رۋحانيات • 09 ءساۋىر، 2020

بۋمەرانگ

144 رەتكورسەتىلدى

ءوزىمنىڭ قىرىق جىل ۋاقىتقا تاياۋ جۇمىس تاجىريبەمدە، بالكىم، اتقارىپ وتىرعان قىزمەتتەرىنە سايكەس بىرەۋلەردى سىناعان كەزىم بولعان شىعار، بىراق ەشۋاقىتتا ادامنىڭ جانىنا تيەرلىكتەي اۋىر ءسوز جازباعان ەكەنمىن. ءتىپتى ءبىر رەت تە بولسىن.

مۇنىڭ سەبەبى، مەن ءومىر بويى مەملەكەتتىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا قىزمەت ەتىپ كەلەمىن. كەشەگى كەڭەس وداعى كەزىندە دە، قازىرگى تاۋەلسىز ەلىمىز تۇسىندا دا مەملەكەتتىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جەكە ادامنىڭ ارى مەن نامىسىنىڭ ساقتالۋىنا وتە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارادى. بۇل ورتادا تالاي اسىرە ماقتاۋلاردىڭ، كەيبىر كەزدەرى جاۋىردى جابا توقۋلاردىڭ ورىن العاندىعى شىندىق. ورىنسىز سىندار جازىلعانىن دا جوققا شىعارۋعا بولمايدى. بىراق ادامنىڭ ارى مەن نامىسىنا كەلگەندە بەلگىلەنگەن ەتيكەت شەكاراسىنان ەشكىم دە باسا كوكتەپ وتكەن ەمەس. بۇل ماسەلەگە كەلگەندە «زيانىڭدى تيگىزبە» دەگەن قاعيدات قاشان دا بولسىن ۇستەم تۇردى، ءالى دە سولاي.

نەگە دەيسىز عوي. سەبەبى كەز كەلگەن ءجۋرناليس­تىڭ قولىنداعى قالامدى وتاشى دارىگەر قولىنداعى سكالپەلمەن سالىستىرۋعا بولادى. حيرۋرگ سكالپەلمەن ناۋقاستىڭ ءتانىن كەسسە، جۋرناليست قالامى ادامنىڭ جانىن وسىپ ءتۇسۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان بۇعان مەملەكەتتىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالىنىڭ جۇمىس ىستەۋ ءتارتىبى ەشۋاقىتتا جول بەرگەن ەمەس. مەملەكەتتىك باق-تاعى ءاربىر ءجۋرناليستىڭ ماقالاسى الدىمەن رەداكتور سۇزگىسىنەن وتەدى. سونان كەيىن مەملەكەتتىك ورگاندار ارقىلى باقىلانادى. ەڭ اقىرىندا قوعام باقىلاۋىنا كەلىپ تۇسەدى. وسى ورتاعا كەلىپ تۇسكەن كەزدە وعاش ءسوز، جامان پيعىل بىردەن كوزگە شالىنادى. سونان كەيىنگى جاعداي بەلگىلى. كەڭەس وداعى كەزىندە پارتيا ورگاندارى ءجۋرناليستىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن قاراسا، قازىر ەندى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تۋرالى ارنايى زاڭ بار.

ارينە، بىزدەر – جۋرناليستەر قاۋىمى ءۇشىن مەنىڭ بۇل جازىپ وتىرعانىم جاڭالىق ەمەس. ايتپاسا دا تۇسىنىكتى جايت. سوندىقتان وسى ۋاقىتقا دەيىن ەشكىمدى تولعاندىرىپ تا كورگەن ەمەس. دەگەنمەن قازىرگى الەۋمەتتىك جەلىلەردە جازىلىپ جاتقان نەبىر سوراقى سوزدەرگە قاراپ، بۇرىن مۇلدەم ەلەۋسىز كورىنەتىن وسى ماسەلەنىڭ قازىرگى قوعامىمىزدا بارىنشا ۇشقىنداپ تۇرعانىن بىردەن بايقاۋعا بولادى.

ارينە، الەۋمەتتىك جەلىدە كىم نە جازامىن دەسە دە، كىمدى سىناپ-مىنەيمىن دەسە دە ەركى بارداي كورىنەتىنى راس. ويتكەنى قاداعالاپ وتىراتىن رەداكتورى جوق. ءارى جازعانى توقتاۋسىز جارىق كورەدى. سوندىقتان قىزۋ پىكىرتالاستاردىڭ، ۇرىس-كەرىستەردىڭ نەشە اتاسىن وسى الەۋمەتتىك جەلىلەردەن كەزدەستىرەسىز. ءتىپتى كەيبىرەۋلەردىڭ اۋزىنداعى سوزىنە يە بولا الماي، ەتيكادان شىعىپ كەتىپ جاتاتىنىن دا بايقايسىز. ماسەلەن، ءبىر ازاماتتىڭ سوزىنە كوممەنتاري جاساعان ايەل زاتىنىڭ «وتتاما» دەگەن ءسوزدى قولدانعانىن كورىپ، بۇل كىم ەكەنىن بىلەيىنشى دەپ، پاراقشاسىنا كىردىم. سويتسەم جاسى وتىز بەن قىرىقتىڭ ورتاسىنداعى ءاپ-ادەمى كەلىنشەك. پاراقشاسىنا سۋرەتتەرىن دە ءۇيىپ-توگىپ بەرگەن ەكەن. سونىڭ بىرىندە ەكى جاعىنا ەكى بالاسىن الىپ، قۇشاقتاپ وتىر. ياعني بولاشاقتى تاربيەلەپ وتىرعان انا. ال جازىپ وتىرعان ءسوزى جاڭاعى. سوعان قاراعاندا، بۇل ازاماتشا الەۋمەتتىك جەلىدە قانداي ءسوز قولدانسام دا ءوز ەركىم دەپ تۇسىنەتىن بولسا كەرەك.

بىراق زاڭ بويىنشا ولاي ەمەس قوي. ماسەلەن، ەلىمىزدىڭ قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 131-بابىندا باق ارقىلى نەمەسە الەۋمەتتىك جەلىلەردە ادامدى قورلاعانى، ياعني ونىڭ ابىرويى مەن قادىر-قاسيەتىن ادەپسىز تۇردە كەمسىتكەنى ءۇشىن 200 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن ايىپپۇل سالىناتىن نە سول مولشەردە تۇزەۋ جۇمىستارىنا نە 180 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق جۇمىستارعا تارتا وتىرىپ جازالاناتىندىعى جازىلعان.

بىلايشا ايتقاندا، الەۋمەتتىك جەلىلەر دەگەنىمىز دە كەيبىر ادامداردىڭ تۇسىنگەنىندەي «شەكسىزدىك دەموكراتياسى» ەمەس. مۇندا دا جاۋاپ­كەرشىلىك قاراستىرىلعان. بىراق سويتە تۇرا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا قاراعاندا الەۋمەتتىك جەلىلەردە ادەپسىز سوزدەر نەگە ءجيى كەزدەسەدى؟

ءبىز مۇنىڭ سەبەبىنە جوعارىدا ازداپ توق­تالدىق. وعان قوسارىمىز ءداستۇرلى جۋرناليس­تيكانىڭ وزىندىك مەكتەبى بار. بۇل سالادا ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ بارلىعى الدىمەن سول مەكتەپتەن وتەدى. ال الەۋمەتتىك جەلىلەردە ونداي مەكتەپ جوق. ء«ومىر سۇرۋگە دايىندالمايدى، ءومىردى سۇرە­دى» دەگەندەي كەز كەلگەن الەۋمەتتىك جەلى پايدالانۋشىسى بىردەن اقپارات تاراتۋ قۇقىنا يە بولىپ شىعا كەلەدى. بىراق وكىنىشكە قاراي، ءسوزدىڭ قانداي قيىن قارۋ ەكەندىگىن تۇسىنە بەرمەيدى. ءسويتىپ ءبىزدىڭ قازىرگى قوعامىمىزدا ادامداردىڭ ءبىرىن-ءبىر ۋلاپ جاتقاندىعىن كورىپ وتىرمىز.

جالپى ادام بالاسىنىڭ باقىتتى نەمەسە باقىتسىز بولماعى ونىڭ تەك وزىنە، وسكەن ورتاسىنا عانا ەمەس، ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قوعامىنا دا كوپ بايلانىستى. WhatsApp، Facebook سەكىلدى الەۋمەتتىك جەلىلەردە قاپتاپ جۇرگەن حالىقتى دۇربەلەڭگە سالاتىن جالعان اقپاراتتار، بالاعات سوزدەر ادامداردى ابدەن شارشاتىپ ءبىتتى. نەگىزىندە ونداي اقپاراتتى تاراتۋشىلار وزدەرى وتىرعان بۇتاقتى وزدەرى كەسىپ جاتقاندىعىن اڭعارا بەرمەيدى. ال ءومىر دەگەنىمىز بۋمەرانگ سەكىلدى. ءوز ايتقانىڭ، جاساعان ارەكەتىڭ تۇبىندە ءوزىڭدى اينالىپ تابادى. سوندىقتان الەۋمەتتىك جەلىنى پايدالانۋدىڭ مادەنيەتىن تەزىرەك يگەرگەنىمىز ءجون بولار ەدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

عاسىر زۇلماتى

قوعام • كەشە

قۇردىم (تورتتاعان)

ادەبيەت • كەشە

جاڭا فورماتتاعى جىر كەشى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار