ادەبيەت • 04 ءساۋىر، 2020

؟ (سۇراق بەلگىسى) پوەما

443 رەتكورسەتىلدى

قازاقتىڭ قابىرعالى اقىنى عالىم جايلىبايدىڭ ولەڭدەرىن وقي باستاعاندا ارقانىڭ تەڭىزدەي تولقىپ، تەبىرەنىپ جاتقان اقسەلەۋلى دالاسى، سول دالاداعى كوكتەم نوسەرى، كۇركىرەگەن كۇننەن ورە جونەلگەن بوكەن لاعى، ءبىر ءسات قالىقتاۋ كۇيىندە قاناتىن كەرە تۇرىپ قالعان دالا قىرانى كوز الدىڭىزعا كەلەدى. ەندى بىردە قاراڭعى ءتۇندى جارىپ شىعىپ، تاۋ ءىشىن كۇڭىرەنتىپ ساكەن سالعان ءان الىستان ەمىس-ەمىس ەستىلەتىندەي.

عالىم جايلىباي جۇيتكي اققان جىلدارعا ەن سالعانداي جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن اقىن. وقىرماندار اقىننىڭ تولعاقتى، تولايىم پوەمالارىن اسىعا كۇتىپ، اقىن سالعان ەنىنەن تانىعانداي ءوز كىتاپ سورەلەرىنە ەنشىلەپ الىپ وتىرادى. دۇنيەجۇزىلىك پاندەميا، الەمدەگى، ەلىمىزدەگى كارانتين، ۇرەي مەن ءۇمىت، قاۋىپ پەن قاتەر قالام ۇستاعان قاي جاندى دا قامسىز، ۋايىمسىز قالدىرعان جوق. سونىڭ ءبىر بەلگىسى – شەر تولقىتىپ شىعارعان وي ۋىتىنداي، اششى كوز جاسىنداي وسى پوەما. «سۇراق بەلگىسى» – ادامنىڭ وزىنە، قوعامعا، الەمگە، زامانعا داتى، سونىڭ ءبارىنىڭ ادامعا داتى. ماڭگىلىك ساۋال، ماڭگىلىك ساۋعا. اقىنىڭ ساۋالى، اقىننىڭ ساۋعاسى. وسىنىڭ ءبارىنىڭ جاۋابىن كىم بەرەدى؟ كىم بەرە الادى؟

پوەمانىڭ رەداكتسيالىق نۇسقاسى گازەتكە جاريالانار الدىندا تولىق نۇسقاسىن سايتىمىزدا ۇسىنىپ وتىرمىز.

رەداكتسيادان

 

؟

(سۇراق بەلگىسى)

پوەما

مارالتايعا

«اۋەل باستا قۇداي اسپان مەن جەردى جاراتتى. جەر تىرشىلىكسىز بوس ەدى. سۋعا تولى تۇڭعيىقتىڭ ءۇستىن قارا تۇنەك جاۋىپ تۇردى. ال، قۇداي رۋحى سۋ بەتىندە قالىقتاپ ۇشىپ ءجۇردى».

ء(تاۋرات. 3 مىڭ جىل بۇرىن جازىلعان)

 

ارعىماققا ءمىندىم دەپ،

ارتقى توپتان اداسپا...

اسان قايعى

 

پايعامبارىمىز مۇحاممەدتى، يسلامدى جۇرتى ۇرىپ-سوقتى، تىلىمەن بالاعاتتادى. ول بارىنە دە شىدادى، جەڭدى.

 شىدام مەن سابىر – ەڭ كۇشتى قارۋ.

احمەت بايتۇرسىن ۇلى

 

قازاقستان ءوز ەلىمىزگە عانا كەرەك...

قاسىم-جومارت توقاەۆ

 

I

 

جىلى اعىستارعا جىلداردىڭ تارتىپ جەتەگى،

ءولىارا تۋا ءورىپ ءبىر كەتسەك نە ەتەدى؟

الاشتىڭ جۇرتى...

التىن تۇياقتىڭ ءمورى بار –

ارعىماقتار مەن اقبوكەندەردىڭ مەكەنى.

 

كوڭىلىم قايران،

كوڭىل-اي، شىركىن،

مىڭ قۇراق،

قيامەت كۇنى ءحالىڭدى سۇرار كىم بىراق؟

تۇمان ىشىندە تۇماعا كەلدىم تۇنجىراپ،

بۇلا داۋرەنىم بۇلدىرىق قۇستاي بۇلدىراپ...

 

جەلسىز ءبىر تۇندە ارناما سىيماي شايقالدىم،

جاراتقان يەم!

تاجالدىڭ بەتىن قايتارعىن!

عالامنىڭ بويى عازاۋات كۇيىن شالادى –

ادامنىڭ ويى سويىلى بولسا سايتاننىڭ.

 

كەرىزامانداردىڭ كەسىرلى جەلى بۇرقادى،

كورەرىن كورمەي كورگە تۇسپەيدى جۇرت ءالى...

