الەم • 28 ناۋرىز، 2020

كرەمني القابى پاندەميامەن كۇرەسكە جۇمىلادى

54 رەتكورسەتىلدى

كرەمني القابىنىڭ تەحنولوگيالىق الەۋەتى كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسۋگە جۇمىلدىرىلىپ، اۋرۋدى مودەلدەۋدەن باستاپ قاريا كىسىلەرگە كومەك كورسەتىپ، مەديتسينالىق جابدىقتاردى ازىرلەۋگە دەيىنگى ماسەلەلەردى شەشۋگە تالپىنىپ جاتىر.

ايتسە دە، تەز تاراپ بارا جاتقان پاندەميامەن كۇرەسۋدە يننوۆاتسيالىق ءتاسىلدى قالاي ءتيىمدى قولدانۋ ازىرگە انىق ەمەس. سونداي-اق وسى سالانىڭ ون جىلدا قوعام كەزدەسكەن ەڭ ۇلكەن داعدارىسپەن قالاي كۇرەسەتىنى دە تۇسىنىكسىز.

ۆيرۋس قازىرگى تاڭدا ەۋروپانى جالماپ، اقش-تا جەدەل تاراپ جاتىر. سوندىقتان كەيىنگى ەكى اپتادا اقپاراتتىق تەحنولوگيا سالاسىنىڭ مىڭداعان ەرىكتىسى جۇزدەگەن جوباعا قاتىسا باستادى. ولاردىڭ كوبى نەگىزىنەن ەپيدەميا كەزىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كارانتين جاريالانعان سان-فرانتسيسكو بۇعازىنا ءمان بەرىپ وتىر. سونداي-اق مىڭداعان تالانتتى مامانداردىڭ كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسۋگە ارنالعان جوبالارمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك تۋىپ تۇر.

ماسەلەن، كەي پروگرامميستەر قاريا كىسىلەرگە اس-سۋ جەتكىزىپ بەرۋگە ارنالعان باعدارلاما قۇراستىرىپ جاتىر. كەلەسىلەرى دارىگەرلەرگە ارنالعان تۇمىلدىرىق ازىرلەمەك. كرەمني القابىنداعى ەڭ قاجەتتى جوبانىڭ ءبىرى ءۇش اي ىشىندە ميلليونعان ارزان جەلدەتكىش جاساۋعا ارنالعان. وعان سەم التمان ينۆەستيتسيا قۇيدى. Instagram-نىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى كەۆين سيستروم كرەاتيۆتى ەپيدەميولوگقا اينالىپ، ۆيرۋستىڭ تارالۋى اۋقىمىن مودەلدەپ، ءوز تاجىريبەسىمەن ءبولىسىپ كەلەدى.

مونتاناداعى ۇيىندە بىرنەشە اپتا كارانتيندە وتىرعان ك.سيستروم ۆيرۋستىڭ تارالۋ اۋقىمىن جوبالايتىن مودەل قۇراستىرىپ، ونى ينتەرنەتتە جاريالادى. ول ءوز تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ، 19 ناۋرىزدا اقش-تا 10 مىڭعا جۋىق ادام ناۋقاستاناتىنىن بولجاعان ەدى.

سيسترومنىڭ زەرتتەۋى ساياساتكەرلەرگە ولاردىڭ ازىرلەگەن مودەلدەۋ جۇيەسى اسىعىس ءارى قاتە جاسالعانىن كورسەتىپ بەردى. ونىڭ مودەلىنە سۇيەنسەك، اقش-تاعى كوروناۆيرۋستىڭ تاراۋى اپتا ورتاسىندا قىتايدا تىركەلگەندەر سانىنان اسىپ ءتۇسىپ، كەلەسى اپتادا 250 مىڭعا جەتەدى. دجون حوپكينس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، 25 ناۋرىزدا اقش-تا 65285 ادام ۆيرۋس جۇقتىرعانى انىقتالعان.

