سوڭعى جىلدارى قۋاڭشىلىقتىڭ زاردابىن تارتقان اقتوبەلىك ديقانداردىڭ تاۋى قايتىپ قالعان-دى. الايدا, بەسقوناقتىڭ جاۋىن-شاشىندى بولۋى ىلگەرى كۇنگە ءۇمىتتىڭ ءجىبىن جالعاعانداي بولعان. سونىڭ وزىندە ەگىنشىلىكتىڭ تاۋەكەل ايماعىندا ورنالاسقان ءوڭىر ديقاندارى ەگىس كولەمىن ءبىراز قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولدى.
سوڭعى جىلدارى قۋاڭشىلىقتىڭ زاردابىن تارتقان اقتوبەلىك ديقانداردىڭ تاۋى قايتىپ قالعان-دى. الايدا, بەسقوناقتىڭ جاۋىن-شاشىندى بولۋى ىلگەرى كۇنگە ءۇمىتتىڭ ءجىبىن جالعاعانداي بولعان. سونىڭ وزىندە ەگىنشىلىكتىڭ تاۋەكەل ايماعىندا ورنالاسقان ءوڭىر ديقاندارى ەگىس كولەمىن ءبىراز قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولدى.
بىلتىر 578 مىڭ گەكتار القاپقا ەگىس سالعان شارۋالار بيىل نەبارى 494 مىڭ گەكتارعا تۇقىم سەپتى. دەگەنمەن, بىلتىرعىعا قاراعاندا ۇستىمىزدەگى جىلى مال ازىقتىق داقىلدارعا باسىمدىلىق بەرىلدى. بىلتىر 28 مىڭ گەكتار مال ازىقتىق داقىلدار ەگىلسە, ۇستىمىزدەگى جىلى ونىڭ كولەمى 40 مىڭ گەكتارعا جەتكىزىلدى.
– كوكتەمدە جاۋىن بولدى, بىراق ءوڭىردى تۇتاس قامتىعان جوق. مامىر ايىنىڭ العاشقى ونكۇندىگىنەن شىلدەنىڭ اياعىنا دەيىن جاڭبىر بولمادى. كوكتەمگى ىلعالمەن بوي كوتەرگەن ەگىن سول كەزدەگى اپتاپقا شىداس بەردى, ايتەۋىر. سونداي-اق, كەشتەۋ تۇقىم سەپكەن القاپتار تامىزداعى مول جاۋىنعا جەتىپ, ءدان تولىستىرۋعا جاقسى بولدى. ايتپەسە, بيىل دا شارۋالار شىعىندا قالار ەدى. قازىرگى بولجام بويىنشا وبلىس بويىنشا ءار گەكتاردان ورتاشا 6-7 تسەنتنەر ءونىم جينالادى دەگەن ءۇمىت بار. قازىر 100 مىڭ گەكتار ارپاعا وراق ءتۇستى. 4 مىڭ گەكتارعا جۋىق القاپتىڭ ارپاسى ورىلدى, ءار گەكتاردان ورتاشا 3,2 تسەنتنەر ءونىم جينالۋدا. جالپى, سولتۇستىك اۋدانداردا ەگىننىڭ شىعىمى ءتاۋىر. تەمىر, مۇعالجار, العا اۋداندارىندا ناشار بولىپ تۇر. «جاۋ جاعادان العاندا, يت ەتەكتەن» دەگەندەي, ونىڭ ۇستىنە بۇل وڭىرلەردە ءۇيىرلى شەگىرتكە ءجۇرىپ ءوتتى. سونىڭ سالدارىنان ءبىراز ەگىن القابى جيناۋعا كەلمەي قالدى, – دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مارلەن بايماعامبەتوۆ.
بيىل 160 مىڭ گەكتار پار دايىندالعان. ەگىن القابىنىڭ 123 مىڭ گەكتارى گەربيتسيدپەن وڭدەلگەن. شەگىرتكەگە قارسى القاپتاردى وڭدەۋ جۇمىستارى جوسپارداعى 500 مىڭ گەكتار ورنىنا 690 مىڭ گەكتاردا جۇرگىزىلدى. بۇعان قوسىمشا شارۋا قوجالىقتارى دا ءوز بەتىنشە قيمىلداپ, وسىمدىك زيانكەسىنە قارسى كۇرەس شارالارىن الدى. ناتيجەسىندە وبلىس بويىنشا 1 ميلليون گەكتار القاپتا شەگىرتكەگە قارسى وڭدەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. بىرقاتار شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى ىلعال ساقتاعىش تەحنولوگيانى قولدانىپ, ەگىس سالعان. سونىڭ ناتيجەسىندە كۇردەلى اۋا رايى جاعدايىندا دا مۇمكىندىگىنشە ءتاۋىر استىق الۋعا العىشارت جاسالۋدا.