ادامزات ءۇشىن اللادان مەدەت سۇرايدى،

تاۋەكەل ەتىپ تاس جۇتقان ەلدىڭ ۇرپاعى.

 

عالامنىڭ كوشى قاي تۇسقا تارتىپ بارادى،

اشىلار قاشان...

دۇنيەنىڭ مىناۋ قاباعى؟

يتتەن دە قالعان،

قۇستان دا قالعان كوڭىلىم –

اي تولعان كۇنى جارق ەتە قالسا جارادى.

 

كوڭىل كوگىنە كوگىلدىر ءتۇستى قۇس كەرەك،

زاۋالدى كورىپ ءزاھاردان سۋسىن ىشكەن ەك.

جان-جانارىمنان جاس ساۋلاپ تۇرىپ جىر جازدىم –

قانعا مالىنعان قالامنىڭ ۇشىن تىستەلەپ.

 

ەلىم-اي، شىركىن...

ەسكى كۇندەردەن قالعان ءان،

شاراسىزدىقتان شاعىلماي قالعان شامدى الام...

ارانىن تيىپ اجداھا اۋلاق كەتسىن دەپ –

قاباعىن ءتۇيىپ وياندى بۇگىن بار عالام.

 

ادامزات كوشى اداسپاۋ ءۇشىن تۇماندا،

ايتىلعان ءبارى...

ىنجىلدە

سوسىن

قۇراندا.

جالعىز قاۋىزعا سىيعىزاتىنى راس ەكەن –

التى قۇرىلىقتىڭ اقىلماندارىن ءبىر اللا!

 

 

شەمەنىڭ قاتسا ىشىڭە قۇداي شەر بەرەر،

ادىرا قالىپ التىنعا تولى كومبەلەر.

دۇنيە شىركىن،

قاڭباقتاي ءبىر ءسات دوڭگەلەر –

وتىز جىل ويران،

قىرىق جىل قىرعىن كورگەن ەل...

 

قاتىمداي ەكشەپ حاتتارىن ءبۇتىن جاقسىنىڭ،

تاپ شىنىن تاۋىپ تارازىلاۋعا تاپشى كۇن.

جالعىزدىق كۇيىن جاپاندا شالىپ وتىرمىن –

جار باسىنداعى مولاسىنداي بوپ باقسىنىڭ.

 

پەرىشتەلەرىم الدىمنان شىعىپ جەبەي مە،

ءبىر وكسىك كەلىپ تىعىلىپ قالدى كومەيگە;

باتىر باسىنان مۇنارا تۇرعان كەز بولعان،

«ادامنىڭ باسى – اللانىڭ دوبى» دەمەي مە؟

 

بابالارىمنىڭ،

بالالارىمنىڭ ءوز ەلى،

اتامنىڭ جۇرتى – كونەدەن قالعان كوز ەدى.

دوسپانبەت جىراۋ كەلەلى كەڭەس كۇتەتىن،

كەلمەسكە كەتكەن كەتبۇعالاردىڭ كەزەڭى.

 

 

مۇڭايىپ تۇرسام

الىس – جاقىننان مۇڭ شاقتى ەل،

ءارى دە ەمەس،

بەرى دە ەمەس ءبىر ساتتەر.

الاتىن بولساڭ نۇكتەسىن قويدىم جىرىمنىڭ

بالاپاندارىما قاناتىن قاقسىن، مۇرسات بەر!

 

قىسىراق بىتكەن قىرقادان ءارى اسا ما،

تاسكەرەڭ كوردىم تاس اتىپ تۇرعان تاسادا.

قازاقتىڭ ەلى قازاققا كەرەك،

سودان سوڭ –

قۇدايعا كەرەك، - دەپ قوسىڭىزشى، قاس-اعا!

 

 

 II

“… بىزدەر، ەۋروپا حالىقتارى، مادەنيەتىمىز ايرىقشا دامىعانىمەن، حازىرەتى مۇحاممەدتىڭ (س.ع.س) ۇلىلىعىنىڭ ەڭ تومەنگى ساتىسىندا تۇرمىز. وعان ەشقانداي ءشۇبا كەلتىرۋگە بولمايدى. جانە بۇدان كەيىن دە ودان ەشكىمنىڭ اسا الۋى مۇمكىن ەمەس.”

                                                                                                        گەتە

... ەگەر قازىرگى الەمدى باسقارۋ حۇقى مۇحاممەد (س.ع.س) سەكىلدى ءبىر ادامعا بەرىلەتىن بولسا، ول بارلىق ماسەلەلەردى مايدان قىل سۋىرعانداي ەتىپ وپ-وڭاي شەشەر ەدى جانە بۇل شەشىمدەر سوندايلىق تىنىشتىق پەن باقىت اكەلەر ەدى. مەن ەۋروپانىڭ ەرتەڭ مۇحاممەدتىڭ  (س.ع.س) ءدىنىن قابىلدايتىنىن بولجايمىن.

                                                                                                  بەرنالد شوۋ

“... قۇدايسىز ادام قۇرىپ كەتەرىن كوزبەن كورمەيىنشە تاۋبەگە كەلمەس ءتۇرى بار. ادام بۇل عاسىردا قۇلايتىن جار جيەگىنە جەتىپ توقتاۋى مۇمكىن. الدا ۇڭىرەيگەن قايتا شىقپاس شىڭىرسۋ. سونى كورىپ شوشىپ شەگىنۋى مۇمكىن. ءتاۋباسىنا كەلۋى مۇمكىن. تاۋبەگە كەلگەن ادام-تاقۋا، قۇدايىن تانىعان ادام.”

                                                                                             Cماعۇل ەلۋباي

(قيامەت-قايىم عاسىرى)

 

كوش،

پالەكەت، كوش ەندى،

بىرگە الىپ كەت كەسەلدى!

 

الا تاڭدا ازانشى شىن جىلادى،

كوككە قاراپ قول جايىپ قىنجىلادى.

...سامارقاننىڭ كوك تاسى ەرىگەن كۇن

 قارا تاسى قاعبانىڭ تۇنجىرادى.

 

 

بايتال تۇگىل پەندەنىڭ

جانى قايعى،

اجال قۇشسا ادامزات اڭىرايدى...

يمانسىزدىق جايلاسا جەردىڭ ءجۇزىن

ءال-حارامنىڭ مەشىتى قاڭىرايدى.

 

قاسيەتتىم مەككەنىڭ تورىندەگى،

كوكتەم ەدى كوڭىلدىڭ كوگىندەگى.

ايات تۇسكەن ەڭ العاش نۇر تاۋىنىڭ

ەتەگىنەن ەش ءپاندا كورىنبەدى.

 

يمان قاشسا

جۇرەك-تاس،

سەزىم لاس،

جانارىڭدى جارىقتى سەزىنىپ اش!

كورگە تۇسپەي كورەسىڭ كورەسىڭدى

...ء“وزى دە راس اللانىڭ،

ءسوزى دە راس”.

 

 

بۇل ادامزات،

بىلمەيمىن كىمنەن قاشپاق؟

ايارلىقتى كەتىپتى بىردەن باستاپ.

ادام – اتا،

حاۋا – انا ۇجىماقتىڭ –

ميۋاسىنا قول سوزعان كۇننەن باستاپ...

 

 

ىزدەگەنگە ىزگى امال عايىپ – قورعان،

عايىپ – قورعان وتكەلدە قايىق بولعان.

اق – قارانىڭ عاداۋات مايدانىندا

تالاي بوزداق مەزگىلسىز ءشايىت بولعان.

 

جىلجىتادى قۇدىرەت كۇندى ىلگەرى،

مىڭ جىل ءارى

بولماسا مىڭ جىل بەرى.

اسىل ءسوزىن قۇراننىڭ اۋداردىڭ با –

نە ءزابۋردى...

ءتاۋرات،

ىنجىلدەگى.

 

قورشاسا دا ماڭايدى قۇز – قامالدار،

سىزداماڭدار،

سۇرانام

مۇزداماڭدار!

توپان سۋى باسسا دا دۇنيەنى

ادامزاتتى قۇتقارار  ىزگى امالدار.

 

قايىق سالعان قايعىدان عاسىر – ارنا،

جاۋىزدىقتان دۇنيە قان ساسىعاندا.

حيروسيما ماڭىنان كورگەم ونى –

وسۆەنتسيمدە،

بۋحەنۆالد،

باسلاندا.

مىنا زاۋال تاپ بۇگىن بار ەلگە سىن،

ىبىلىستەر باستاسا الەم كوشىن.

“كوپ اسقانعا – ءبىر توسقان”

بولاتىنىن –

تاريح بىزگە قاشانعى دالەلدەسىن؟ ...

 

...قاسيەتپەن نۇرلانعان قۇرانىن اپ،

قاعباداعى ازانشى تۇر اڭىراپ.

عۇمىرىڭا، ادامزات،

ساۋلىق تىلەپ –

تۇنىعىڭا تۇنسا دەپ تۇما بۇلاق.

 

بيسميللا راحماني – راحيم،

تاڭدار ۇلىق،

كەلەمىز كەلەر كۇنگە جالعاپ ءۇمىت.

وزىڭە ادامزات كەپ مەدەت سۇرار -

جاراتقان،

جالعىز – يەم جالبارىنىپ.

 

 

اق شاشتى انالاردىڭ پەيىلىن بەر،

كەرى تارتقان كەرى كەتسىن كەي ىلىمدەر.

بوزتورعاي قوي ۇستىنە جۇمىرتقالار

بەتىنە دۇنيەنىڭ مەيىرىم بەر!

 

 

باعىڭنىڭ سايراپ بەرسە توتىلارى،

پەندەگە باسقا بايلىق نە تۇرادى؟

جاراتقان!

ادامزاتتا جالعىز تىلەك،

تاجالدىڭ قايتارا گور بەتىن ءارى!

 

 

اشىلسا ىزگى امالدىڭ ارنالارى،

ون سەگىز مىڭ عالام دا بار بولادى.

ادامزات ساپارىنا ساۋلىق تىلەپ،

ۇيىدىم ازانشىعا قاعباداعى...

 

“ ءلا يللاحي يل اللا

مۇحاممەد راسۋل – اللا!”

 

 

III

 

Cەنىڭ جاساعانىڭ وزىڭە قايتىپ ورالادى.

                                                                                               اندرە مارۋا

 

 

ءبارى دە قايتادى ءالى، ورالادى،

كوڭىلدىڭ كوك تىرەگەن كوپ الاڭى.

عالامنىڭ عاپىل كۇيىن ەستىگەلى

انامنىڭ ەلەس بەردى ورامالى.

 

انامنىڭ ورامالى...

اق ورامال،

جەلبىرە!

سەزىمىمە،

ساناما ورال!

شايقاعان شاتتىعىمدى كۇن ازايىپ –

قايتادان باسىمىزعا باق ورالار.

 

الاڭ دا،

الاڭ،

الاڭ جۇرت...

تاۋىپ الىپ،

كوڭىلىمە وتىرمىن قاۋىپ الىپ.

مەنىڭ ءازيز انامنىڭ نۇر بەينەسى،

كوز الدىما كەلەدى اۋىق-اۋىق.

 

مىنا ءومىردىڭ جارىعىن قيعان ماعان،

كوكىرەگىنە كوگەرىپ سىيعان عالام.

ءشاجداسىنان عۇمىرى جاڭىلماعان

اسىل انام،

اق انام – يماندى ادام!

 

ءالديى وسى...

الەمنىڭ اۋليەسى،

جاقسىلىققا جارالعان جان-جۇيەسى.

باسىنداعى انامنىڭ اق ورامال –

اۋلەتىمنىڭ اسىلى،

بار كيەسى!

 

 

اق ورامال!

پەيىلىڭ،

نيەتىڭ ەدى،

كۇندەي جارىق بولاتىن كوكىرەگى.

-حالىق امان بولسىن! – دەپ باتا تىلەپ

قادىر ءتۇننىڭ تاڭىندا كەتىپ ەدى...

 

 

شىدامنىڭ دا بارادى شىرقى قالماي،

سەنى ويلاسام تۇماما نۇر تۇنارداي.

جۇلدىزدارعا قارادىم ءتۇن بالاسى

اق جاۋلىقتى انامنىڭ رۋحى بارداي...

 

جان – جاعىمدى قارا ءتۇس قۇرساۋلاعان،

ءبىر وي ايتام مويىڭدى

 بۇرساڭ، عالام!

... اق تىلەگى سەكىلدى ادامزاتتىڭ،

اق ورامال ءبىر عاسىر كىر شالماعان.

 

ىزدەپ شىقسا ءىبىلىس

 تاجال قۇربان،

جەردىڭ بەتىن الىپ ءبىر مازار قىلعان.

ءوڭ مەن ءتۇستىڭ اراسى

ەلەس كۇيى –

اق ورامال كەتپەيدى كوز الدىمنان...

 

                                                          IV

 

“... نۇق پايعامباردىڭ زامانىندا جاعداي قالاي بولعان بولسا، مەنىڭ بيلەۋشى رەتىندە كوكتەن قايتىپ كەلەتىن كەزىمدە دە سولاي بولادى.

نۇق كەمەگە مىنگەن كۇنگە دەيىن ادامدار (قۇدايعا مويىنسۇنباي) ءىشىپ-جەپ، ايەل الىپ، كۇيەۋگە ءتيىپ ءومىر سۇرگەن ەدى.”

                                                                              يسا پايعامبار     

(جاراتىلىس كىتابى، لۇقا ءبولىمى)

 

“... ءتاڭىرىمىز وسى قازىرگى اسپان مەن جەردى دە ادىلەتسىزدەردىڭ سوتتالىپ، توزاققا تۇسەتىن كۇنى وتپەن قيراتۋعا قالدىرىپ وتىر.”

(كيەلى كىتاپ. ەلشى پەتردىڭ ەكىنشى حاتى)

 

... تەمىر ارقان بولعاندا، تەمىر كەبىس،

تەمىر بەلبەۋ، تەمىر تون ءبارى تەگىس.

ءىشى-تىسى ءبارى دە وتپەن تولار،

ءوزىڭدى قۇتقار سونان، قىلىپ ءبىر ءىس!

                                                                 

 

 ءماشھۇر ءجۇسىپ

 

 

بۇل زامان

تاعى زامان،

قاسقىر زامان،

وت قويدى دۇنيەگە

قاس قىلدى ادام.

... بۇل اڭىز – نۇق پايعامبار زامانىنان

بىزدەرگە حاتتاپ كەتكەن – ءماشھۇر بابام!

جاراتپاس

اسىعۋدى،

تاسىنۋدى،

كەۋدەڭە اسىل كومبە جاسىرىندى.

ەڭ العاش ميراس بولعان

حاۋا – انادان –

قاتەردى  تاندىر پەشتىڭ تاسى ءبىلدى.

 

كۋفا ءشول،

كىم بىلەدى ناقتى ايقىنىن،

پەندەلەر كەرۋەن تارتقان تاپپاي تىنىم.

قۇدايدىڭ قۇدىرەتىمەن سەزدىرىپتى –

الگى تاس

توپان سۋى قاپتايتىنىن.

 

اڭىزدىڭ كولى دە بار،

ءشولى دە بار،

ەستى دە اعىل – تەگىل ەڭىرەپ ال!

حازىرەت نۇق پايعامبار:

- جاراتقانعا

جالبارىن! – دەگەن ەكەن ەلىنە بار.   

 

ادامزات!

اقيقاتتى ىزدەپ وتكەن،

ىلەسىپ جاز سوڭىنا كۇز دە جەتكەن.

بار ايىپ –

جۇمىر باستىڭ پەيىلىندە

قارايىپ قاريا سوزبەن بىزگە جەتكەن.

 

شەڭبەرىن شەمەن ويدىڭ تاعى اينالام،

تىڭداعان تالايلى اڭىز تالايلاردان.

مىنەدى نۇق پايعامبار

كەمەسىنە –

بەتىندە دۇنيەنىڭ ارايلى ارمان!

 

تابىنعان پۇت قۇدايعا پۇتقا اينالار،

تانىعان شىن يەسىن قۇتقا اينالار.

توپان سۋ باسارىندا

دۇنيەنى –

جيىرما جىل كەمە جاساپ نۇق پايعامبار...

 

باقتاردى وياتقاندا بۇلبۇل ءۇنى،

دۇلدۇلدەي العا تارتىپ كۇن ءدۇبىرى.

- الجىدى،

اشامايشى شال بولدى – دەپ

سىرتىنان حازىرەتكە كۇلدى ءبىرى.

 

ءىبىلىس –

بيلىك قۇرسا قۇلقىن، كومەي،

سىرتىتنان باعىپ تۇردى جۇرت ۇندەمەي.

-اپاتتان

ىزگىلىكتى قۇتقارام – دەپ

كەمەسىن جاساپ جاتتى كۇن – ءتۇن دەمەي...

 

ويىنىڭ بىزگە جەتتى تۇپ – تۇنىعى،

وسى دا كيەسىنىڭ مىقتىلىعى.

...ءبىر كەمپىر حازىرەتكە قاتىق تاسىپ

قۇدايدىڭ  ءوتىنىپتى قۇتتى كۇنى:

 

-اق سويلە!

اينالايىن، اردا قۇسىم،

ادام با ويلاماعان الداعىسىن.

-كەمەڭە مىنگىزە كەت،

توپان كۇنى –

شىراعىم،

جالعىز سيىر جان باعىسىم!

 

تاۋ تولقىن...

نۇق كەمەسىن الا قاشىپ،

توپان سۋ دەڭگەيىنەن بارادى اسىپ.

باياعى تاندىر پەشتە قايناعان سۋ -

كوكتەگى كوك نوسەرمەن ارالاسىپ.

 

اللادان ءامىر كەلسە بۇرشىك – تالمىن،

دۇنيە،

جالعىز ساتتە تىنشىپ قالدىڭ.

ىزگىلىك – نۇق پايعامبار كەمەسىندە،

ءىبىلىس سۋ استىندا تۇنشىققان كۇن.

 

ساپارىن ز ۇلىمدىقتىڭ تيىپ قاتتى،

جولدارىن جالعاندىقتىڭ تۇيىقتاپتى.

التى اي ون كۇن دەگەندە

توپان قايتىپ –

دۇنيە ءدۇر اۋەنگە ۇيىپ قاپتى.

 

بولمايدى اڭىز

قايداعى،

جايداعىلار،

اللادان ءامىر تۇسسە اي ماڭىرار.

...باياعى كەمپىر كەپتى پايعامبارعا

قولىندا قاتىعى بار،

ايرانى بار.

 

- بەتىمنىڭ وتى شىقتى – اۋ،

 كۇن قىزارماي،

وسى ما كورسەتپەگىڭ كۇندىز، اللا – اي!

قۇدىرەت!

كەمپىر دە امان،

سيىر دا امان –

ۇمىتقان كەمەسىنە مىنگىزە الماي.

 

نيەتى – قيامەتتە دوسى بولدى،

بۇل اڭىز كوڭىلىمنىڭ قوشى بولدى.