كوپتەگەن الپاۋىت كومپانيالار كومەك قولىن سوزۋعا ءازىر. گۋگلعا يەلىك ەتەتىن Alphabet Inc كومپانياسى DeepMind جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن ۆاكتسينا ازىرلەۋگە ارنادى. Verily ءبولىمى ۆيرۋستى زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جاتىر. Facebook كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى مارك تسۋكەربەرگتىڭ قايىرىمدىلىق قورى چان-تسۋكەربەرگ سان-فرانتسيسكودا تەست جاساۋدى جەتىلدىرۋ ءۇشىن اۋرۋحانالارمەن تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەيدى. ال كومپانيانىڭ ءوزى دارىگەرلەرگە 720 مىڭ ماسكا بەرگەن.

بۇعان دەيىن ساياساتكەرلەر، قوعام قايراتكەرلەرى تەحنولوگيالىق يندۋستريا سالاسى ءوز قۇزىرەتىن ارتتىرىپ جىبەرگەنىن جەلەۋ ەتىپ، بىرنەشە جىل بويى ءتيىسىپ كەلگەن. كرەمني القابى الپاۋىتتارىنىڭ مۇنداي قادامى سوعان جاۋاپ سىندى. Facebook، Google جانە Amazon كومپانيالارى كوپ اقشا تاۋىپ، قىزمەتىن جاقسارتۋ ماقساتىندا ادامداردىڭ جەكە دەرەكتەرىن جيناعانى ءۇشىن سىنعا الىنعان ەدى.

كرەمني القابى كومەك قولىن سوزۋعا ءازىر. الايدا ولار كەرىسىنشە كەدەرگى كەلتىرەدى دەپ ەسەپتەيتىندەر دە بار.

«مەنىڭشە، تەحنولوگيا جاسايتىندار ادەتتە ونى شەشىمنىڭ ءبىر بولىگى دەپ ەمەس، شەشىمنىڭ ناق ءوزى دەپ سانايدى. بۇل ماسەلەنىڭ كۇردەلى ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. سوندىقتان ساراپشى بولۋعا تالپىنعاننان، ساراپشىلاردى تىڭداعان ءجون»، دەيدى حارپەر ريد. ول – كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيا مامانى، باراك وبامانىڭ 2012 جىلعى سايلاۋ كامپانياسىندا تەحنيكالىق ديرەكتور لاۋازىمىن اتقارعان.

كەي كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسۋگە جۇمىلۋ تەحنولوگيانىڭ ءيميدجىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە كومەكتەسپەك.

«قولىمىزدان كەلەتىنى – جاڭا نارسە ويلاپ تابۋ، ونى جەدەل تاراتۋ. مەنىڭشە، ادام ءومىرىن ساقتاپ قالۋعا كومەكتەسۋگە مۇمكىندىگىمىز مول جانە ولاردىڭ كوزقاراسىن وزگەرتە الامىز»، دەيدى ميلليونداعان جەلدەتكىش شىعارۋمەن اينالىساتىن ستارتاپتىڭ ديرەكتورى نيل تانەدار.

جوبا التمان نەگىزىن قالاعان، ۆيرۋسپەن كۇرەسكە ارنالعان جوبالار باسىن بىرىكتىرەتىن helpwithcovid.com سايتىنان باستالدى. بۇل – ونداعان جوبانىڭ ءبىرى. ويتكەنى قازىرگى تاڭدا اقش-تىڭ اۋرۋحانالارىندا وندىرۋشىلەر شىعاراتىن جەلدەتكىشتەردەن ءجۇز مىڭنان اسا ءونىم كەرەك ەكەنى انىق اڭعارىلدى.

ن.تانەدار بىردە ءتۇن ىشىندە وسى سايتتى كورىپ قالىپ، التمانعا حات جازعاننان كەيىن بۇل جوبانىڭ قۇرامىنا ەندى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، جەلدەتكىشتەردى جەكە كاسىپكەرلەر مەن شاعىن كاسىپورىندار دا جاپپاي شىعارا الادى.

تاماق ءوندىرىسى مەن مەديتسينا ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن سانيتارلىق باقىلاۋ باسقارماسى (Food and Drug Administration) كوروناۆيرۋستى ەمدەۋگە ارنالعان جەلدەتكىشتەر مەن باسقا دا مەديتسينالىق قۇرىلعىلارعا قويىلاتىن تالاپتارىن جەڭىلدەتسە دە، كرەمني القابى مەديتسينا جابدىقتارىن جاساۋعا رۇقسات الىپ-الماۋى بەلگىسىز. باسقارما وكىلى ءبىزدىڭ ساۋالىمىزعا جاۋاپ بەرگەن جوق.

كەي ستارتاپتار Covid-19 تەستىن ۇيدەن جاساۋدى ۇسىنىپ وتىر. Nurx Inc كومپانياسى پوشتا ارقىلى تۋدى باقىلاۋ قىزمەتىن ۇسىنسا، Everlywell Inc جانە Curative Inc كومپانيالارى مەديتسينالىق تەستى ۇيدەن جاساۋعا كۇش سالادى. ايتسە دە، تاماق ءوندىرىسى مەن مەديتسينا ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن سانيتارلىق باقىلاۋ باسقارماسى باسشىسى اۋىسىپ، تەستى ۇيدەن جاساۋعا تىيىم سالىنعاندىقتان، كومپانيا ءوز جۇمىسىن توقتاتتى.

كرەمني القابىنىڭ كەي كومپانيالارى پاندەميا اياقتالعان سوڭ نە ىستەۋگە بولاتىنىنا باس قاتىرىپ جاتىر. Google Maps جانە Alphabet Inc كومپانياسىنىڭ گەوگرافيكالىق ونىمدەر ءبولىمىنىڭ بۇرىنعى اتقارۋشى ديرەكتورى برايان ماككلەندون سمارتفونعا ارنالعان دەنساۋلىقتى باقىلايتىن باعدارلاما قۇراستىرماق. ول جاڭا باعدارلاما ادامدار ۆيرۋس جۇقتىرىپ الۋدان قورىقپاۋ، كۇندەلىكتى تىرشىلىگىن جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەدى.

بۇل باستاما دجوردج ورۋەللدىڭ شىعارماسىمەن ۇندەس. الايدا وڭتۇستىك كورەيا، قىتاي، سينگاپۋر جانە تايۆان ازاماتتاردى باقىلاۋعا ارنالعان قۇرالداردى قولدانىپ جاتىر. ساۋ ادام مەن ناۋقاستى ايىرۋعا ارنالعان بۇل قادام ۆيرۋستىڭ تارالۋىن باسەڭدەتۋگە كومەكتەستى.

ماككلەندوننىڭ جوباسى بويىنشا، دەنساۋلىقتى باقىلاۋعا ارنالعان تەحنولوگيا ادامداردىڭ جەكە دەرەكتەرىن قورعاۋدىڭ بىرنەشە قادامىن قاراستىرادى. ونىڭ ايتۋىنشا، ءونىمدى قوعامعا ۇسىنباس بۇرىن باسقا دا ماماندارمەن اقىلداسىپ، باعدارلامانى جەتىلدىرۋ قاجەت.

گۋگلدىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرى ماكس حەندەرسون بىرنەشە ايدان بەرى كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسۋدىڭ مودەلىن جاساپ شىقتى. وسى ايدان باستاپ ول عالىمدار، ينجەنەرلەر، ەپيدەميولوگتار جانە باسقا دا ماماندارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەي باستاعان. وتكەن جۇمادا Covid-19-دىڭ تارالۋىنا اۋرۋحانالار قانشالىقتى ءازىر ەكەنىن انىقتايتىن باعدارلاما ىسكە قوستى.

«ەشكىم بۇل مودەل مۇلتىكسىز دەپ ايتا المايدى. ەگەر ونى جەتىلدىرۋگە بار كۇشتى سارپ ەتسەك، كەش بولىپ كەتۋى مۇمكىن»، دەيدى حەندەرسون. سوندىقتان 18 ادامنان تۇراتىن توپ قازىردىڭ وزىندە بار-كۇشىن وسى باعدارلاماعا ارناعان.

 

اسا فيتچ، رولفە ۆينكلەر، ديپا سيتحارامان

Wall Street Journal

اۋدارعان اباي اسانكەلدى ۇلى،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار