تانىم • 28 اقپان, 2020

«جامبىل مەنىڭ جاي اتىم...»

907 رەت
كورسەتىلدى
17 مين
وقۋ ءۇشىن

مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ءۋاليحان قاليجانوۆتىڭ «قاسيەت پەن قاسىرەت» اتتى رومانى جارىق كوردى. بۇل كىتاپقا جازۋشىنىڭ «جامبىل» اتتى رومان-ەتيۋدى كىرگەن. ۇلى جىراۋدىڭ تۋعان كۇنىنە وراي وسى رومان-ەتيۋدتەن ۇزىندىلەر جاريالاپ وتىرمىز.

«جامبىل مەنىڭ جاي اتىم...»

ءسۇيىنبايدان جامبىل قالاي باتا الدى؟

جەتىسۋ جەرىندە ءسۇيىنباي اتى اڭىزعا اينال­عان ادام. ولەڭ جۇرەگىنە قونعان بالا جامبىل ءسۇيىنبايدىڭ تەزەك تورە مەن قىرعىزدىڭ قاتاعان اقىنىمەن بولعان اي­­تىستى جاتقا بىلەتىن. جامبىل دا جە­تى­سۋ­دىڭ ازۋلى اقىندارىنىڭ قاتارىنا قو­سىل­­ماي ما؟! وتكىر ءسوز قىلىشتان جامان. قىلىش باسىڭدى الادى, ءسوز ۇرپاعىڭا تاڭ­با سالادى. بۇدان كەيىن جەر باسىپ ءجۇرۋدىڭ ءوزى ازاپ.

جامبىل دۇنيەگە شىر ەتىپ كەلگەندە ءسۇيىنبايدىڭ اتى الاتاۋدان اسىپ, اس­قاق­­تاپ تۇرعان. ەلۋدىڭ ۇشەۋىنە كەلگەن, ەكپىنىنەن جەل ەسكەن سۇيەكەڭ باسىنا قون­عان باققا شومىلىپ جۇرگەن. اقىن – ادال­دىق­تىڭ اق الماسى. مىناۋ اعايىنىم, اناۋ جۇراعاتىم, مىناۋ تورەم, اناۋ باي تۋىس دەمەي, شىندىقتى شىراق ەتسە, ونىڭ تۇسىندا حالىق جۇرەدى.

ءسۇيىنبايدى ءبىر كورۋ جامبىلدىڭ ار­مانىنا اينالدى. بىلگەنى ءسۇيىنباي اعا­يىننىڭ الىسى ەمەس, جاقىنى. شا­پى­راشتى ىشىندە ەكەي بالاسى. سونىڭ جا­رىمبەتىنەن. جارىقتىقتىڭ ءتورت ايە­لى بولعان ەكەن. بەرتىس دەگەن ايەلىنەن جا­رىمبەت كوپ بالا سۇيەدى. جامبىل وسى بەر­تىستەن تاراعان ۇرپاق. ال سۇيەكەڭ ءالتي دەگەن توقالىنان تۋادى. جاتىرى بولەك دەمەسەڭ, ءتىنى ءبىر. اقىن بولعىسى كەلگەن ادام ەڭ الدىمەن ءوز تۇقىمىن تۇگەندەيدى, كەم-كەتىگىن, جاقسىلىعىن تەرەدى. قۇدا-جەگجاتقا دەيىن ىرىكتەلىپ, مي-ساندىققا جينالادى.

اعايىننىڭ ازارى بولسا دا, بەزەرى بولمايدى. جانىس اشەكە بولىستىڭ اۋىلىندا قوڭسى, بولماسا قايىنساق بولىپ جۇرگەن جاپانى ەلگە اكەلمەسە, اعايىندىققا سىن. سول جاپانى ەلگە, اتاقونىسقا الىپ كەتۋ ءۇشىن اتاقتى ءسۇيىنباي بارادى. كوشتى كۇتىپ سارىباي بولىس سۋىقتوبەنىڭ باۋرايىندا قالادى. جەرى قۇت, پەيىلى كەڭ جانىس قاسقاراۋ بۇعىمۇيىز-بەسمويناقتا شاپىراشتى باۋىرلارىن تورگە وتىرعىزىپ, مالىن جايلاۋعا شىعارعان. وسى جەردە مالى قوڭدانىپ, وزدەرى الدەنىپ, قارعالى بويىنداعى مايبۇلاققا كوشى تۇزەلىپ قايتادى. قاسقاراۋدىڭ مالتاقباي ۇلى سىدىق باستاپ, ۇمبەتالى قوشتاعان توبى مايبۇلاققا دەيىن اكەلىپ سالىپ, ۇيلەرىن تىگىسەدى. سول ۇمبەتالى – مەنىڭ بابام, قاليجاننىڭ اكەسى.

دۋلات پەن شاپىراشتىنىڭ ەنشىسى بولىنبەگەنىن تاريحي جادىگەرلەر ايتادى. سول دەرەكتىڭ جارقىن كورىنىسى شاپى­راش­تى-دۋلاتتىڭ قوڭسى قونىس تەبۋى. اعا­يىندى ەكى تۋىس قاتار وتىرادى. ءبىر اۋىل – دۋلات, ءبىر اۋىل – شاپىراشتى. سوناۋ ءسۇيىنباي اقىن بابا كەزىندە بۇل ەرەك­شە ورىن الادى. مىسالى, جامبىل ءسۇ­يىنباي اقىندى قاسقاراۋ جانىستىڭ مە­كە­نى بۇعىمۇيىز, بەسمويناق ساعاسىندا كورەدى. بۇل پەيىش مەكەن, عاجايىپ جەر. ەكى تاۋدان ەكى وزەن قۇلاي اعىپ, بەسمويناق ەتەگىندە قوسىلىپ, ارناعا اينالادى. سول ەكى تاۋدىڭ ورتاسىندا تەپ-تەگىس جازىق بار. ول جەردە جەتى قات جەردىڭ استىنان قىستا دا قاتپايتىن ءزامزام سۋلى بۇلاق بار.

ءسۇيىنبايدىڭ اتى دۇركىرەپ شىققان كەزى. تەزەك تورەنى تەپسىندىرمەي تۇقىرتىپ, ايت­قان ءسوزى اڭىزعا اينالعان كەز. جامبىل­دىڭ كەۋدە سارايىنا بەكىنگەن ءسۇيىنبايدىڭ ءبىر ولەڭى بار.

ات قۇيرىعىن بۇلاعان,

قول جەتكەن جەرىن سۇراعان.

ەگەسكەن جاۋى جىلاعان.

قىزىل ءتىلىن بەزەگەن,

نايزاسىن تاسقا تەجەگەن,

تۇلپار ءمىنىپ, تۋ العان,

مەن قاراساي ۇلىمىن.

جامبىل ءسۇيىنبايدىڭ بار ولەڭىن جاتقا ءبىلىپ تە العان. تەزەك تورەمەن ايتىسىن ايتقاندا اۋىل جاستارى ەرەكشە قۋانىشقا بولەنەتىن. ويتكەنى جامبىل وتە تاپقىش. ەكى دومبىرانى ەكى جاعىنا قويادى. ەكى شەكپەن قاسىندا, ەكى باس كيىم. ءبىرى جاڭالاۋ, ەكىنشىسى كونەلەۋ. سونان سوڭ بىردە ءسۇيىنباي, بىردە تەزەك تورە بولىپ, داۋىسىن ۇقساتىڭقىراپ اندەتە جونەلەدى. وعان قوسا باعاندا ءىلىنىپ تۇرعان اتتىڭ قۋ باسىن اكەلىپ, جاستىقتىڭ استىنا تىعىپ قويادى. سونان سوڭ جامبىل-تەزەك:

مەن ەدىم ابىلايدىڭ حان تەزەگى,

جىلقىنىڭ ۇستاتپايدى سۇر كوجەگى.

ورداعا قۇل مەن قۇتان باسىپ كىرگەن,

قۇدايدىڭ بۇ دا بولسا ءبىر كەزەگى.

اتامدى شالعان قىدىر ابىلايدان,

جاقسىنىڭ كوڭىلى جۇمساق سارى مايدان.