توپان سۋ باسقان كەزدە

قالعىپ كەتىپ –

ويانىپ تۇرعان ءساتى وسى بولدى.

 

سال توپان سان پالەنى كورگە تىقتى،

كوپ ەكەن ەستىمەگەن ەل دە ءتىپتى.

قۇدايدىڭ قۇدىرەتى

نيەتتىنى –

ۇيقىنىڭ بەسىگىندە تەربەتىپتى.

 

دۇنيە،

كوز الدىمنان دوڭگەلەر كۇن،

مۇنارتقان نۇق كەمەسىن مەن دە كوردىم.

زۇلمات پەن زاۋال بىتكەن

الىمساقتان –

تۋادى پيعىلىنان پەندەلەردىڭ...

 

ادالعا  اللا نۇرىن توككەن ارتىق،

بىزگە دە سول مىندەتتى كەتكەن ارتىپ.

...كەمپىر دە،

سيىر دا امان قالعان دەيدى

قاعبانىڭ  قارا تاسى كوكتە قالقىپ.

 

 

ماشەكە!

مىناۋ اڭىز –

انىقتاما،

ءۇڭىلىپ استارىنا

تانىپ، قارا!

...باسىڭا تۇنەر ەدىم بايان بارىپ

الماتىدا كارانتين...

جابىق قالا...

 

 

V

 

“...ءادىلدىڭ قامىن جاراتقان ويلايدى

                                    قۇدايسىزدىڭ ءىزى دە قالمايدى”

                                                                      زابۋر جىرلارىنان

                                                         قارنى اشقان قاراشا ۇيگە شابادى.

                                                                                               قازاق ماقالى

 

ول دا قۇداي جاراتقانى،

تالكەك بولعان تالايى.

الماتىنىڭ ابات تاڭى

كوك بازاردىڭ ماڭايى.

 

قايىرشىنىڭ قاباعىندا،

تاعدىرىنىڭ تاڭباسى.

جاساۋراعان جانارىندا

ءار كۇنىنىڭ ارناسى.

 

مۇنداي كۇيگە جولىقپاعان،

جۇرتتىڭ تۇسپەس نازارى.

كوك بازاردان كورىپ قالام -

تارقاسا دا بازارى.

 

كىم دايىندار كەزبەگە ورىن،

بۇل قوعامنىڭ بوتەنى.

جالت قاراسا...

كوزدەرى ونىڭ –

وڭمەنىمنەن وتەدى.

 

شەرلىنى ايتسام شەر كوبەيمەك،

شەر كوبەيتۋ

نە تەڭىم؟...

- مەن سياقتى پەندە عوي – دەپ –

باقىر بەرىپ كەتەمىن.

 

تاستاي تاعدىر جىلاتتى ونى،

باسقا ءتۇسىپ بار قايعى.

سول ءبىر جانار سۇراق تولى

قىر سوڭىمنان قالمايدى.

 

قايعى – شەرى مول كۇندەردەن،

كەتكەن كەزدە ءتۇڭىلىپ.

سول كوزدەردى كورگىم كەلگەن –

تاعى دا ءبىر ءۇڭىلىپ.

 

لىقسىپ شىققان شەرى ىشىنەن،

اشىلماعان ارالداي .

...كوك بازاردا كوپ ىشىنەن

كوپ ساندالدىم تابا الماي...

 

 

اي – جۇلدىزدىڭ قاناتىنا،

اق ارماندار تۇنەدى.

كوزبەن بولسىن ارا – تۇرا

ىزدەيدى ەكەن كىم ونى؟

 

تاعدىر دەگەن دايىن سىناق،

شايقالسا ەگەر تۇنىعىڭ.

قايىرشىدان قايىر سۇراپ،

ءوتىپ جاتىر عۇمىرىم...

 

VI

...قايعى شىعىپ يىققا،

قامالتپاسىن تۇيىققا،

سەرگى، كوڭىلىم، سەرگى ەندى!

اباي

تۇنعاندا اينالارىن تۇما كولگە،

كەرۋەنى ادامزاتتىڭ كۋاگەر مە؟

...ءتورت كىتاپ كوكتەن ءالى تۇسپەي تۇرىپ،

ەڭ العاش جاراتىلعان نۇر الەمدە.

 

اتقان بار،

اتىلعان بار،

قاعىنعان بار،

اق تاڭدا اداستىرماي جولىمدى وڭعار!

بايلىعىن ەكى دۇنيە قوسا كورىپ –

يمانى راحمان نۇرعا شومىلعاندار!

 

 

 

ەسكى ءسوز ەستە قالعان ءورىس – دەرەك،

- كەلىس – دەپ،

قينامايمىن

- كەلىسپە – دەپ.

...ءبىر كۇنى قۇتى ۇسىندى سۇلەيمەنگە

عايىپتان جەبىرەيىل پەرىشتە كەپ:

 

 

-تىنداپ ال،

ءاي، سۇلەيمەن حازىرەتىم،

بۇل ەندى جاراتقاننىڭ مازىرەتى.