وبلىسقا وسىنشاما ەگىندى جيناپ الۋعا 16 مىڭ توننا جانار-جاعارماي جەڭىلدەتىلگەن باعامەن بوساتىلىپتى. سونىڭ قازىردىڭ وزىندە بەلگىلەنگەن كەستەگە سايكەس 8 مىڭ تونناسى الىنىپ, شارۋالارعا ءليترى 93 تەڭگەدەن جەتكىزىلىپ بەرىلگەن. وبلىستا ەگىن وراعىنا قاتىساتىن كومبايندار تولىقتاي دايىندىق ساپىنا قويىلعان. ەگىن وراعى جاپپاي باستالعاندا سولتۇستىكتەگى شارۋاشىلىقتارعا وڭتۇستىكتەن كومبايندار جىبەرۋ ماسەلەسى دە ويلاستىرىلعان. وبلىس بويىنشا ەگىن وراعىن كۇزگى جاۋىن-شاشىنعا ۇرىندىرماي ىسىراپسىز جيناپ الۋدىڭ بارلىق شارالارى قاراستىرىلۋدا. ءبىر كومباينعا تۇسەتىن جۇكتەمە شامامەن 1200 گەكتاردان كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل ماڭداي تەرمەن وسىرىلگەن استىقتى قىسقا مەرزىمدە توكپەي-شاشپاي جيناپ الۋعا مۇمكىندىك مول دەگەن ءسوز. بيىل كەمىندە 300 مىڭ توننا استىق جينالادى دەپ كۇتىلۋدە. وسى استىقتى ساقتايتىن ەلەۆاتورلار دا الدىن الا دايىندالىپ قويىپتى. وبلىستاعى جالپى سىيىمدىلىعى 600 مىڭ توننادان استىق كەتەتىن ون ەلەۆاتورداعى استىق تيەگىش, تۇسىرگىش, كەپتىرگىش تەحنيكالار ءازىر. استىق قويمالارى دارىلەنىپ, تازارتىلعان. ولاردا قازىردىڭ وزىندە ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىنىڭ 200 مىڭ توننا استىعى ساقتاۋلى تۇر. ەگەر الدىن الا بولجامعا سايكەس 300 مىڭ توننا استىق جينالسا, بۇل وبلىسقا قاجەتتى ازىق-ت ۇلىكتىك استىقتى, تۇقىم مەن جەمدى دە قامتاماسىز ەتەدى ەكەن.
– شىنى كەرەك, بيىلعى كوكتەم مول استىقتان ۇمىتتەندىرگەن-ءدى. الايدا, تامىزعا دەيىن تامشى تامبادى دەسە دە بولادى. دەگەنمەن, ەگىنشىلىكتىڭ ىلعال ساقتاعىش وزىق تەحنولوگياسىن ەنگىزگەن شارۋاشىلىقتاردىڭ ەسەبىنەن, سونداي-اق, كەشتەۋ ەككەن شارۋاشىلىق القاپتارىنا تامىزدىڭ العاشقى ونكۇندىگىندە ۇزبەي جاۋعان جاڭبىردىڭ اسەرىنەن ءتاۋىر ءونىم الامىز با دەگەن وي بار. اسىرەسە, ەگىنشىلىكتىڭ وزىق تەحنولوگياسى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن, جەر وڭدەۋدىڭ جانە تۇقىم سەبۋدىڭ ءونىمدى تەحنيكالارىن پايدالاناتىن, اگروتەحنيكالىق شارال اردى قاتاڭ ساقتايتىن قارعالى اۋدانىنىڭ «ستەپنوە», مارتوك اۋدانىنىڭ «رودنيكي» جانە ايتەكە بي اۋدانىنىڭ «قۇمقۇدىق» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرىندە ەگىن القابىنىڭ كولەمى دە ۇلكەن, گەكتار تۇسىمدىلىگى دە وزگەلەرگە قاراعاندا اناعۇرلىم مول بولاتىنى قازىردىڭ وزىندە بەلگىلى بولىپ وتىر, – دەيدى مارلان باعلان ۇلى.