ءشول بۇركىتى بۇيەنگەن سارى جىگىت,

سۇرايمىن رۋىڭدى, كەلدىڭ قايدان؟

تەزەك تورە تورعايدىڭ شوجەسىندەي ءبىر ورنىندا وتىرا الماي, سەلدىر ساقالى ءدىر-ءدىر ەتىپ, ەشكىنىڭ تەكەسىندەي جىلدام ەكە­نىن جامبىل جاقسى بىلەتىن. ەندى سول سيپات­تى سالىپ جامبىل وتىر. وعان ءبارى ءماز.

جامبىل-ءسۇيىنباي:

ۇرانىم مەنىڭ – قاراساي,

مەن – ءسۇيىنباي!

ولەڭدى قاراسايلاپ ايتامىن-اي!

سالەمگە كەلگەن كىسىنىڭ اتىن الىپ,

نەدەن پەيىلىڭ تارىلدى, تاقسىرىم-اي.

اسسالاۋماعالەيكۋم, تەزەك تورە,

ەلدەن جىلقى قويماعان كەزەپ تورە!

تەلى مەنەن تەنتەكتى تىيات دەسە,

ءوزىڭ ۇرلىق قىلاسىڭ اتتەگەنە!

وسى كەزدە جامبىل قارا سوزگە كوشەدى. تەزەك تورە ءارى ساراڭ بولسا كەرەك. سۇيەكەڭە سىلە­سى قاتقان, سارى اتتى بەرەدى. سوعان ءسۇيىن­باي تەزەك تورەگە قاراپ بىلاي دەپتى:

تاقسىر-اۋ, بۇل بەرگەنىڭ سارى ات پا ەدى؟

اۋزىندا ءبىر ءتىسى جوق كارى ات پا ەدى؟

كىرپىگىنە قاراسام, قۋراپ قاپتى,

تۇسىندا ابىلايدىڭ بار ات پا ەدى؟!

تەزەك تورە جەرگە كىرگەندەي قارا سۇر بولىپ وتىرىپ قالىپتى. سونان سوڭ سۇيە­كەڭ سارى ات بولىپ سويلەپتى:

سارى ات:

تۇسىندا ابىلايدىڭ مەن ءبىر سارى ات,

جاس كۇنىمدە بولىپ ەم ەرگە قانات!

تالاي قۇدا كەلگەندە, تالاي دوسى,

بەرمەپ ەدى, حان تەزەك مەنى قاماپ.

موينىمنان جەل, بويىمنان ءالىم كەتتى,

ءال كەتكەن سوڭ وزىمە كارىلىك جەتتى.

الا جازداي بويىما شىر بىتپەيدى,

قىس بولسا, وكپە تۇستان سۋىق ءوتتى.

جامبىل اتتىڭ باسىن الىپ, ەكى قولىمەن ارلى-بەرلى قوزعاپ قويادى. بۇدان ارتىق قان­داي قىزىق بولسىن! انا قويدىڭ باسى نەگە كەرەك؟ جامبىل ودان ءارى قىزىقتىرا اڭگىمەلەيدى.

– تەزەك تورە سوزگە جەڭىلىپ, باسى تۇيە توعىز مال بەرىپ, تاي سويىپ, قوناق ەتەدى. قوش­تاساردا قاراسا, توعىزدىڭ ىشىنە جەتەككە جارامايتىن, جاۋىر بولعان قاراكەر ات بار ەكەن. اقىننىڭ قىراعى كوزى سونى بايقاپ قالادى. سونان سوڭ توعىز قاراعا جاقىن كەلىپ, قاراكەر اتقا بىلاي دەپتى:

بەيشارا, بولدىرىپسىڭ, قاراكەر-اي,

كەشكە جاياۋ جۇرسەم دە المايمىن-اي.

ءوزى جاۋىر, ءوزى كارى اقساق ەكەن,

مۇنىڭدى الىپ ەلگە بارمايمىن-اي.

ورتا جولدا بولدىرىپ, ءولىپ قالار,

مۇنىڭ مەن وبالىنا قالمايمىن-اي.

قاراكەر, ءجونىڭدى ايتشى ءوزىڭ ماعان,

ايتساڭشى, قايدان كەلگەن

سورلى ەدىڭ-اي؟!

جامبىل وسى جەردە ءسوزدى كەلتە توقتا­تا­دى. ءبارىنىڭ كوزى جامبىلدىڭ اۋزىندا. تا­­عاتسىزدىق. ءبارى ەنتەلەپ وتىر. وسى كەز­دە جامبىل اتتىڭ باسىن يىعىنا دەيىن اپا­رىپ, قاراكەر بولىپ سويلەيدى:

مەن ءجونىمدى ايتايىن, اي, ءسۇيىنباي!

تۇرگەندەگى مۇجىقتىڭ اتى ەدىم-اي.

تورەڭ بارىپ سول جەردەن الىپ كەلگەن,

قىسى-جازى وزىمدە ءبىر تىنىم جوق,

ۇستىمە شىر بىتپەگەن قۋ ەدىم-اي!

جامبىل ەندى ارقاسىن كەڭگە سالادى. اسىقپاي, ساقالى بار ادامداي يەگىن سيپالايدى. كوزىن جۇمادى, ەكى تىزەسىنە سالماق سالىپ, تەڭسەلىپ قويادى. بۇل – ءسۇيىنباي كەيپى. ءسۇيىنباي ەندى سويلەدى, سويلەگەندە ءبۇي دەدى:

ۇيتقىعان ءاربىر ءسوزىم جەل قۇيىنداي,

حان-قاراعا سويلەگەن مەن ءسۇيىنباي.

ارىز ايتىپ الدىمدا جىلاپ تۇرعان,

كوردىڭ بە جانداردى, قاراكەر تاي.

ۇرلىعىنا مىنگىزىپ كۇندىز-ءتۇنى,

مالدىقتان كەتىرىپسىڭ ونى بىلاي.

ال جەردەن ارقاعا پىشاق سالعان,

تورە, قۇداي بولساڭ دا تارتساڭشى ايبات!

ەندى جامبىل تەزەك تورە بولا قالدى. باعاناعى ماڭعاز, كەرەناۋ وتىرىس جوق. شىندىق بەتىن شارپىعان. وتتاي ىستىق شىندىق. مويىنداماسقا شارا جوق.

تەزەك تورە:

تۇسىندا ابىلايدىڭ بۇقار جىراۋ,

حان ءادىلدىڭ كەزىندە تۇبەك تۇر-اۋ...

ء«ار زاماننىڭ بار دەيدى سۇرقىلتايى»,

 سۇرقىلتايىم مەنىڭ دە ەكەن مىناۋ!

تەزەك تورە ءسۇرىندى. ءسۇيىنباي ءسوزى تارادى دا كەتتى. اششى ءسوز نە جاقىنداستىرادى, نە كورمەستەي بولىپ الشاقتاتادى. تەزەك تورە عانا ەمەس اقىن دا ەدى. اقىننان اقىن جەڭىلسە – جەڭىل, تورە جەڭىلسە – اۋىر. وسى ەكىۇداي كوڭىلمەن تەزەك ءسۇيىنبايدى سۇيەۋ تۇتىپ قالىپ ەدى. سول سەنىم الداماپتى. ءسۇيىنباي قىرعىزدىڭ قاتاعانىمەن ايتىستا تەزەك تورەنىڭ اتىن شىعاردى.

... بۇعىمۇيىز-بەسمويناقتىڭ سارى جازى كوڭىل­دى. سامال جەل, ساف اۋا, كوكوراي مايسا سىلدىرلاپ اققان بۇلاق. بۇرق-بۇرق قاي­ناعان ەت. قىپ-قىزىل بولىپ ءپىسىپ جاتقان باۋىرساق. جەلىدە – ق ۇلىن, كوگەندە – قوزى, مەستە پىسىلگەن سارى قىمىز. ون ەكى قانات ۇيدە ءسۇيىنباي وتىر. اندەتىپ وتىر, اڭگى­مە­لەپ وتىر.