-اجال جوق بۇل قۇتىنىڭ سۋىن ىشسەڭ

قۇدايىم كەلتىرگەن دە ءوزى رەتىن.

 

-ءىس قىلدى جۇرەگىڭە جاقىن اللا،

تاڭداۋى ساعان ءتۇستى،

قاپى قالما!

قۇتىدان ماڭگىلىكتىڭ سۋىن جۇتىپ،

راحمەت ايتساڭ بولدى راحمانعا!

 

-دۇنيەنىڭ جۇرەگىڭدە نۇرى قالدى،

تانىعان سەن ءبىر پاندە قۇبىلاڭدى.

سىمىرسەڭ قۇتىداعى وسى سۋدان –

جۇرەسىڭ جەر بەتىندە ءتىرى ماڭگى!

 

بەرىلمەي ماقتانعا دا،

الاڭعا دا،

ءتىل قاتپاي ون سەگىز مىڭ عالامعا دا.

- نە كەڭەس بەرەسىزدەر، -

حالقىم، - دەدى –

بۇل قۇتى بۇيىرىلعان ماعان عانا.

 

سىيلارىن تاعدىرىنىڭ كورىپ الىپ،

پەندەنىڭ جۇمىر باستى ءولىمى انىق.

- بۇل سۋدى تەك ءوزىڭىز سىمىرگەننەن –

نە قايىر،

نە ءلاززات؟ - دەدى حالىق.

 

جاتتاسىن وسى اڭىزدى ءار مۇسىلمان،

جاھاندا جالعىز قالساڭ جان قىسىلعان.

-حالىقپەن ءبىر كورەمىن نە كورسەم – دەپ

پايعامبار ۇرتتاماپتى ماڭگى سۋدان.

 

كىرپىگىن دۇنيە تۇر قالعان ىلمەي،

كۇبىرلەپ كەشەگىدەن قالعان ۇندەي.

ساناڭا ۆيرۋس كىرسە

قيىن بولار –

اجال جەتسە

قارا دا، حان دا بىردەي...

 

سانامدا مايىستى ەمەن،

سىندى شىبىق،

سول سۋدان ىشكىزەيىن كىمگە ۇسىنىپ؟

سۇلەيمەن سۋ پاتشاسى سەن كەتكەلى

عالامنىڭ قوس وكپەسى تۇر قىسىلىپ.

 

 

 

 VII

 ...قىتايدىڭ ۋحان قالاسىنان تاراعان

 كوروناۆيرۋس وباسى الەمنىڭ 177 ەلىنە جايىلدى.

                                                                                                   جەدەل اقپاراتتان

اق تاڭعا ءۇمىت

ارتادى جۇرت،

ءوزىڭ دە ەمەس،

وزگە دە ەمەس.

ازيا تۇر اڭتارىلىپ،

ەۋروپانى كەزگەن ەلەس...

 

سابىر ەتسەڭ

نە ەتەر ەدى،

تاعدىرىڭدى تاڭبالاپ اپ.

عالام بىتكەن جوتەلەدى

ادام بىتكەن جار جاعالاپ...

 

سان حاباردان تۇڭىلەدى ەل،

امەريكا،

قىتايداعى...

ەكى ارادا شىبىن ولەر

قۇتايماسا قۇت ايماعى.

 

نە كورمەگەن،

نەتكەن حالىق،

تاۋپىق بەرشى،

بايتاعىما!

قاناتىمەن كوكتەمدى الىپ

قاراشا قاز قايتادى ما؟

شەرلى ءبىر كۇي شەككەن الاپ،

قايتار بولسا،

قونسىن ءبارى! –

جاۋدىرەيدى كوككە قاراپ

قوعالى كول،

قوم سۋلارى...

 

ءبارى سەنىڭ نيەتىڭدە ەدى،

ۇمىتىڭدە ەدى...

ۇزىلمەگەن.

قاندى تاريح بەتىندەگى -

بابالاردىڭ ءىزىن كورەم.

 

ارماندارىم،

نەگە الدادىڭ،

بىلتە شامىم بىتكەن دەيىن...

كوزىمدى اشسام

كورەم ءبارىن –

كورەم ءبارىن...

تۇك كورمەيمىن.

 

 

باردى ۇرلاعان،

اردى ۇرلاعان،

سايتاننىڭ جوي،

كۇشىن مۇلدە!

جاراتقاننىڭ الدىندا ادام -

سەن ءالسىزسىڭ...

ءتۇسىندىڭ بە؟

 

وي قامايدى...

تالاسپاسام،

سۇيەگىمدى مۇڭ كەمىرىپ.

اقيقاتپەن الاستاسام

كەتەدى ىندەت ىنگە كىرىپ:

 

«...كوش، پالەكەت، كوش ەندى،

بىرگە الىپ كەت كەسەلدى!»