بۇلار شىنىندا, ەگىنشىلىكتە ءتاۋىر تابىسقا جەتىپ جۇرگەن شارۋاشىلىقتار. جوعارى اگروتەحنولوگيانى ساقتاۋدىڭ ارقاسىندا قۋاڭشىلىق جىلداردىڭ وزىندە گەكتار تۇسىمدىلىگى وزگەلەرگە قاراعاندا اناعۇرلىم جوعارى بولىپ ءجۇر. مىسالى, «قۇمقۇدىق» جشس بيىل 19 مىڭ گەكتارعا ەگىس سالعان. سونىڭ 2600 گەكتارى ارپا, 400 گەكتارى س ۇلى, 800 گەكتار سۋدان ءشوبى, 1600 گەكتارى كۇنباعىس, قالعانى بيداي. شارۋاشىلىقتاعى ەگىننىڭ شىعىمىنا كوڭىل تويادى. مۇندا گەكتارىنا كەمىندە 7-8 تسەنتنەردەن ءونىم الىنادى دەپ كۇتىلۋدە.
شارۋاشىلىق باسشىسى الەكساندر چەمودانوۆتىڭ ايتۋىنشا, اڭگىمە اۋا رايىندا عانا ەمەس, ەگىنشىلىكتىڭ اگروتەحنيكالىق شارالارىن ساقتاۋعا دا كوپ نارسە بايلانىستى. بيىل ول باسقاراتىن سەرىكتەستىك ەگىنشىلىكتىڭ اۆستريالىق ءادىسىن قولدانىپتى. بۇل ءادىستىڭ تيىمدىلىگى سول تۇقىمدى جەردىڭ ىلعالدىلىعىنا قاراي 25 سانتيمەترگە دەيىنگى تەرەڭدىكتە سەبۋگە بولادى. بۇل شارۋاشىلىق وسىنداي ادىسپەن تۇقىم سەبەتىن «روگرا» تۇقىمسەپكىشىن وبلىستا ءبىرىنشى بولىپ پايدالانىپ وتىر. تۇقىمسەپكىشتىڭ الىمدىلىعى كولدەنەڭنەن 18 مەتردى قۇرايدى. وسى تۇقىمسەپكىشتى پايدالانعاندا باستاپقىدا گەكتارىنا 33 كيلوگرامم, ەگىستىڭ اياعىنا تامان 51 كيلوگرامم تۇقىم جۇمساۋعا جەتىپتى. ال, بۇرىنعى تۇقىمسەپكىشتەر گەكتارىنا 85-125 كيلوگرامم جۇمسايدى ەكەن. تەرەڭىرەك سىڭىرىلگەن تۇقىم ىلعالعا ءتۇسىپ, ول كوكتەپ كوتەرىلگەنشە كەشىرەك جاۋعان جاڭبىرعا ىلىگەدى. ءسويتىپ, ەگىننىڭ بىتىك بولىپ وسۋىنە ىقپال ەتەتىن كورىنەدى. بۇل تۇقىمسەپكىش قوستانايداعى مەحانيزاتسيا ينستيتۋتىندا سىناقتان وتكىزىلىپ, تيىمدىلىگى دالەلدەنگەن.
– بيىل 19 مىڭ گەكتارعا ەگىس سالدىق. ەگىننىڭ شىعىمى بىلتىرعىعا قاراعاندا ءتاۋىر. ەرتەرەك ەگىلگەن ەكى-ءۇش تاناپ قانا مامىر-ماۋسىم ايلارىنداعى اپتاپ ىستىققا ۇرىنىپ قالدى. قازىر شارۋاشىلىقتا شەتەلدىك «كەيس», «كلاسس» جانە رەسەيدىڭ «ۆەكتور» كومبايندارى دايىن تۇر. كومبايندار ەكى اۋىسىممەن جۇمىس ىستەيتىن بولادى. دالا قوسىندا ەگىن وراعىنا قاتىسۋشىلار ءۇشىن قولايلى تۇرمىستىق جاعداي جاسالعان. ەگىن وراعىن ءبىر ايدىڭ شاماسىندا اياقتايمىز, – دەيدى «قۇمقۇدىق» جشس ديرەكتورى الەكساندر چەمودانوۆ.
تامىز تولاسسىز جاۋىنمەن باستالىپ ديقان قاۋىمىن ءبىراز قوبالجىتقان. جاۋىن اشىلماي قويىپ ەگىن وراعى ۇزاققا سوزىلىپ كەتە مە دەگەن قاۋىپ بۇلتى دا سەيىلگەندەي. سوڭعى كۇندەرى اۋا رايى اشىق. اۋا رايىن بولجاۋشىلار دا قىركۇيەك ايىنىڭ اشىق بولاتىنىن حابارلاۋدا. الايدا, قاشان التىن استىق قۇت قامباعا قۇيىلعانشا الاڭ كوڭىلمەن جۇرەتىن ديقان قاۋىمىنىڭ قوبالجۋىن دا تۇسىنۋگە بولادى. ەندىگى ماقسات – ماڭداي تەرمەن وسىرىلگەن ەگىندى توكپەي-شاشپاي جيناپ الۋ.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