وسى كەزدە جاراپازانشىنىڭ داۋىسى ەستىلدى. ءسۇيىنبايداي ۇستازدان باتا الىپ, اقىندىق جولىنا تۇسپەكشى.

...اق سالدەسى باسىندا,

بوز ىنگەندەي بوزداعان.

قايتىپ ساباق بەرەدى,

ايتقانى ىشكە قونباعان,

وقىعانشا مەن ودان,

دومبىرانى قولعا الام,

ولەڭ كىرگەن تۇسىندە,

جەرگوگىمدە مەن بولام...

بالانىڭ ءسوزى ەرەك, ولەڭى بولەك. ءسۇ­يىن­باي ۇناتتى. ەكەيدىڭ تاعاش پەن دۇي­سەن بايلارى قاسقارۋ جانىسقا قوڭسى قونىپ, مارە-سارە بولىپ جاتقان. ءارى جۇرت­تى ەلەڭ­­دەتكەن ەكى ەسىم بار. ءبىرى ءسۇيىن­باي دا, ەكىن­شىسى ساۋرىق. توسىن داۋىس ءسۇ­يىن­باي­دى سەلت ەتكىزدى. ولەڭنىڭ كيەسى قون­عان بالا عانا مۇنداي ءسوز ايتا الادى.

جامبىل يمەنە كىرگەنمەن اڭتارىلىپ قالعان جوق. كوزى وتكىر. سوپاقشا ءجۇزى نۇر­لانىپ تۇر. كىشكەنتاي دومبىراسى يى­عىنا اسىلىپتى. جاڭاعى سوزىنە ءتانتى بول­دى ما, كيىز ءۇيدىڭ ىرگەسىنەن شاپان الىپ, بالا جامبىلعا جاپتى. جامبىل شاپان­دى سۇ­يىن­بايعا ۇسىنىپ, باتا سۇرادى. اقىن­دىق­پەن تاپقان شاپانىنا قۇتتى بولسىن ايتىپ, ءسۇيىنباي كەيىن ءبىر باتاما لايىق سىي جاسارسىڭ دەپ, قولىن جايدى:

و, جامبىل, باتا دەدىڭ – بەردىم ساعان,

باقىتتى, ءومىرلى بول, جۇرگىڭ امان.

باتاسىن ات ورنىنا بەردى عوي دەپ,

قويماعىڭ بىلاي شىعىپ كىنا ماعان.

سوڭىنان ءسۇيىنبايدىڭ ورنىن باسىپ,

تىلىڭنەن بالىڭ تامسىن سورعالاعان.

جاپاعا ريزا بولسىن ايتا بارعىن,

وسىمەن وكپەلەمەي ءجۇرسىن ماعان.

ءاۋمين!

بۇل باتا قابىل بولدى. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن قارعالى بويىندا اشەكەي ۇيىندە جامبىل ءسۇيىنبايدى كورگەن. بىراق ءالى بالاڭ ەدى. سوندىقتان دا باتا سۇراي الماعان. ەندى ون بەسكە كەلگەن شاعىندا وڭ-سولىن تانىدى. اقىندىقتىڭ قونعانىن سەزىندى. بۇل كەزدەسۋ جامبىلدىڭ تاعدىرىن مۇل­دەم وزگەرتىپ جىبەردى. ءسۇيىنبايدان باتا الىپ قانا قويماي, قاسىنا ىلەسۋ قۇر­مە­تىنە يە بولدى. ءسۇيىنباي باتاسىنا ولەڭ مەن شاپان جاپتى.

مەنىڭ ءپىرىم – ءسۇيىنباي,

ءسوز سويلەمەن سيىنباي.

سىرلى, سۇلۋ سوزدەرى,

ماعان تارتقان سىيىنداي.

ءسۇيىنباي دەپ سويلەسەم,

ءسوز كەلەدى بۇرقىراپ,

قارا داۋىل قۇيىنداي.

 مۇسا جالەل كەلگەن كۇن

«...ناتسيونال» قوناقۇيىنە ەرتەسىنە ءبىر سارىقوڭىر كوۆەركوت كوستيۋمى بار, الاسا بويلى, كەڭ ماڭدايلى, كوزى وتكىر ءبىر جاس جىگىت كەلىپ كىردى. ول اياعىن تەز-تەز باساتىن, جىلدام جىگىت ەكەن. شاماسى وتىزدىڭ ار جاق, بەر جاعىندا بولسا كەرەك.

– مەن اتى الەمگە ءماشھۇر جامبىل باباما سالەم بەرۋگە كەلدىم, – دەدى ول موينىن زالعا قاراي سوزىپ.

– كىم بولاسىز؟ – دەدى قاپان ساتى­بال­دين.

– مەن تاتار اقىنى مۇسا جالەلمىن, – دەدى ول قاپاندى ىعىستىرا كيمەلەپ.

– جىبەرىڭدەر, تاتار اقىنىن, عابدوللا توقايدىڭ قانداسىن. ءبىزدىڭ الىستا جۇرگەن باۋىرلار عوي, – دەپ جامبىل قاسىنا وتىرعىزدى.

«توقايدىڭ ەسىمىن بىلگەن مىنا قازاق اقىنى بابا ەكەن عوي» دەگەن وي مۇسا جالەل­دى ءتانتى ەتتى. بۇل كەزدە مۇسا جالەل ورىس وقىر­ماندارىنا تانىلىپ ۇلگەرگەن اقىن ەدى. ماسكەۋدە ەكى كىتابى شىققان.

– باياعى وتكەن زاماندا,

ءدىن مۇسىلمان اماندا.

قازان دەگەن قالادا,

نارىكباي اتتى حان وتكەن

ءبىر پەرزەنتتى زار ەتكەن...

جامبىل اقىن وسىلاي تاتاردىڭ جاس اقىنى مۇسا جالەلدى قارسى الىپ, قاسىندا ۇزاق وتىردى. داستارقان جايدىرىپ, ۇلت­تىق تاعامداردان ءدام تاتقىزدى.

– ءسىز جامبىل ءابزي, كۇللى تۇركى الەمىنىڭ ۇلى باباسىسىز, – دەپ مۇسا جالەل جامبىل اقىن­دى ۇزاق قۇشاقتاپ تۇردى.

...جۇرەگىندە وت بار ەكەن, ءمارجانيدىڭ ۇرپاعىنىڭ, – دەدى جامبىل. – ءبىر جەردى تەسىپ شىعادى. اتى اڭىزعا اينالادى.

شىركىن, جامبىل بابا! تاتاردىڭ ۇلى اعارتۋشىسى, ءدىني رەفورماتورى ءمار­جا­ني­دى, عابدوللا توقايداي اقىنىن قايدان بىلەدى. قۇيماقۇلاق دەگەن وسى-اۋ دەپ تاڭداي قاعىپ وتىردى قاپان ساتىبالدين.

كورەگەن ەكەن جامبىل اقىن! نەمىس فاشيس­تەرىنىڭ تۇتقىنىندا قالسا دا, «ماو­بيت داپتەرى» ارقىلى مۇسا جالەل ادامزات جۇ­رەگىندە التىن ارىپپەن جازىلىپ قالدى عوي...

 ولەڭ وتىرىكتى جاراتپايدى

جامبىل ءار جىردى دومبىراعا قوسىپ شى­عارادى جانە وزىنە زور تالاپ قويا بىلە­تىن. سوندىقتان دا ادەبي حاتشىلارى جىراۋ اقىنعا ىلەسە الماي قالاتىن. سوندىقتان دا قايتا ايتۋدى سۇرايتىن.

– قىزتالاق, – دەر ەدى مۇندايدا ۇلى جاكەڭ. – مەنىڭ جۇرەگىمنەن شىعىپ, قوس ىشەككە ىلىگىپ, كومەيىنەن شىققانشا قانشا ۋاقىت كەتەدى. ال دايىن ءسوزدى جازىپ الۋعا ۇلگەرمەيسىڭ.

سودان سوڭ ۇزىلگەن ءسوزدى قايتا باستايتىن. بىراق ونىسى ەندى باسقاشا تۇرلەنىپ, جاڭا رەڭك الاتىن.

سونداي كۇندەردىڭ ءبىرى ەدى. اقىننىڭ تا­لانت­تى حاتشىسى تايىر جاروكوۆ جام­بىل جىرلارىن جازىپ الىپ وتىرعان. ولەڭ اياقتالدى.

– ال ەندى جازعانىڭدى وقى, – دەيدى جامبىل. تايىر وقي باستايدى.

– جوق, مىنا جەرى وسال, نارسىزدەۋ ەكەن. قايتا ايتامىن.

جاكەڭ دومبىراسىن ءارلى-بەرلى تارتىپ, كوزىن جۇمىپ ءبىراز وتىرادى. سونان سوڭ:

– ال جاز, – دەپ توگە جونەلەدى. ولەڭ دە جۇيرىك, تايىردىڭ قالامى دا جۇيرىك.

– كانە, وقىپ جىبەر, – دەيدى جامبىل.

تايىر مانەرلەپ وقي باستايدى.

– ءاي, تايىر, – دەيدى جاكەڭ. – مەن حات تانىمايمىن. عالىم ەمەسپىن. كوڭىلىڭە قونباي تۇرسا ايت. قايتا جىرلايمىن. قايتا جازامىز...

سونان سوڭ ءبىراز وتىرىپ ويلانادى, تول­عا­نادى. ءار تاقىرىپتى قوزعايدى. زامان­نىڭ قالپىن بايىپتايدى. وسىنداي دا جا­كەڭدى قۇتقاراتىن قابىرعاداعى قارا راديو. جامبىل وعان ۇنەمى قۇلاق ءتۇرىپ, تىڭداپ وتىرادى. وزىنە قاجەتتى دەرەكتى كوڭىلىنە توقي وتىرادى.

– سەن باقىتتىسىڭ عوي, تايىر, – دەر ەدى كەيدە جامبىل راقات شۋاعىنا بولەنىپ. – ءبىلىمدىسىڭ, كوزىڭ اشىق. ءوشىرىپ جازاسىڭ. ال مەن جۇرەكتەگى جىردى قالاي وشىرەمىن. سوندىقتان دا ءار جىرلاعان سايىن ولەڭىم وڭدەلە تۇسەدى.

جامبىل اقىن كەيدە اعىنان جارىلىپ جۇرەككە, كوڭىلگە كەلگەن ويىن ىرىكپەي ايتاتىن. ءوز ولەڭىنىڭ كەم-كەتىگىن تۇزەۋدەن جالىقپايدى.

– سەن شارشاما, تايىر, – دەدى سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە جامبىل اقىن. – كورىپ وتىرمىن, ماڭدايىڭنان تەر بۇرقىراپ وتىر. بىراق «جامبىل شارشاپتى, جىرى سولعىن تارتىپ بارادى» دەگەندى ەستىگىم كەلمەيدى. مەندەي قارتقا جالعان ءسوز جاراس­پايدى. كانە, قايتا باستايىن.

تايىر ولەڭدى وقي جونەلەدى. جامبىل شاكىرت سەكىلدى ءوز ولەڭىن ءوزى زەر سالا تىڭ­داي­دى.

– ءاي, تايىر, ءدال وسى جەرىن سەن قالاي ايتار ەدىڭ, – دەپ قۋاقىلانا سۇرار-دى.

تايىر ءوز پىكىرىن ايتادى. جامبىل مۇندايدا وكپەلەمەيدى.

– جاس اقىننان شال اقىن ۇيرەنسە, نەسى بار. بىراق مىنا ءسوزىڭ ۇيقاس ءۇشىن عانا كەرەك سياقتى. ونى بىلاي دەپ ولەڭدەپ جىبەرەلىك. سوندا ولەڭنىڭ بويىنا جان كىرەدى...

ورىندى سوزگە تايىر قالاي كونبەسىن؟! قالامىن الىپ جامبىل تۇزەگەن جەردى قايتا تۇزەتىپ جازا قويادى.

– ەسىڭدە بولسىن, تايىر, – دەدى جامبىل. – ولەڭ وتىرىكتى جاراتپايدى.

 

ءۋاليحان قاليجانوۆ,

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,

ۇعا اكادەميگى

سوڭعى جاڭالىقتار