 

 

 VIII

 

“...تۇندە تۇرىپ وزىڭە عانا ارنالعان

ءتاھاججۇت نامازىن وقى!”

قۇران-كارىم

اسپان استى،

جەر ءۇستى

سارىۋايىم،

الىپ قابىر باسىندا اڭىرايىن.

ءزاھارىڭنان ساقتاي گور،

ءزاۋزاتىمدى –

قاھارىڭنان قورقامىن، ا، قۇدايىم!

 

تاعدىرىڭنىڭ ءار ءساتىن تاڭبالاپ اپ،

ءبىر قۇس ۇشىپ كەلەدى اردا قانات.

عالام بىتكەن عازاۋات كۇيىن شالسا –

ادام بىتكەن كەتەدى جار جاعالاپ...

 

سايتان ويلار ساناڭدى شوققا مالىپ،

وياناسىڭ وي قاماپ،

وتقا ورانىپ.

ارىستارىڭ ارۋاققا

اينالعالى –

اعىستارىڭ بارادى

توقتاپ، اعىپ...

 

 

تانىتپاسا ءتاڭىرىڭ دارا شىراي،

ماڭىپ كەتىپ قالادى اداسىپ اي.

ءان تاۋسىلعان جاڭبىردىڭ اۋەنىندەي –

ءدام تاۋسىلعان تاعدىردىڭ ءبارى وسىلاي...

 

ارمانىڭا قالادى كىم يە بوپ،

ۇزدىكپەيدى ەش پەندە ۇيىڭە كەپ.

...اجالىڭا اراشا تۇسە المايدى –

عۇمىر بويى جيناعان دۇنيە – بوق.

 

قالىڭ ويلار قاسقىرداي قاۋمالاعان،

كولدەر امان بولسىنشى،

تاۋلار امان.

ادامزاتتىڭ ايبوزىم كەرۋەنىن –

ءبورى ەتەكتەن تارتپاسىن،

جاۋ جاعادان.

 

عاسىر – نارىم،

جانارى

نۇر عاجايىپ،

اسىلدارىم بارادى،

بىرگە ازايىپ...

ءساۋىر تۋا جايلاۋعا

قامدانۋشى ەك –

اق بوز ءۇيدىڭ كيىزىن كۇنگە جايىپ...

 

 

 IX

...قاراعاي كۇن سۋىعان سايىن قاتايا تۇسەدى.

كونفۋتسي

“لۋنيۋي” – قاناتتى سوزدەر.

؟

Cۇراق بەلگىسى،

سۇراق بەلگىسى،

كەلەدى پەندە مۇراتقا ەرگىسى.

عالامنىڭ ايعا

قول سوزعان كەزى

ادامنىڭ قايدا قۋات پەن كۇشى؟

سۇراق بەلگىسى...

 

كوكتەم كەلەدى،

كەلەدى كوكتەم، –

كورىنىپ قالدى بەدەرى كوكتەن.

وزەكتى جانعا

ءبىر انىق دۇنيە –

كەلەلى دە وتكەن،

ورەلى دە وتكەن...

 

ۇسىندى زامان

ىندەتىن كىمگە،

ىزگىلىكتەرگە ىرگە ءتۇردىڭ بە؟...

سۇراق بەلگىسى...

الدىڭنان شىعار –

قيامەت كۇننىڭ قىل كوپىرىندە.

قارايسا ويىڭ،

قارىن دا اشادى،

قامدانىپ جەتسەڭ باعىڭ دا اسادى.

ىزگى امالداردىڭ ىزىنە تۇسپەي –

ساندالىپ كەتسەڭ –

سابىر قاشادى.

 

كوزدىڭ ۇشىنان كوشىپ دەگەلەڭ،

تەرەڭىن ويدىڭ كەشىپ تە كەلەم!

بەرمەيدى تىنىم

دۇنيە – جالعان –

تەربەيدى كەيدە بەسىكتەگى ولەڭ...

 

كوبەلەپ شىقتى

كومەيدى ءبىر ءۇن،

پەرىشتەڭ كەلىپ دەمەيدى، كۇنىم!

جارىق تاڭداردىڭ جانارىنداعى

جالقىن ساۋلەلەر...

نە دەيدى بۇگىن؟

 

يت ۇرگەن تۇندە

زامان قاڭسىلاپ،

ۇرەيلى ۇننەن

قالام قانسىراپ...

...الىپ جاتىر ما

جاراتقان – يەم –

ادامنان سىناق،

عالامنان سىناق؟

سۇراق بەلگىسى...

؟

عالىم جايلىباي،

حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى

23.03.2020 - 2.04.2020

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

Covid-19: تاعى 3 ادام كوز جۇمدى

كوروناۆيرۋس • كەشە

Covid-19: 184 ادام جازىلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • كەشە

نۇكتە فيلوسوفياسى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار