتىرىپ العان جاعدايلار دا بولدى.

سانيتايزەرلەردىڭ رەتسەپتىلەرى جاقىن كۇندەرى ۇعا  سايتىندا جانە باسقا دا باق-تاردا جاريالاناتىن بولادى. ونى ورتا مەكتەپ كولەمىندە حيميا ءپانىن مەڭگەرگەن ازاماتتار ءوز ۇيلەرىندە دە جاساپ الا الادى.

الايدا، ەتيل جانە يزو-پروپيل سپيرتتەرىن ۇزدىكسىز جەتكىزۋ ماسەلەسىن رەسپۋبليكا كولەمىندە شەشۋ قاجەت. بۇرىن ولار قازاقستاندا وندىرىلگەن، بىراق ولاردى وندىرەتىن كاسىپورىندار ءوز قىزمەتىن الدەقاشان توقتاتقان بولاتىن. سپيرتتەر كوپ مولشەردە نەگىزىنەن ەكى زاۋىتتا – شىمكەنت حيميا-فارماتسەۆتيكا زاۋىتىندا (ەتيل ءسپيرتى) جانە پەتروپاۆل قالاسىنىڭ حيميا زاۋىتىندا (يزو-پروپيل ءسپيرتى) پايدالانىلادى. ولاردا ورسك قالاسىنان (رەسەي) اكەلىنەدى. ءبىز ءسپيرتتىڭ ءار قالاعا، ءار اۋدانعا جەتكىزىلۋىن ۇيىمداستىرىپ، ءدارىحانالار مەن جەرگىلىكتى ەمحانالار ارقىلى اكىمدىكتەردىڭ باقىلاۋىمەن جۇرتقا تەگىن تاراتۋدى ۇسىنامىز.

بۇل انتيۆيرۋستىق سانيتايزەرلەردىڭ وزىندىك قۇنى وتە تومەن، سوندىقتان ولاردى بارلىق جەردە تەگىن تاراتۋ كەرەك. ماسكالار دا مۇمكىندىگىنشە تەگىن تاراتىلعانى ءجون. بۇعان بايلانىستى كەيبىر جاۋاپسىز كاسىپكەرلەردىڭ تابىس تابۋىنا مۇمكىندىك بەرۋگە بولمايدى. اكىمدىكتەر ەشكىمنىڭ الداۋىنا جول بەرمەي، ولاردى قاتاڭ باقىلاۋى ءتيىس. پرەزيدەنت جاريالاعان توتەنشە جاعداي جۇمىس ىستەپ تۇر، اكىمدىكتەر مەن مينيسترلىكتەرگە تاعى قانداي قۇقىقتار قاجەت؟ كارانتين كەزىندە كەيبىر ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە باعا 3 ەسەگە ءوستى. قازىرگى كەزدە ەشبىر جارامسىز، ەش جەردە تەكسەرىلمەگەن ۆيرۋسقا قارسى سانيتايزەرلەردى ءاربىر دۇكەندە ساتادى، پاندەميا كەزىندە وسىلايشا ابىروي بەرمەيتىن بيزنەس جاسايدى. ماسكالار دا جوعارى باعامەن ساتىلادى، سونىمەن قاتار ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ۆيرۋستان قورعاي المايدى. ماسكالاردىڭ ساناۋلى ءتۇرى عانا ۆيرۋستاردى سۇزەدى، بىراق ولار قىمبات جانە قولجەتىمسىز. بىراق ماسكانى ءبارىبىر قولدانۋ كەرەك، ويتكەنى بۇل جوتەل، تۇشكىرۋ جانە جاقىن تۇرعان ادامنان مەحانيكالىق ەكران قىزمەتىن اتقارا وتىرىپ، ۆيرۋستاردىڭ تىكەلەي جۇعۋىنان قورعايدى. تاعى دا اتاپ وتەمىز، ەڭ باستىسى – اركىم ءوز قولدارىن تازالىقتا ۇستاۋى جانە قولدى سابىنمەن ءجيى جۋى جانە سانيتايزەر-سپرەيمەن وڭدەۋى قاجەت. ەڭ جاقسىسى – ءسپيرتتى (ەتيل نەمەسە يزو-پروپيل) نەگىزدە اكادەميا ۇسىنعان رەتسەپت بويىنشا ۇيدە دايىنداۋ. بۇل رەتتە ءسپيرتتىڭ قۇرامىن 80%-دان تومەن تۇسىرمەۋ كەرەك. ايتپەسە ناتيجە كۇتكەندەي بولمايدى. بۇل ماقساتقا اراقتى قولدانۋ جارامسىز. باق-تا كەيبىرەۋلەر كەڭەس بەرگەندەي، ونى ءىشۋ دە پايداسىز جانە ءتىپتى زيان، ويتكەنى بۇل رەتتە ادام ساقتىق جانە ءوزىن-ءوزى باقىلاۋ مۇمكىندىكتەرىن جوعالتادى. ەگەر ماسكا جوق بولسا، بەتتى مەحانيكالىق ەكرانداۋ ءۇشىن كوپ قاباتتى داكە تاڭعىش جارامدى. سونىمەن قاتار، ونى كۇن سايىن سابىنمەن جۋعا، ىستىق ۇتىكپەن ۇتىكتەۋگە جانە قايتادان قولدانۋعا بولادى. ال ۇسىنىلعان ماسكالار قايتا پايدالانۋعا جارامسىز.

ادامنىڭ يممۋنيتەتى مەن فيزيكالىق كۇيىن كوتەرەتىن بەلگىلى تاسىلدەردىڭ ماڭىزى زور. سونداي-اق قورقىنىش پەن پەسسيميزمنەن دە ارىلۋ كەرەك. قازاقستان جوعارى ءبىلىمدى، عىلىمى مەن مادەنيەتى دامىعان مەملەكەت ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ال جالپى العاندا، ءبىز ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيدىڭ دامۋى بويىنشا ازيا قۇرلىعىنداعى جاپون، قىتاي، وڭتۇستىك كورەيا ەلدەرىنەن عانا قالىسپىز. باسقا مەملەكەتتەر بىزبەن تەڭ نەمەسە ارتتا. بۇل – ۇلكەن جەتىستىك!

سوندىقتان ءبىزدىڭ حالقىمىز جوعارى سانا-سەزىمىن كورسەتە وتىرىپ، ەلدە كەڭ تارالعان پاندەمياعا جول بەرمەدى جانە ىندەت وشاقتارىن ءىس جۇزىندە بۇعاتتاپ تاستادى. از عانا ۋاقىت ىشىندە ءبىزدىڭ وتانداستارىمىز پاندەميامەن كۇرەسۋگە كومەكتەسۋ ءۇشىن ارىس قالاسىنداعى قايعىلى وقيعادان كەيىنگى ەكىنشى ۇلكەن ەرىكتى قايىرىمدىلىق قورىن قۇرۋعا ءماجبۇر بولدى. الايدا، قوعام ءاربىر سىناقتان تاجىريبە جيناي وتىرىپ ءوسۋى كەرەك جانە بۇل جولى، ءبىرىنشى كەزەكتە، حالىقتىڭ اقشاسى جۇيەلى، ناقتى جانە ايقىن تۇردە جاريالانعان ماقساتتارعا جۇمسالۋى كەرەك. سول جوبالاردىڭ ىشىندە ۆيرۋسقا قارسى وتاندىق پرەپاراتتاردى جاساۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن قابىلداۋ قاجەت. رەسپۋبليكامىز ۆيرۋسولوگيا بويىنشا ءۇش ءىرى عىلىمي ورتالىق بار، جوعارىدا اتالعان ەكى ورتالىقتان باسقا، الماتى قالاسىنا جاقىن وتار ستانساسىندا تاعى ءبىر ءىرى ورتالىق بار. نەگىزگى زەرتتەۋلەر سولاردا جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. الايدا باعدارلامانى عىلىمنان الشاق تۇرعان كاسىپكەرلەر مەن شەنەۋنىكتەر ەمەس، مامان عالىمدار باسقارۋى كەرەك.

مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن مينەرالدى شيكىزات پەن مۇناي، گازدى قايتا وڭدەۋ ارقىلى، مەتتالۋرگيالىق زاۋىت ءونىمىن عىلىمي نەگىزدە ءوزىمىزدىڭ جەكە ونىمىمىزگە، تاۋارىمىزعا، قۇرالىمىزعا اينالدىرۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتە الامىز. اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ بارلىق مۇمكىندىگىن قولدانۋىمىز كەرەك، اسىرەسە مالشارۋاشىلىعىن، سەبەبى مال سانى گەومەتريالىق پروگرەسسيامەن وسەدى. ەڭ باستىسى، جەمقورلىقتى تيىپ، اشىق، دەموكراتيالىق دامۋ جولىنا كوشۋىمىز كەرەك. ەلباسى ن.نازارباەۆ ايتقانداي، ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ، شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ، ەكونوميكانى باسقارۋ ىسىنە مەريتوكراتيالىق سيپات بەرىپ، تالانتتى، ءبىلىمدار ازاماتتاردى تارتۋ قاجەت.

قىمباتتى دوستار! قازاقستان حالقىنىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن سىزدەردى تاعى دا ۇيىمشىلدىققا، بىرلىك پەن دوستىققا شاقىرامىز. ءدال وسى قاسيەتتەردى ەلباسى – ن.ءا. نازارباەۆ «بىرلەسە بىلگەن ەل ءبارىن جەڭەدى» اتتى ماقالاسىندا ايتىپ ءوتتى جانە دە ءتۇڭىلۋدى، ەنجارلىقتى شەتكە ىسىرىپ، داعدارىستان شىعۋ جولىندا ءبارىمىز بۇكىل الەممەن بىرگە ءوزىن-ءوزى نىعايتۋدى (قولعا الۋ) ۇسىندى. شىنىندا دا، سوڭعى ونجىلدىقتا ءبىز كوپ جايتتاردى باستان وتكەردىك، وسى قيىندىقتى دا بىرگە امان-ساۋ وتكەرەمىز. ءسوز جوق، پاندەميادان كەيىن الەم وزگەرەدى، ول قازىردىڭ وزىندە وزگەردى، بىراق ادامنىڭ ەڭ جاقسى قاسيەتتەرى وزىندە قالادى – مەيىرىمدىلىك، دوستىق، جاناشىرلىق – بۇل بۇكىل الەمدى قۇتقارادى.

بارلىقتارىڭىزعا دەنساۋلىق، باقىت جانە بەرەكە تىلەيمىز.

مۇرات جۇرىنوۆ،

مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى، ۇعا پرەزيدەنتى، اكادەميك

سوڭعى جاڭالىقتار

پاۆلوداردا ەكوبازار اشىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 17:09

ۇقساس جاڭالىقتار