رۋحانيات • 21 ناۋرىز، 2020

كوڭىل كوكتەمى

46 رەتكورسەتىلدى

تام-تۇمداپ ءتىن تارتساڭىز تولاعاي تاريحتان بۇل، تۇركىلىك سارىن ەسەر توگىلىپ عايىپتان نۇر. سان ءتۇرلى قۇپيانىڭ ساپىرىپ قازاندىعىن، كوكتەمكوز ءبىر بالاۋسا جان-سىرىن جازار بۇگىن. جازادى ول دۇنيەنى باسى ءالى جازىلماعان، اقىنداي بولاشاقتان اڭداۋسىز ءسوز ۇرلاعان. قالعان سول ساعىنىشىن ارتىندا قولىن بۇلعاپ، قاناتى كوكتى تىلگەن قۇستاردىڭ جولىن جالعاپ. بۇلت­تاردىڭ جانارىنان بۇيىعى جاس توگىلىپ، قايتادان قاۋىز جارار قىر­مىزى ىشتەگى ءۇمىت. جىگىتتەي ون سەگىز­دىڭ جاڭا اشقان اق پاراعىن، بۇل كوكتەم ايىرماسى ەكەن عوي اق-قارانىڭ.

توپىراقتىڭ توڭى ءجىبىپ كەلەدى ءشوپ تولەجىپ، كوكجيەك كوزىن اشسا ەتەدى كوك تورەلىك. كۇڭگىرت كەش نۇرلانادى، تىرشىلىك نارلەنەدى. اعاشتار ءۇنسىز قالعىپ، كۇتەدى الدەنەنى. ءبىرى شەشەك اتادى، ءبىرى بۇرشىك جارادى. جاسىل تۇسكە بويايدى مىناۋ بايتاق دالانى. مەڭىرەۋ تابيعات ۇيقىدان ويانادى، ون بەسكە ەندى تولعان سۇلۋداي بويانادى. دانىشپان ءداۋىردىڭ ەسەدى سامالى. شىمعا قايتا تيەدى، شىمشىق قۇستىڭ تابانى. و، نەتكەن سۋرەتكەرلىك. و، نەتكەن كورەگەندىك. كوگەرشىن كۇلكىسى كۇي بولىپ ەستىلەتىندەي. كۇن سۇلۋ قىردى كەزىپ ۇيىنە كەش كەلەتىندەي. ناۋرىزعا نارشا ءمىنىپ، كوكتەمنىڭ كەلگەنى مە؟ قۋانىپ تۇرعانىم-اي ءوزىڭدى كورگەنىمە.

جايدارمان جاڭا نۇردىڭ ءتۇرىلسىن تۇڭىلىگى، ءدال بۇگىن جىلدىڭ باسى – ۇلىس­تىڭ ۇلى كۇنى. بۇل اينالاسىنا ايگىلى، ما­ڭايىنا ءماشھۇر بابامنىڭ باعزى ءبىر بالالىعىنان، قازىناسى مەن بازىناسىنان، ەركەلىگى مەن سەركەلىگىنەن، ومىرگە قۇشتارلىعى مەن قۇمار­لىعىنان تۋعان قاسيەتتى مەيرام. قوش كەلدىڭ، قادىرلى مەيمان! تورلەت بەرى! سەزىمسىز ءبىر كۇي باستى ءوڭىردى سەن كەتكەلى.

قاباعىنا قار جاۋعان، قار جاۋعاندا مول جاۋعان جۇمىر باستى پەندەنىڭ قاراقازان وكپەسى تارقايتىن ءسات. الىستاعى اعايىن مەن جاقىنداعى كورشىڭە سالەمىن جولدايتىن ءسات. اسىل دا لاعىل سامارقاننىڭ كوك تاسى ەريتىن ءسات. بارشا حالىقتى باۋىرىنا بالاپ، باقىتقا بولەيتىن ءسات. ساعاتسىز قوڭىراۋ، تاعاتسىز تىرشىلىك دوس­تىق دەپ ۇراندايدى كەلىپ. جاس كوڭىل شالقىماي، شالقۋ جىرعا اينالماي تۇرا المايدى نەعىپ؟! ارمانعا جول اشادى قادىرلى قىزىر ءتۇنى، قيالدىڭ قايتا تۇلەپ قىزعالداق قىزىل گ ۇلى. اسپاننان اق جاۋىن­داي تىلەكتەر سىلبىرەيدى، ءسابيدىڭ موپ-موماقان جانارى مولدىرەيدى. كەۋدەدە ساعىنىشتىڭ قاپ قويسا بەلگىلەرى، جانىنا جاقىن جاندى كەلەدى كورگىلەرى.

قىزىر بۇل ادامدارعا داۋلەت دارىتىپ، باق قوندىراتىن، ىرىسىن ىرعىن قىلىپ شاتتاندىراتىن اقساقال كەيپىندە كوزگە كورىنەتىن عاجايىپ ميفتىك كەيىپكەر. سەنىممەن الديلەپ كەلەدى سۇيىكتى ەل. جاقسىلىق جارشىسى، پاراسات تامشىسى، سىي بەرسە كوڭىلىڭ قالادى ارشىلىپ. باۋىرعا الادى باعىڭدى بارشا جۇرت. جاڭا شىققان كۇن-مەيىر شۇعىلا سيمۆولى، ءار ءىسى يگىلى. قىزىر اتا قۇتتى مەكەندى ارالايدى. ءاربىر شاڭىراق تورىندە جاعىلعان قوس شىراقتى ساعالايدى. بۇل دەگەن سەنىمنىڭ تاڭىرلىك نىشانى، سودان با ءار ءۇيدىڭ مازدايدى وشاعى. وت اناسى بار ىدىسقا اق قۇيار «تاتۋلىق تۋىس بولسىن» دەپ كەسەسىن دانگە تولتىرار، «ىنتىماق، ىرىس تولسىن» دەپ. بالا بىتكەن باياندى بابا جولىن جالعاستىرادى. كوپتى كورگەندەر مالداس قۇرادى. قاريا بايشەشەكتى بالاعا سۇراۋ قويعان. اۋمايتىن اق ديدارى ءناپ-نازىك قۇرالايدان. «سامالىق، سامالىق، كوك قۇس كوزىن اشتى ما؟ اياعىن جەرگە باستى ما؟ سامالىق، سامالىق، سامارقاننىڭ كوك تاسى ءجىبىدى مە، كوردىڭ بە؟ سامالىق، سامالىق، قاپ تاۋىنىڭ كوك قۇسى جۇگىردى مە، كوردىڭ بە؟» دەيدى ءبارى، دومبىرا ۇنىنەن توگىلىپ كۇي مۇرالى. قىسىندا جاۋراعان جۇرتىمنىڭ داۋاسىنداي، كىمدە بار ايتشى، كانە، مەرەكە ءدال وسىنداي؟

سول كۇنى اسپاندا قوڭىر ءۇن جامىرايدى، ورىسكە شىققان قويلار توپتالىپ ماڭىرايدى. ەش ۇمىت قالمايدى حالىقتىڭ ايتقانى، اڭىزعا بەرگىسىز عاجايىپ جايت­تارى. بىرەۋلەر سۇلەيمەننىڭ جۇزىگى تا­بىل­عان ءسات دەپ سانايدى ەكەن. بىرەۋلەر ادامزات شىراققا شومىلعان وتقا بالايدى ەكەن. اڭىز عوي، مۇنى دا الىپ قوي جاقشاعا، تاعى دا تاپ-تازا، عيبراتتى ءاپسانا. ايتەۋىر مەرەكە بولسا ەكەن كادەلى، ەرتەڭى شۋاقتى ەرتەگى الەمى. ناۋرىز دۋمانى باسقادان بيىك بۇل، كوجەنىڭ اۋادا ءيىسى ءيىپ تۇر. جەلەكتىڭ جۇپارى مۇرىندى جارادى، سونبەشى ەشقاشان مەرەكە الاۋى.

ۋا، جەر عالامشارى قۇتتى بولسىن جاڭا جاسىڭىز، قاشاندا بيىككە دومالاسىن تاسىمىز. ءداستۇرىم جاڭعىردى بابالار كوشىمەن، سالتىم بۇل ەشقاشان شىقپايتىن ەسىمنەن. ناۋرىز مەيرامى قوبىزدىڭ سارىنى، قاسيەت اۋەنى، كوڭىلدىڭ كۇمبىرى، بايتەرەك ماۋەلى. ناۋرىز مەيرامى سالتانات سارايى، ساعىنىش جەمىسى، ءسارۋار سامالى، كەرۋەن كەلەلى. كوڭىلىم شاتتانىپ كوشەگە شىعايىن، بارىنەن مەن بۇگىن ءسۇيىنشى سۇرايىن!

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار